Goryczka krótkołodygowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Goryczka krótkołodygowa
Ilustracja
Morfologia gatunku
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd goryczkowce
Rodzina goryczkowate
Rodzaj goryczka
Gatunek goryczka krótkołodygowa
Nazwa systematyczna
Gentiana clusii Perr. & Songeon
Bull. Soc. Hist. Nat. Savoie 1853: 185 1854[2]
Synonimy
  • Ciminalis clusii (Perr. & Songeon) Holub
  • Gentiana acaulis var. angustifolia Griseb.
  • Gentiana acaulis subsp. clusii (Perr. & Songeon) Kusn.
  • Gentiana acaulis var. firmula Neilr.
  • Gentiana clusii subsp. pyrenaica Vivant
  • Gentiana coriacea St.-Lag.
  • Gentiana firma A.Kern.[2]

Goryczka krótkołodygowa, goryczka Klusjusza (Gentiana clusii Perr. & Songeon) – gatunek rośliny należący do rodziny goryczkowatych. Środkowo- i południowoeuropejska roślina górska, występuje w Alpach, Karpatach, w Chorwacji, w Czarnym Lesie. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach. Jest tutaj dość pospolita. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy. Gatunkowa nazwa rośliny pochodzi od francuskiego botanika oraz lekarza Charlesa de L'Écluse (Clusiusa).

Morfologia[edytuj]

Kwiat
Łodyga
Niska, naga i nierozgałęziająca się. Osiąga wysokość 4-8 cm.
Liście
Skórzaste, lancetowate i zaostrzone, zebrane w rozetę przy samej ziemi. Zimozielone. Liście łodygowe mniejsze, nieliczne, wyrastające naprzeciwlegle.
Kwiaty
Wyrasta pojedynczo na szczycie krótkiej łodygi. Kolor kwiatów intensywnie szafirowobłekitny lub lazurowogranatowy – bardzo charakterystyczny i wybitnie ładny. Kwiat dzwonkowaty, osadzony na szczycie łodygi, pojedynczy, bardzo duży w stosunku do niewielkiego wzrostu rośliny, o długości do 6 cm. Ma krótki, zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy, zielony kielich, dzwonkowata korona rozchyla się w górnej części 5 trójkątnymi płatkami, które są prawie tak samo długie, jak kielich, lub nawet do 1,5 raza dłuższe. Słupek pojedynczy z butelkowatą szyjką i dwułatkowym, białym znamieniem. 5 pręcików w dolnej części jest przyrośnięte nitkami do rurki korony, a ich pylniki są zrośnięte w rurkę poniżej znamienia słupka (przystosowanie zapobiegające samozapyleniu).
Owoc
Dwudzielna torebka o długości do 6 cm z ciemnymi, drobnymi nasionami.

Biologia i ekologia[edytuj]

Okaz z Austrii
Rozwój
Bylina. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Zapylana jest przez motyle, pszczoły i trzmiele, do samozapylenia dochodzi rzadko. Podczas deszczu i złej pogody kwiaty stulają się w pąk, chroniąc słupek i pręciki.
Siedlisko
Rośnie w górach, wyłącznie na podłożu wapiennym (kalcyfit), na halach, uskokach skalnych, pastwiskach, niskich torfowiskach. Preferuje stanowiska nasłonecznione. W Tatrach występuje od regla dolnego po piętro halne, na wysokościach 935-2000 m n.p.m.[3].
Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla klasy Seslerietea variae[4].

Zmienność[edytuj]

W obrębie tego gatunku oprócz podgatunku nominatywnego wyróżniono jeden podgatunek[2]:

  • Gentiana clusii subsp. rochelii (A.Kern.) Halda

Kultywary:

  • 'Alboviolacea' – kwiaty mają białą barwę, wewnątrz są żółte z oliwkowo-fioletowymi plamkami[5]
  • 'Ametyst' – kwiaty mają białą barwę, lecz z wierzchu są różowofioletowe[5]
  • 'Apricot' – kwiaty mają białą barwę, lecz są żółte wewnątrz i z wierzchu[5]
  • 'Pobole' – kwiaty są duże, pękate, mają lilioworóżową barwę[5]
  • 'Purple Strain' – kwiaty osadzone są na krótkich szypułkach, mają ametystowofioletową barwę, dorastają do 4–5 cm długości[5]

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

W Polsce gatunek objęty ścisłą ochroną gatunkową. Zagrożeniem jest niszczenie jej przez turystów, którzy często, ze względu na jej ładne kwiaty zrywają ją przy szlakach turystycznych. Widać to na skałkach dolomitowych i wapiennych, które przy szlakach są często do wysokości 2 m ogołocone z tej rośliny. Wszystkie jej naturalne stanowiska w Polsce znajdują się w Tatrzańskim Parku Narodowym[3]. Podlega ochronie również na Słowacji.

 Zobacz też: Rośliny Tatr.

Zastosowanie[edytuj]

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
  2. a b c Gentiana clusii Perr. & Songeon (ang.). The Plant List. [dostęp 11 listopada 2016].
  3. a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych. Warszawa. ISBN 83-01-14439-4.
  5. a b c d e E. Radziul: Skalniaki. Poradnik kolekcjonera. Poznań: Zysk i S-ka, 2015, s. 276. ISBN 978-83-7785-492-1. (pol.)

Bibliografia[edytuj]

  1. Zbigniew Mirek: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Halina Piękoś-Mirkowa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  2. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  3. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  4. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.