Gorzkoborowik korzeniasty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gorzkoborowik korzeniasty
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

podstawczaki

Klasa

pieczarniaki

Rodzina

borowikowate

Rodzaj

gorzkoborowik

Gatunek

gorzkoborowik korzeniasty

Nazwa systematyczna
Caloboletus radicans (Pers.) Vizzini
Index Fungorum 146: 1 (2014)
Boletus radicans-20.7.2012-2.JPG
Vrbenské rybníky - Boletus radicans 03.jpg

Gorzkoborowik korzeniasty, borowik korzeniasty (Caloboletus radicans (Pers.) Vizzini) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1801 r. Christian Hendrik Persoon nadając mu nazwę Boletus radicans. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 2014 r. Alfredo Vizzini przenosząc go do rodzaju Caloboletus[1].

Niektóre synonimy[2]:

  • Boletus albidus Roques 1832
  • Boletus amarus Pers. 1801
  • Boletus candicans sensu auct.
  • Boletus pachypus Fr. 1815
  • Boletus pachypus var. amarus Fr. 1831
  • Boletus radicans Pers. 1801
  • Boletus radicans var. pachypus (Fr.) Bon 1895
  • Boletus reticulatus var. albus (Pers.) Hlaváček 1994
  • Boletus subtomentosus var. radicans Massee 1892
  • Dictyopus amarus (Pers.) Quél 1902
  • Versipellis radicans (Pers.) Quél. 1886

Nazwę „borowik korzeniasty” nadała Alina Skirgiełło w 1939 r[3]. Po przeniesieniu tego gatunku do rodzaju Caloboletus stała się niespójna z aktualna nazwą naukową. W 2021 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarekomendowała używanie nazwy „gorzkoborowik korzeniasty”[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 8-15 (do 30) cm. Za młodu półkolisty, potem nieco spłaszczony o jasnej, białoszarej, szarobeżowej barwie. Skórka kapelusza zamszowata, często popękana[5].

Rurki

Długie do 15–30 mm, wycięte. Za młodu jasnożółte, później cytrynowożółte, z wiekiem oliwkowożółte, po uszkodzeniu mocno błękitniejące[5].

Trzon

Długości do 13 cm, średnicy do 18 cm. W środkowej części zgrubiały, u dołu zwężony i spiczasto zakończony. Płowożółty, cytrynowożółty, w miejscach uszkodzonych wyraźnie błękitniejący. W górnej części zabarwiony, w dolnej nieco bledszy. Pokryty delikatną siateczką widoczną tylko w jego górnej części[5].

Miąższ

Jędrny, bladożółty, na przekroju wyraźnie błękitnieje. Zapach nieprzyjemny, początkowo łagodny, później wyraźnie gorzkawy[5].

Zarodniki

Gładkie, elipsoidalno-wrzecionowate. Wysyp zarodników: oliwkowobrązowy[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Najszerzej rozprzestrzeniony jest w Europie, głównie w południowej jej części. Poza nią opisano jego występowanie jeszcze w Chinach oraz w nielicznych miejscach w Ameryce Północnej i Afryce[6]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek narażony[7]. Jest na czerwonej liście gatunków wymierających także w Norwegii[3]. Objęty jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. W Polsce do 2020 r. podano 4 jego stanowiska historyczne (dawne) i 31 współczesnych[8]. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów[9].

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych pod bukami, dębami, lipami i leszczyną, na stanowiskach ciepłych i nasłonecznionych. Gleba najchętniej wapienna. Owocniki wytwarza od lipca do października[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Jest niejadalny z powodu goryczy.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Gorzkoborowik żółtopory (Boletus calopus). Odróżnia się czerwono zabarwionym trzonem bez korzeniastego zakończenia i słabiej błękitniejącym miąższem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum [dostęp 2016-04-08] (ang.).
  2. Species Fungorum [dostęp 2014-09-02] (ang.).
  3. a b c d Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1.
  4. Rekomendacja nr 1/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego, Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 20 lutego 2021.
  5. a b c d e Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 72. ISBN 83-7073-084-1.
  6. Discover Life Maps [dostęp 2014-09-08].
  7. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006, ISBN 83-89648-38-5.
  8. Anna Kujawa, Małgorzata Ruszkiewicz-Michalska, Izabela L. Kałucka (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4.
  9. Aktualne stanowiska gorzkoborowika korzeniastego w Polsce [dostęp 2021-01-03].