Gorset

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy części ubioru. Zobacz też: gorset ortopedyczny.
Gorset z lat 80 XIX wieku

Gorset – część ubioru damskiego używana od końca XIV wieku do pierwszej dekady XX wieku. Podstawowym zadaniem gorsetu jest usztywnienie korpusu, uwydatnienie biustu, podkreślenie i wysmuklenie linii talii. Niekiedy zakładany również przez mężczyzn dla odpowiedniego ukształtowania sylwetki.

Historia[edytuj]

Formy gorsetów, materiały wykonania zmieniały się w ciągu wieków tak, jak zmieniała się estetyka i lansowany ideał piękności.

  • XIV wiek – gorsety w miarę luźne, na dość szerokich ramiączkach, sznurowane na plecach, szyte z dwóch warstw i różnych materiałów, np. skórzane, płócienne, lniane, bawełniane, wykładane jedwabiem, usztywniane fiszbinami z kości lub prętów
  • XVI wiek – gorsety z pogłębionym dekoltem i wydłużone do talii.
  • II połowa XVII wieku i XVIII wiek – wydłużenie z przodu, mocniej usztywniane, modelowały sylwetkę, ciasno sznurowane, zmieniały kształt żeber i tym samym wysmuklały sylwetkę. Było to wielokrotnie przyczyną deformacji płuc w okresie dziecięcym, a to prowadziło do niewydolności oddechowej, chorób w dojrzałym wieku i skrócenia życia. Głównym zadaniem gorsetu w XVIII wieku było podniesienie biustu widocznego w głębokim dekolcie i wysmuklenie talii. Od gorsetu odstąpiono w okresie około rewolucyjnym, czyli na przełomie XVIII i XIX wieku. Jednak powrócono do nich już około 1820 roku.
Współczesny gorset
  • XIX wiek i początek XX – najbardziej skomplikowana forma kroju. Gorsety sięgały do połowy bioder, a więc dodatkowo spłaszczały brzuch. Usztywniane i sznurowane w ten sposób, że ściskały nieznacznie górne żebra, a ostatnie 3-4 zaginały wręcz do środka, zmniejszając tym samym objętość klatki piersiowej i spłycając oddech. W okolicach talii krępowały narządy wewnętrzne, deformując je i nienaturalnie rozmieszczając w ograniczonej przez gorset przestrzeni organizmu. Prowadziło to do wczesnych zgonów, krwotoków wewnętrznych i niewydolności oddechowej. Szczególnie szkodliwy wpływ miały dla rozwijających się dopiero organizmów dzieci.
  • Po pierwszej wojnie światowej fala emancypacji doprowadziła do zniesienia gorsetów i zastąpienia ich biustonoszami, bądź elastycznymi gorsetami gumowanymi. W okresie międzywojennym zanikły prawie zupełnie.
  • Do łask gorset wrócił w latach 80 dzięki kreatorowi mody Jean-Paul Gaultierowi i jego licznym modelom gorsetów zaprojektowanych specjalnie dla Madonny. Dzięki temu zabiegowi gorsety wróciły na deski projektantów i do kobiecej garderoby. Tym razem głównie jako elegancka cześć bielizny lub erotyczny atrybut sypialniany[1].

Osobę zajmującą się gorsetami nazywamy gorseciarką.

Gorset w polskim stroju ludowym[edytuj]

Gorset podhalański (detal). Kolekcja Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem
Gorset podhalański, kolekcja Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem
Gorset żywiecki

Zwyczaj noszenia gorsetów przez kobiety wiejskie przejęty został ze stroju mieszczek i rozpowszechnił się na wsi na przełomie XVIII i XIX wieku.

Najbardziej zdobne gorsety pochodzą z Mazowsza i z południowych części Polski. Gorsety kobiet z Podegrodzia były czarne, aksamitne i obszywane na szwach kolorowym siutaziem. W miarę rozwoju hafciarstwa wyszywano na nich stylizowane gałązki z barwnych, szklanych koralików i cekinów[2]. Gorsety ze Śląska Cieszyńskiego zdobiono z kolei haftem złotym, a nazywano je ,,żywotkami" (wyraz pochodzenia słowackiego, odpowiednikiem polskim jest słowo ,,stanik")[3].

Gorsety podhalańskie[edytuj]

Na Podhalu były gorsety o prostszych wzorach, uszyte z tańszych tkanin, ale zamożniejsze gaździny mogły mieć gorsety uszyte z drogocennych tkanin (np. francuski jedwab, brokat itp.) pozyskanych od handlarzy (tureckich ,,olejkarzy"), zbójników czy krakowskich mieszczek. Przykłady takich gorsetów można znaleźć w kolekcji Muzeum Tatrzańskiego[4].

W drugiej połowie XIX wieku pojawia się moda na ozdabianie gorsetów stylizowanymi przedstawieniami ostu i szarotki. Największa popularność tego motywu przypada na początek XX wieku. Wraz z modą na „styl krakowski” zaczęto do podhalańskich gorsetów doszywać błyszczące cekiny i szklane koraliki[2].

Gorsety krakowskie[edytuj]

We wsiach na północnym-wschodnim obrzeżu Krakowa noszono gorsety sukienne lub aksamitne, zapinane na haftki, zakończone u dołu pleców fałdkami. Ślubne gorsety szyto z brokatów i jedwabnych adamaszków. Gorsety te były bogato zdobione szeregami taśm pasmanteryjnych, jednokolorowymi chwostami, ozdobnymi guzikami, zwłaszcza czerwonymi – imitującymi korale[5].


Zobacz także[edytuj]

Przypisy

  1. Katarzyna Jasiołek. Magia ciała i zmysłów. „Skarb”. 02.2014, s. 70-71, luty 2014. Łódź. 
  2. a b H.Błaszczyk-Żurowska, Kultura ludowa Podhala, s.16.
  3. Najstarsze formy podhalańskich gorsetów [w:] Hanna Błaszczyk-Żurowska, Rocznik Podhalański, t. t.VII, Zakopane: Wydawnictwa Muzeum Tatrzańskiego, 1997, s.205, ISBN 8390230240.
  4. Hanna Błaszczyk-Żurowska, Najstarsze fasony podhalańskich gorsetów, „Rocznik Podhalański”, t.VII, Zakopane: Wydawnictwa Muzeum Tatrzańskiego, 1997, ss. 203-232, ISSN 02084155.
  5. Józef Grabowski, Sztuka ludowa: formy i regiony w Polsce, Arkady, 1967.

Linki zewnętrzne[edytuj]