Gospodarka Bośni i Hercegowiny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gospodarka Bośni i Hercegowiny
Zgrade Momo i Uzeir, Sarajevo.jpg
Informacje ogólne
Waluta marka zamienna
Bank centralny Bank Centralny Bośni i Hercegowiny
Rok podatkowy kalendarzowy
Dane statystyczne
PKB (nominalny) 18,1 mld USD[1]
PKB per capita 5149 USD[2]
Struktura PKB rolnictwo: 18%

przemysł: 30,4%

usługi: 51,7%[3]

Zatrudnienie
Stopa bezrobocia 20,5%[4]
Finanse publiczne
Przychody budżetowe 7,993 miliarda
Wydatki budżetowe 7,607 miliarda

Gospodarka Bośni i Hercegowiny narodziła się wraz z deklaracją suwerenności Bośni i Hercegowiny w październiku 1991 i ogłoszeniem niepodległości od byłej Jugosławii w dniu 3 marca 1992. Bank centralny został założony 20 czerwca 1997 roku ustawą o banku centralnym przyjętą przez Zgromadzenie Parlamentarne Bośni i Hercegowiny[5]. Walutą kraju jest marka zamienna.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny w Bośni i Hercegowinie gospodarka poniosła straty materialne w wysokości 200 miliardów euro[6]. Bośnia i Hercegowina jest krajem o średnich dochodach, który osiągnął wielki sukces od połowy lat 90. Państwo kandyduje do członkostwa w UE[7]. Kraj stoi przed odbudową zniszczonego wojną kraju i wprowadzenia reform rynkowych w gospodarce. Dziedzictwem poprzedniej ery jest silny przemysł metalowy. Pod rządami byłego premiera Republiki Džemala Bijedicia i prezydenta Jugosławii Broz Tito w republice promowano branże produkujące wyroby metalowe, co spowodowało rozwój zakładów tej branży w tej części Jugosławii.

Prawie całe rolnictwo znajduje się w rękach prywatnych. Przed wojną premier Jugosławii Ante Marković podjął przygotowania do prywatyzacji gospodarki, ale z powodu wojny działania te zostały przerwane. Wojny w Bośni i Hercegowinie spowodowały spadek produkcji o 80% od 1992 do 1995 roku i wzrost bezrobocia. Produkcja zaczęła ożywać w latach 1996–1999, ale wzrost produkcji zwolnił w latach 2000–2002[8].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

PKB[edytuj | edytuj kod]

W 1981 roku PKB na mieszkańca Sarajewa wynosił 133% średniej w byłej Jugosławii[9]. Według danych Banku Centralnego Bośni i Hercegowiny szacuje się, że PKB Sarajewa wynosi około 16,76 mld USD, co stanowi 37% całkowitego PKB Bośni i Hercegowiny[10].

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Produkcja roślinna rozwinięta jest głównie na północy i w dolinach większych rzek. Wśród upraw przeważają m.in.: kukurydza, pszenica, jęczmień, owies, tytoń oraz len. Duże znaczenie ma sadownictwo w północnej części kraju oraz uprawa winorośli, oliwek, brzoskwiń w południowo-zachodniej Hercegowinie; w górach występuje wypas owiec[11].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Główna produkcja skupiona jest wokół stolicy kraju, Sarajewa. Obejmuje dziś produkcję papierosów i wyrobów tytoniowych, mebli, części do samochodów i sprzętu komunikacyjnego. Sarajewo jest siedzibą kilku największych przedsiębiorstw, m.in. Bosnalijek, Energopetrol, Fabryka Tytoniu w Sarajewie i Sarajevska Pivara[7].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W regionie Sarajewa rozwinęła się silnie turystyka. W 2006 roku Sarajewo zostało wybrane spośród 50 „Najlepszych miast świata” przez Lonely Planet. Turystyka sportów zimowych rozwija się od 1984 podczas i po zimowych igrzyskach olimpijskich, zwłaszcza tras narciarskich w pobliżu gór: Bjelašnica, Igman, Jahorina, Trebević i Treskavica.

Liczba turystów wzrastała średnio o 24% rocznie w latach 1995–2000. W 2011 r. Bośnię i Hercegowinę odwiedziło 686 148 turystów i zamówiło 1 504 205 noclegów, co stanowi wzrost o 6,2% w porównaniu z 2010 rokiem. Z tej liczby 52,7% turystów przyjechało z zagranicy. Według szacunków Światowej Organizacji Turystyki, BiH będzie miała trzecią co do wielkości stopę wzrostu turystyki na świecie w latach 1995–2020[12].

Zasoby naturalne[edytuj | edytuj kod]

Największe znaczenie w gospodarce Bośni i Hercegowiny mają: leśnictwo, górnictwo i energetyka[13]. Na terenie Bośni i Hercegowiny znajdują się eksploatowane złoża: rudy żelaza, węgla brunatnego, soli kamiennej, rud cynku i ołowiu oraz azbestu[14]. W północno-wschodniej Bośni i Hercegowinie, w części Federacji Bośni i Hercegowiny znajduje się jeden z największych obszarów wydobywczych węgla brunatnego – Tuzla – który od końca 1800 roku jest głównym ośrodkiem przemysłu Europy Południowej. Na obszarze znajduje się także kilka elektrowni, w tym największa w Bośni elektrownia Tuzla (715 MW).

Handel zagraniczny[edytuj | edytuj kod]

Łączna wartość eksportu i importu wynosi 86,9% PKB[15].

Głównymi kierunkami eksportowymi Bośni i Hercegowiny są Niemcy, Włochy, Serbia, Austria i Słowenia (560 mln USD), zaś źródłami importu są: Serbia, Niemcy, Włochy, Chorwacja i Chiny[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=78&pr.y=9&sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=963&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=.
  2. Report for Selected Countries and Subjects, www.imf.org [dostęp 2019-04-09] (ang.).
  3. https://theodora.com/wfbcurrent/bosnia_and_herzegovina/bosnia_and_herzegovina_economy.html.
  4. https://theodora.com/wfbcurrent/bosnia_and_herzegovina/bosnia_and_herzegovina_economy.html.
  5. Centralna banka Bosne i Hercegovine, www.cbbh.ba [dostęp 2019-04-08].
  6. Presuda Karadžiću: Materijalna šteta u ratu u BiH 200 milijardi eura, Al Jazeera Balkans, 19 marca 2019 [dostęp 2019-04-08] (bośn.).
  7. a b Bosnia and Herzegovina, World Bank [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  8. Country Commercial Guide | Embassy of the United States Bosnia & Herzegovina, web.archive.org, 18 października 2012 [dostęp 2019-04-08] [zarchiwizowane z adresu 2012-10-18].
  9. Radovan Radovinović, Ivan Bertić, Atlas svijeta: Novi pogled na Zemlju (jezik: hrvatskom) (3. iz.). Zagreb: Sveučilišna naklada Liber.
  10. UNECE Homepage, www.unece.org [dostęp 2019-04-08].
  11. Bośnia i Hercegowina. Gospodarka – Encyklopedia PWN, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2019-04-08] (pol.).
  12. Overview, World Bank [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  13. Europe :: Bosnia and Herzegovina – The World Factbook – Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2019-04-08].
  14. Bosnia and Herzegovina Economy 2019, CIA World Factbook, theodora.com [dostęp 2019-04-08].
  15. Bosnia and Herzegovina Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption, www.heritage.org [dostęp 2019-04-08] (ang.).
  16. OEC – Bosnia and Herzegovina (BIH) Exports, Imports, and Trade Partners, atlas.media.mit.edu [dostęp 2019-04-08] (ang.).