Goryeo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
고려
Goryeo / Koryŏ
918–1392
Flaga
Flaga
Język urzędowy chiński klasyczny,
koreański
Stolica Kaesŏng
Ustrój polityczny monarchia dziedziczna
Typ państwa królestwo
Liczba ludności
 • całkowita 

3–5 mln[1]
Data powstania 25 lipca 918
Data likwidacji 12 lipca 1392
Religia dominująca buddyzm
Mapa

Goryeo lub Koryŏ (kor. 고려, chiń. trad. 高麗; dosł. „Wysoce Jaśniejąca[2]”) – średniowieczne królestwo koreańskie w latach 918–1392. Od jego nazwy pochodzi słowo „Korea” w językach indoeuropejskich[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Założycielem Koryŏ był król T’aejo (pan. 918–943)[4], który po okresie wewnętrznych konfliktów trwających od 901 roku proklamował w 918 roku królestwo Koryŏ ze stolicą w Kaesŏngu[5]. Ponadto w 922 na drugą (dodatkową) stolicę został wyznaczony Pjongjang[6]. Nazwa królestwa była skróconą formą nazwy Koguryŏ[3], największego z Trzech Królestw Korei.

W 926 pod naporem Kitanów upadło koreańsko-mandżurskie królestwo Balhae. Wówczas następca tronu Balhae wraz ze znaczną częścią ludności uciekł na terytorium Koryŏ[7]. Koryŏ stało się wówczas jedynym państwem koreańskim[8], obejmującym prawie cały Półwysep Koreański (za wyjątkiem północno-wschodnich obrzeży). W 938 Korea zhołdowała kraj Tamna, czyli wyspę Czedżu[6].

Królestwo składało się z pięciu prowincji i dwóch rejonów granicznych[9]. W 983 zreformowano podział administracyjny, wyznaczając dwanaście mok[6], do których rozesłano rządców[9]. W XII wieku nastąpiło osłabienie władzy królewskiej z racji rosnących posiadłości klasy szlacheckiej[5]. Wobec słabości monarchów faktyczną władzę w latach 1170–1270 sprawowali wojskowi generałowie w oparciu o elitarne oddziały Sambyeolcho.

Głównym zagrożeniem zewnętrznym dla Koryŏ były najazdy Kitanów, mające miejsce w latach 993, 1010 i 1018–1019. Ostatecznie najeźdźcy zostali rozgromieni przez Koreańczyków w bitwie pod Kuju[6]. W XIII wieku Korea borykała się natomiast z najazdami imperium mongolskiego[10], a jej nadmorskie miasta były wielokrotnie atakowane przez japońskich piratów. W XIV wieku królestwo pozostawało w częściowej zależności od dynastii Yuan, którą zrzuciło za rządów króla Kongmina[11].

Pomimo upadku imperium mongolskiego Korea popadła w kryzys, charakteryzujący się rosnącą wewnętrzną rywalizacją polityczną[5]. W 1388 roku jeden z dowódców wojskowych, generał Ri Sŏng Gye, został faktycznym władcą kraju. W 1392 roku został on założycielem nowej dynastii, zmieniając nazwę kraju na Joseon (Chosŏn, Dzoson[12]) i przenosząc stolicę do Seulu[13].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Epoka Koryŏ była czasem rozkwitu koreańskiej kultury i techniki. W tym czasie spisane zostały klasyczne dzieła koreańskiej historiografii – Samguk sagi (Kronika Trzech Królestw) i Samguk Yusa, a także obszerny zbiór pism buddyjskich, Tripitaka koreana[1]. W 1234 w Korei powstała pierwsza na świecie czcionka drukarska; kraj był też znany z wyrobu porcelany[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Lee i in. 2014 ↓, s. 70.
  2. Krystyna Konecka, Koreański koń Czhollima, Białystok: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 11.
  3. a b Lee i in. 2014 ↓, s. 69.
  4. ВАН ГОН, [w:] Большая российская энциклопедия [online] (ros.).
  5. a b c d Асмолов ↓.
  6. a b c d Lee i in. 2014 ↓, s. 78.
  7. Encyklopedia historyczna świata, t. XI, Kraków: Opres, 2002, s. 127, ISBN 83-85909-75-3.
  8. Mark Cartwright, Taejo of Goryeo, World History Encyclopedia, 7 listopada 2016 (ang.).
  9. a b Lee i in. 2014 ↓, s. 71.
  10. Warneńska 1966 ↓, s. 38–39.
  11. 공민왕 (kor.). W: Doosan Encyclopedia [on-line].
  12. Warneńska 1966 ↓, s. 43.
  13. Kenneth Pletcher, Yi Song-gye, [w:] Encyclopaedia Britannica [online] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • К.В. Асмолов, КОРЁ, [w:] Большая российская энциклопедия [online] (ros.).
  • Lee InjaeI. i inni, Korean History in Maps, Cambridge University Press, 2014, s. 68–79 (ang.).
  • Monika Warneńska, U podnóża Gór Diamentowych, Książka i Wiedza, 1966.