Golcowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Golcowa
Kościół parafialny pw. św. Barbary i Narodzenia NMP
Kościół parafialny pw. św. Barbary i Narodzenia NMP
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat brzozowski
Gmina Domaradz
Liczba ludności (2011) 2145[1][2].
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 36-230[3]
Tablice rejestracyjne RBR
SIMC 0348708
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Golcowa
Golcowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Golcowa
Golcowa
Ziemia49°46′14″N 22°01′48″E/49,770556 22,030000
Strona internetowa miejscowości

Golcowawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Domaradz.

Integralne części wsi Golcowa[4][5]:

części wsi

Cichówka, Doboszówka, Dół, Dziedzicówka, Filipówka, Górka, Hadamówka, Jasna Góra, Kudłówka, Magierów, Nowiny, Podlas, Podmagierów, Porąbki, Potok, Półanek, Różańka, Stańkówka, Śmiałkówka, Śmiglówka

przysiółki
Drykowa, Jahońka, Ropa

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Barbary .

Wieś graniczy z Domaradzem, Przysietnicą, Baryczą, Gwoźnicą, Izdebkami oraz z Bliznem.

Miejscowość leży na Pogórzu Przemyskim. Jest to okolica zróżnicowana geologicznie. Występowały tu pokłady ropy naftowej, czego śladem są pozostałe studnie ropne. Występują tu najwyższe wzniesienia w całej gminie, dochodzące do 478 m n.p.m. Wzgórze w przysiółku Nowiny stanowi punkt widokowy na sąsiednie miejscowości, a także Brzozów i Starą Wieś (przy dobrej widoczności można dostrzec tamtejszą bazylikę).

Historia[edytuj]

Wg dokumentu wystawionego 23 czerwca 1448 roku wieś została założona w środkowym i górnym biegu Łączki przez biskupa przemyskiego Piotra Chrząstowskiego (de Chranstov).

Pierwotną nazwę Piotrowin (nawiązującą do imienia biskupa – fundatora, jak i do legendy o wskrzeszeniu rycerza Piotrowina przez św. Stanisława, biskupa i męczennika), ludność zmieniła na Golcowa – od nazwiska pierwszego sołtysa tej wsi, Macieja Golca.

Od czasów I Rzeczyposopolitej formalnie Golcowa stanowiła samodzielną gminę z własnym samorządem w postaci wójta i przysiężnych, w praktyce zależnych w dużej mierze od rządcy.

W czerwcu 1624 r. Tatarzy spustoszyli wieś i rozłożyli się obozem. Podobnie postąpili w 1672 r., gdy wzięli w jasyr 77 mieszkańców, zrabowali 24 konie i 11 sztuk bydła. W 1696 r. ks. Maciej Misiewicz, od 1658 proboszcz golcowski, zabity został przez Tatarów. W latach 1745-48 sporządzone zostały przez lustratorów bp Wacława Hieronima Sierakowskiego protokoły lustracji kościoła i parafii (1745) oraz wsi (1748). W 1772 Golcowa znalazła się w zaborze austriackim.

25 września 1914 r., w czasie I wojny światowej, do Golcowej wkroczyły wojska rosyjskie. W maju 1915 r. w wyniku tzw. operacji gorlickiej wojska austriackie odzyskały zachodnią część Galicji, zajmując m.in. Golcową. W 1922 wieś Golcowa jako samodzielna gromada powiatu brzozowskiego weszła w skład województwa lwowskiego.

W latach 60. XX wieku w Golcowej powstała brukowana droga.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Benedykt Gajewski stworzył publikacje pt. Golcowa. Szkice z dziejów wsi (1989), Kult Dzieciątka Jezus w Golcowej (2005).

Emigracja[edytuj]

Z końcem XIX wieku i początkiem XX wieku bardzo wielu mieszkańców Golcowej emigrowało do Stanów Zjednoczonych. Wszyscy trafiali na wyspę Ellis, gdzie działało centrum przyjmowania imigrantów. Mieszkańcy Golcowej wraz z całymi rodzinami po pomyślnym przejściu przez Ellis Island osiedlali się najczęściej w stanach Ohio, Pensylwania oraz Michigan. Obecnie najwięcej potomków emigrantów z Golcowej mieszka w Cleveland i Detroit.

Od 1879 do 1923 roku z Golcowej wg danych archiwalnych Ellis Island do Stanów Zjednoczonych wyjechało ponad 350 mieszkańców. Między innymi z rodzin takich jak: Adam, Bober, Dobosz, Hadam, Herbut, Janusz, Klepek, Klimek, Kopczyk, Kozimor, Kudła, Mikoś, Obłój, Pełdiak, Piwowar, Płoucha, Skotnicki, Ślęczka, Śmigiel, Świder, Tomoń, Wiencek, Wójcik, Wojnar oraz Wolanin[6].

Zabytki[edytuj]

We wsi znajduje się kościół parafialny pw. św. Barbary i Narodzenia NMP. Według bardzo starego aktu na pergaminie umieszczonego w zakrystii, kościół był wybudowany około 1448 roku. Wybudowany był w systemie więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowym, należącym do najstarszych typów konstrukcyjnych kościołów drewnianych.

W drugiej połowie XIX wieku, ok. 1872 roku za księdza proboszcza Mikołaja Kaszubskiego kościół został przebudowany (m.in. rozebrano soboty, wybudowano wieżyczkę na sygnaturkę, dźwignięto kościół o jedną podwalinę). Gruntownej przebudowy dokonano w latach 1885-87, za księdza proboszcza Rudnickiego, kiedy to przedłużono nawę o 16 łokci (9,60 m), ozdobiono wnętrze polichromią autorstwa Jana Tabińskiego. W roku 2007 oraz 2008 przeprowadzono kolejny gruntowny remont kościoła. Wymieniono niektóre podwaliny i lisice, pokryto całość dachu blachą tytanowo-cynkową oraz obito ściany nowymi gontami. Od roku 2010 trwają dalsze prace restauratorskie.

Kościół należy do najstarszych obiektów późnogotyckiej architektury drewnianej na Podkarpaciu, znajduje się on na Podkarpackim Szlaku Architektury Drewnianej.

Infrastruktura[edytuj]

Miejscowość oferuje dostęp do sieci wodociągowej, gazowej, elektrycznej, a także telekomunikacyjnej. W roku 2010 wyremontowano infrastrukturę drogowo-mostową. Przy kościołach znajdują się duże asfaltowe parkingi. We wsi można korzystać także z Internetu bezprzewodowego, a także popularnych sieci komórkowych. W Golcowej rozwinęła się także baza handlowo-usługowa z licznymi sklepami i barami.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnowskiego

Przypisy

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-10-27].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2014–03–09]. s. według wyboru.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  6. Archiwum Stanów Zjednoczonych: Ellis Island – Archiwum Emigracji (ang.). Jewishgen. [dostęp 2014-08-13].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]