Gospodarka Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gospodarka Polski
Wieżowce w Warszawie
Wieżowce w Warszawie
Informacje ogólne
Waluta 1 złoty (PLN) (zł) = 100 groszy
1 zł = 0,22 €
1 zł = 0,24 US $
Bank centralny Narodowy Bank Polski
Rok podatkowy rok kalendarzowy
Organizacje gospodarcze UE, OECD, WTO
Dane statystyczne
PKB (nominalny) 1,88 bln zł (2016)
PKB (ważony PSN) US$ 954,4 mld (2014)
PKB per capita US$ 25 700 (2016)
według Eurostat 14 000 €
(21 875 $) (2008)
Wzrost PKB 6,2% (2006), 6,7% (2007), 4,8% (2008), 1,8% (2009), 3,8% (2010), 3,8% (2011), 1,6% (2013), 3,3% (2014), 3,9% (2015), 2,8% (2016)
Struktura PKB rolnictwo (3,4%),
przemysł (33,6%),
usługi (63%) (2011)
Inflacja -0,8% (sierpień 2016)
Wymiana handlowa
Eksport 206,1 mld (2013)
Towary eksportowane maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy 37,6%, różne wyroby przemysłowe 13%, żywność i żywe zwierzęta 11%, chemikalia i towary pokrewne 9,2% (2013)
Główni partnerzy Niemcy 25,1%, Wielka Brytania 6,5%, Czechy 6,2% (2013)
Import 208,8 mld (2013)
Towary importowane maszyny i środki transportu 33,5%, chemikalia 14,4%, minerały, paliwa, oleje itp. 11,5% (2013)
Główni partnerzy Niemcy 21,1%, Rosja 12,1%, Chiny 9,3%, (2013)
Zatrudnienie
Siła robocza 15,53 mln (według BAEL)[1]
Struktura zatrudnienia rolnictwo 10,6%,
przemysł 31,2%,
usługi 57,9% (2016) [2]
Przeciętne wynagrodzenie 3899,78 zł brutto (2015)
Płaca minimalna 2000 zł brutto
[1459 zł netto] (2017)
Stopa bezrobocia 8,2% (marzec 2017)
Wskaźniki jakości życia
Ludność poniżej progu ubóstwa 16,3% (2012)
Współczynnik Giniego 34,5
Wskaźnik rozwoju społecznego 0,843 – 36. – bardzo wysoko rozwinięty (2016)
Finanse publiczne
Dług publiczny 231,44 mld USD
(694,32 mld zł), 50,4% PKB
Deficyt budżetowy 3,3% PKB (2014)
Przychody budżetowe 314,6 mld zł (2016)
Wydatki budżetowe 360,9 mld zł (2016)
Główne źródło

Gospodarka Polski – jest gospodarką mieszaną. W dużym stopniu przeszła transformację z centralnie kierowanej (socjalistycznej) w gospodarkę rynkową (kapitalistyczną) po decyzjach gospodarczych w 1988 roku i zmianach politycznych, które miały miejsce rok później. Prywatyzacja małych i średnich przedsiębiorstw państwowych i nowe liberalne prawo do zakładania przedsiębiorstw ruszyło budowę prywatnego sektora gospodarki, który jest głównym motorem gospodarczym w Polsce. Restrukturyzacja i prywatyzacja poszczególnych sektorów gospodarki odbywa się w wolnym tempie, mimo tego realizowane są zagraniczne inwestycje w energię i stal.

Obecne reformy systemu opieki zdrowotnej, edukacji i systemu płacowego oraz administracji państwowej stawiają większą, niż do tej pory presję fiskalną. Priorytetem polskiego rządu jest utrzymanie niskiego deficytu oraz inflacji[3].

Historia[edytuj]

Gospodarka I Rzeczypospolitej[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Rzeczpospolita Obojga Narodów, w sekcji Gospodarka.

Gospodarka ziem polskich pod zaborami[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Królestwo Polskie (kongresowe), w sekcji Gospodarka.
 Zobacz więcej w artykule Wolne Miasto Kraków, w sekcji Gospodarka.

Gospodarka II Rzeczypospolitej[edytuj]

Sytuację gospodarki Polski w latach 1918–1939 określano przede wszystkim jako decydujący udział rolnictwa w tworzeniu dochodu narodowego i zatrudnienia. Poziom przemysłu był niski, a rozwój gospodarki zależny był od kapitału zagranicznego. Występowało duże przeludnienie wsi i stałe bezrobocie. Przy ogólnym zacofaniu występował niski poziom życia, gospodarkę charakteryzowała stagnacja. Próbą wyjścia z tego impasu była w 1934 roku polityka rządu, która przyczyniła się w głównej mierze do ożywienia produkcji przemysłowej i zwiększenia liczby zatrudnionych, głównie przez budowę Portu Gdynia i Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Dochody rzeczywiste budżetu państwa w roku budżetowym 1937–1938 wyniosły: z danin publicznych i monopolów 2049 mln (głównie podatki bezpośrednie 723 mln w tym dochodowy 280 mln a przemysłowy 262 mln, monopole 664 mln, podatki pośrednie 192 mln w tym od cukru 141 mln, podatek od wynagrodzeń wypłacanych z funduszy publicznych 180 mln, cło 168 mln, opłaty stemplowe 89), podatki i opłaty celowe na rzecz funduszy 117 mln (głównie Fundusz Pracy 80 mln i podatek od lokali 21 mln)[4].

Przeciętne zarobki tygodniowe robotników objętych ubezpieczeniem emerytalnym w 1935 to dla mężczyzn średnio 23,9 zł, a dla kobiet 12,4 zł[5].

Gospodarka PRL[edytuj]

 Główny artykuł: Gospodarka Polski Ludowej.

System gospodarczy w PRL związany był ściśle z ustrojem panującym w Polsce Ludowej w latach 1945–1989, wzorowanym na rozwiązaniach sowieckich. Główną jego cechą było podporządkowanie gospodarki celom politycznym[6].

Rozwój gospodarczy opierał się na dokonanych zasadniczych reformach społecznych. Zasadniczym narzędziem sprawowania kontroli nad gospodarką był system planów gospodarczych[6]. Szczególne znaczenie miał przy tym plan 3-letni (1947–1949) – reforma rolna, nacjonalizacja przemysłu i zasiedlanie tzw. Ziem Odzyskanych.

Gospodarka w tym okresie charakteryzowała się znacznymi dysproporcjami w rozwoju poszczególnych działów gospodarki – szczególnie wyraźny był wysoki udział inwestycji w PKB i niedorozwój sfery usług i budownictwa mieszkaniowego, a nadmierna emisja pieniądza powodowała nawis inflacyjny. Gospodarkę cechował wysoki poziom marnotrawstwa, energochłonności, nieefektywności i szkodliwości dla środowiska[6].

Charakterystyka polskiej gospodarki[edytuj]

W 2015 r. Polska była 6. gospodarką Unii Europejskiej pod względem wielkości PKB w parytecie siły nabywczej i 24. gospodarką świata, a pod względem wielkości PKB nominalnego - 8. gospodarką UE i 25. gospodarką świata. W 2015 r. PKB per capita w parytecie siły nabywczej Polski wyniósł 19 700 PPS (68,6% średniej UE), a PKB per capita nominalny - 11 123 euro (38,7% średniej UE).

Według danych MFW[7] w latach 2004-2015 Polska była na drugim miejscu w UE pod względem tempa wzrostu PKB per capita. Skumulowany wzrost PKB per capita Polski wyniósł w tym okresie 59,4%, a Litwy, której PKB per capita rósł najszybciej - 70,8%. Według danych The Conference Board[8] także w latach 1990-2015 Polska była drugim najszybciej rozwijającym się krajem wśród obecnych członków UE, osiągając w ciągu 27 lat skumulowany wzrost PKB per capita - 117,3% i ustępując pod tym względem miejsca jedynie Irlandii, która osiągnęła wzrost PKB per capita - 150,7%. Na to relatywnie wysokie tempo wzrostu Polski znaczny wpływ miał fakt, że w 1989 r. miała ona najniższy PKB per capita w parytecie siły nabywczej wśród wszystkich obecnych członków UE.

W latach 1990-2015 bezrobocie w Polsce według GUS na ogół nie spadało poniżej 10%[9], a w szczytowym pod tym względem 2003 r. przekroczyło 20%. Od 2013 r. w Polsce utrzymuje się stały spadek bezrobocia osiągając w 4. kwartale 2016 r. wartość 8,2%, co było najniższym poziomem od 1990 r. Według metodologii Eurostatu bezrobocie w Polsce w 4. kwartale 2016 r. spadło do 5,7% i było niższe od średniej w UE (8,2%)[10].

W 2015 r. wydatki 6,5% mieszkańców Polski nie przekroczyły tzw. minimum egzystencji szacowanego wówczas na około 550 zł netto dla gospodarstwa jednoosobowego. W ciągu ostatnich 20 lat największy odsetek osób o wydatkach poniżej granicy minimum egzystencji przypadł na rok 2005 (12,3%).

Głównymi partnerami handlowymi Polski są kraje Unii Europejskiej, Chiny i Rosja. Najważniejszym partnerem handlowym Polski są Niemcy, na które w 2015 r. przypadło 27,1%[11] polskiego eksportu, a 2. i 3. w kolejności są Wielka Brytania i Czechy, na które przypadło odpowiednio: 6,7 % i 6,6% eksportu.

Polska uznawana jest przez ONZ za kraj "bardzo wysoko rozwinięty" pod względem wskaźnika rozwoju społecznego (HDI), który bierze pod uwagę takie czynniki jak długość życia, średnią długość edukacji odbytej przez 25-latków i oczekiwany czas edukacji dzieci w wieku szkolnym, jak również realny PKB per capita tj. z uwzględnieniem siły nabywczej[12]. Wskaźnik HDI dla Polski za 2015 r. wyniósł 0,855, dając jej 36. miejsce na świecie na 188 uwzględnionych państw lub terytoriów zależnych, między Katarem i Litwą [13].

Dług publiczny Polski w 2015 r. wyniósł około 51% PKB[14], co było poziomem niższym od średniej UE, który wyniósł 85%.

W 2015 r. według Eurostatu współczynnik Giniego dla ekwiwalentnych dochodów do dyspozycji, mierzący równomierność rozkładu dochodów, osiągnął dla Polski poziom (30,6)[15] nieco niższy od średniej UE (30,8). Najniższy poziom nierówności w UE w 2015 r. odnotowano w Słowacji (23,7), a najwyższy w Litwie - 38. Od 2005 r. obserwuje się w Polsce sukcesywny spadek wartości współczynnika Giniego, co interpretuje się jako zmniejszanie nierówności dochodowych.

Podatki z ubezpieczeniami społecznymi stanowią 34% polskiego PKB, tyle samo co w Brazylii, Rosji i Wielkiej Brytanii (Szwecja 46%, Niemcy 37%, USA 24%, Chiny i Meksyk 18%)[16]. Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych to 18% i 32%, od osób prawnych (przedsiębiorstw) występuje jedna stawka 19%, podstawowa stawka podatku od towarów i usług wynosi 23% (na określone przez ustawy produkty i usługi obowiązują niższe stawki: 8 i 5%), mniej wpływów dla budżetu generują inne podatki.

Polska gospodarka jest gospodarką mieszaną. Udział sektora publicznego w wartości dodanej brutto w 2015 r. wyniósł 19,8%, a prywatnego - 80,2% (w tym zagranicznego - 16,6%)[17]. W rękach państwa pozostają m.in.: PKP, część akcji KGHM, PKN Orlen, PGNiG, PKO BP i wiele mniejszych przedsiębiorstw)

Pomiędzy regionami Polski występuje znaczne zróżnicowanie pod względem rozwoju gospodarczego. Według Eurostatu najbogatszym województwem kraju jest województwo mazowieckie, które w 2014 r. osiągnęło PKB per capita w parytecie siły nabywczej na poziomie 108% UE[18]., a najbiedniejsze województwo lubelskie - 47% UE. Najbliżej ogólnopolskiej średniej (68% UE w 2014 r.) sytuują się województwa: śląskie (70% UE) i pomorskie (64% UE), które pod względem dochodu per capita porównywalne są z najuboższymi regionami Hiszpanii czy Włoch.

Największymi problemami polskiej gospodarki są trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej wynikające z nadmiernej biurokracji i niejasnego prawa[19], a również wysokie koszty administracyjne nakładane na obywateli[20] czy niewystarczająco rozwinięta infrastruktura (w tym np. sieć dróg oraz dostępność internetu)[21].

Wzrost gospodarczy[edytuj]

Wzrost gospodarczy w Polsce (w procentach, w porównaniu z kwartałem roku poprzedniego)[22]:

PKB per capita wg PSN przy podstawie Stany Zjednoczone = 100%.
Wykres na podstawie danych: The Conference Board[23]
Rok Q1 Q2 Q3 Q4 Ogółem
2016 3,0 3,1 2,5 2,5 2,7[24]
2015 3,6 3,3 3,5 3,9 3,6
2014 3,5 3,6 3,3 3,3 3,4
2013 0,5 0,8 2,4 3,0 1,6
2012 3,7 2,2 1,3 0,2 1,9
2011 4,4 4,3 4,2 4,3 4,3
2010 3,0 3,5 4,2 4,4 3,8
2009 0,8 1,2 1,8 3,3 1,8
2008 6,1 6,0 5,0 3,0 5,0
2007 7,4 6,5 6,5 6,5 6,7
2006 5,4 6,3 6,6 6,6 6,2
2005 2,1 2,8 3,7 4,3 3,3
2004 7,0 6,1 4,8 4,9 5,1
2003 2,2 3,8 4,7 4,7 3,7

Finanse[edytuj]

Finanse publiczne[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Finanse publiczne, w sekcji Finanse publiczne w Polsce.
 Zobacz więcej w artykule Dług publiczny, w sekcji Dług publiczny w Polsce.

Handel zagraniczny[edytuj]

Import i eksport Polski w mld USD (ceny bieżące).

Upadek bloku socjalistycznego, w tym kryzys w ZSRR i jego spadkobiercach, zmienił kierunek polskiego handlu międzynarodowego. Już w 1996 r. ok. 70% handlu przypadało na kraje Unii Europejskiej, w głównej mierze na zachodniego sąsiada, Niemcy. Polska wstąpiła do UE 1 maja 2004 r. Zanim to nastąpiło, Polska należała do Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (CEFTA) razem z Węgrami, Czechami, Słowacją i Słowenią.

Handel zagraniczny w 2010[edytuj]

W 2010 największy udział w eksporcie miały: samochody 5,1% eksportu (1,4% handlu światowego); części samochodowe 5% (2,6%); telewizory 4% (5,8%); siedzenia 2,5% (6,6%); urządzenia automatycznie przetwarzające dane 2,4% (1,2%); inne meble 2% (4,5%); druty i kable 1,6% (2,6%); miedź i stopy miedzi 1,6% (3,2%); koks 1,5% (25,8%); statki 1,5% (1,8%). W 2010 największy udziału w handlu światowym Polska osiągnęła w kategoriach: maszynki do golenia 18,6% handlu międzynarodowego (1% eksportu Polski); świeczki 15,4% (0,6%); mrożone owoce 14,3% (0,7%); drewniane skrzynie i palety 11,4% (0,4%); ryby 10,1% (0,9%); maszyny włókiennicze 10% (1%)[25] W 2012 (prognoza) polskie przedsiębiorstwa wyeksportowały artykuły żywnościowe o wartości 16 miliardów euro, przy czym nadwyżka eksportu żywności nad importem sięga 3 miliardów euro. Polska jest największym producentem jabłek w Europie i trzecim co do wielkości producentem drobiu[26], jest również trzecim co do wielkości producentem grzybów (piątym na świecie)[27].

Handel zagraniczny w 2008[edytuj]

Eksport w cenach bieżących wyniósł 399,3 mld zł, a import 485,8 mld zł. Ujemne saldo handlu zagranicznego wyniosło 86,5 mld zł. Głównym partnerem handlowym Polski są Niemcy, których udział w eksporcie naszego kraju wyniósł w 2007 r. 25,8%, a w imporcie 23,9%. Innymi ważnymi partnerami handlowymi są Włochy, Chiny, Rosja i Francja.

Ujemne saldo Polska zanotowała w 2008 w handlu z krajami rozwijającymi się (–66,4 mld zł), z krajami Europy Środkowo-Wschodniej (–15,8 mld zł), z państwami rozwiniętymi (–4,3 mld zł)[28].

Inwestycje zagraniczne[edytuj]

Inwestycje zagraniczne w latach 1990–2006 wyniosły ponad 87 mld dolarów. Według Ministerstwa Gospodarki w 2006 była to kwota 10 mld dolarów. W pierwszym dziesięcioleciu XXI w. powstały w Polsce fabryki monitorów i telewizorów ciekłokrystalicznych oraz komputerów (Sharp, LG, Toshiba, Dell, TPV); powstaje również wiele miejsc pracy w mniejszych ośrodkach wytwórczych europejskich i krajowych przedsiębiorstw. Polska wyprodukowała w 2007 869 536 samochodów. W 2008 w Polsce wydobyto 84,28 mln t węgla kamiennego, wyprodukowano: 9,73 mln t stali surowej; 154,36 TWh energii elektrycznej, oddano do użytku 165,2 tys. nowych mieszkań[29].

Zatrudnienie[edytuj]

Struktura zatrudnienia w Polsce (1996-2012)
Struktura rynku pracy w Polsce (2002-2013)
Średnie płace w powiatach jako % średniej krajowej płacy w 2009
Spadek bezrobocia od marca 2004 do marca 2008; w punktach procentowych

Struktura zatrudnienia w polskiej gospodarce odbiega od europejskich standardów, gdyż 13% zatrudnionych pracuje w rolnictwie, podczas gdy średnia UE to 5%, w sektorze usług pracuje 57% zatrudnionych (średnia UE to 68%), w przemyśle pracuje 30% zatrudnionych (średnia UE to 26%)[30][31]. Według Eurostatu w Polsce w 2014 r. 61,7% społeczeństwa w wieku produkcyjnym (15-64 lat) była zatrudniona, podczas gdy średnia UE to 64,9%[31]. Według OECD w 2014 r. Polacy byli ósmym najdłużej pracującym narodem spośród 37 krajów OECD – przeciętna roczna liczba przepracowanych godzin na 1 pracownika wyniosła 1923[32].

W związku z lepszą mechanizacją pracy wzrosła także wydajność pracy w Polsce[33]. Polska ma także jeden z najniższych w Europie współczynników przynależności do związków zawodowych, wynoszący 14% z przewagą w sektorze państwowym[34], w Irlandii wynosi on 45%[35], a w Szwecji 80%.

W roku 2014 liczba zatrudnionych w gospodarce narodowej wyniosła 14,6 mln. W sektorze publicznym zatrudnionych było 3,4 mln osób (23%), a w sektorze prywatnym 11,2 mln (77%)[36].

Na koniec 2013 roku liczba zatrudnionych w sektorze przedsiębiorstw wyniosła 8,9 mln, przy czym zatrudnionych w mikroprzedsiębiorstwach (do 9 pracowników) było 3,37 mln osób[37].

Bezrobocie[edytuj]

 Główny artykuł: Bezrobocie w Polsce.

Jednym z największym mankamentów polskiej gospodarki jest bezrobocie. W Polsce dokonały się liczne zmiany polityczne, gospodarcze, kulturowe i techniczne. Wprowadzane reformy obejmowały liczne sfery życia społecznego. Po likwidacji PGR-ów i prywatyzacji, ludziom ciężko było znaleźć pracę. Część musiała zmieniać kwalifikacje, by znów podjąć pracę. Gwałtowny wzrost liczby osób pozbawionych pracy w pierwszych latach przekształceń ustrojowych sprawił, że bezrobocie stało się od razu najpoważniejszym problemem reformującego się państwa i społeczeństwa. W okresie 1991–1994 bezrobocie wzrosło z 7 do 17%, po 1994 roku spadło do 10% w 1998, kiedy znów zaczęło gwałtownie wzrastać aż do 21% w latach 2003 i 2004 osiągając kolejne minimum 9% w 2008 według liczby bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy[38].

W czerwcu 2008 bezrobocie w Polsce wynosiło według różnych źródeł 9,6% (GUS), 7,7% (Eurostat). Przyczynami spadku bezrobocia jest powstawanie nowych miejsc pracy, a także emigracja zarobkowa do innych krajów UE. W październiku 2009 stopa bezrobocia w Polsce wynosiła 11% (dane Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej), przy czym wykazywała tendencję wzrostową[39]. W kwietniu 2015 roku bezrobocie wynosiło 11,3%, a w sierpniu 2016 roku wynosiło 8,5%[40]

Problemy społeczne[edytuj]

W Polsce poniżej granicy ubóstwa żyje 17% ludności[41] i 22% dzieci[42]. Współczynniki te bliskie są średniej unijnej – w krajach Unii Europejskiej liczba ta wynosi średnio 17% dla ogółu populacji i 20% dla dzieci[42].

Z niewysokich zarobków dużej części Polaków wynika trudna sytuacja mieszkaniowa – 70% osób od 18. do 30. roku życia mieszka z rodzicami ze względu na brak innego zakwaterowania i niemożność opłacenia czynszu[43], podczas gdy średnia unijna wynosi 29%. W Polsce liczba mieszkań na 1000 mieszkańców wynosi 367[44], podczas gdy w krajach wysokorozwiniętych przekracza ona swobodnie próg 500[45].

Jednym z najważniejszych problemów społecznych w Polsce jest bardzo niski poziom zaufania społecznego – około połowa Polaków nie ufa osobom których nie zna, podobna liczba uważa, że nie należy ufać wspólnikom w interesach. Polacy często ufają tylko osobom z kręgu najbliższej rodziny i przyjaciół, co w wielu przypadkach uniemożliwia współdziałanie (zarówno w działalności gospodarczej, jak i w działaniach na rzecz swojej społeczności) i przekłada się na brak komfortu i poczucia wspólnoty z otaczającymi ludźmi. Poziom zaufania społecznego w Polsce jest jednym z najniższych w Europie[46][47].

Innym ważnym problemem polskiego społeczeństwa jest wykluczenie społeczne, które przejawia się w braku możliwości edukacji, braku wiedzy i dostępu do informacji oraz niewielkiej ruchliwości i aktywności społecznej. Wykluczenie społeczne dotyka często osoby żyjące z dala od ośrodków administracji i edukacji, lub dawnych pracowników upadłych zakładów przemysłowych czy państwowych gospodarstw rolnych. Wykluczenie jest poważnym problemem, gdyż często jest dziedziczone przez młodsze pokolenia[48].

Rolnictwo[edytuj]

Zatrudnienie w rolnictwie (2007)
Średnie zbiory 4 zbóż w poszczególnych województwach w Polsce międzywojennej i w 2007
 Główny artykuł: Rolnictwo w Polsce.

W polskim rolnictwie zatrudnionych jest 14,8% ogółu pracowników, mimo tego rolnictwo wytwarza niespełna 4% PKB, dla porównania średnie zatrudnienie w tym sektorze gospodarki w Unii Europejskiej wynosi 4,5%. Pomiędzy poszczególnymi województwami istnieją duże różnice w odsetku zatrudnionych w rolnictwie; w województwie śląskim i województwie dolnośląskim pracuje odpowiednio 3,3% i 6,5% ogółu zatrudnionych, jednak w województwach ściany wschodniej zatrudnienie w rolnictwie dochodzi do 33,7% w województwie lubelskim[49]. Inaczej niż sektor przemysłowy, znaczna część rolnictwa pozostała w prywatnych rękach przez okres socjalizmu. Około 2 miliony prywatnych gospodarstw rolnych wykorzystuje 90% ziem uprawnych. Polska jest europejskim liderem w produkcji ziemniaków, buraka cukrowego[49].

Przemysł[edytuj]

W Polsce najbardziej rozwiniętym jest przemysł węglowy, energetyczny, metalurgiczny, maszynowy, samochodowy, a także przemysł elektromaszynowy, w tym m.in. precyzyjny, elektroniczny i elektrotechniczny, środków transportu, spożywczy, włókienniczy i odzieżowy. Dużą rolę odgrywa wydobycie oraz przetwórstwo surowców mineralnych.

Po II wojnie światowej polski przemysł skoncentrowany był głównie na surowcach, tekstyliach, środkach chemicznych, maszynach, żelazie i sektorze stali. Następnie, sektor przemysłowy wzbogacił się o petrochemię, maszyny i urządzenia elektroniczne, elektronikę, samochody i budowę statków.

Polska baza przemysłowa ucierpiała przez II wojnę światową i wiele resortów należało zrekonstruować. Socjalizm wykreował w późniejszych latach 40. duży i szybko rozwijający się system, który opierał się głównie na kontroli centralnej.

W 1990 roku rząd Mazowieckiego wprowadził program reform przekształcających system centralnie kierowanej gospodarki w rynkową. Większość dużych państwowych przedsiębiorstw, np. drogowe i górnictwa, dzięki swojemu oporowi wciąż pozostały w sektorze państwowym.

Infrastruktura i transport[edytuj]

 Główny artykuł: Transport w Polsce.

Transport drogowy[edytuj]

Na koniec 2015 w Polsce było zarejestrowanych 27 409 tys. pojazdów samochodowych, w tym 20 723 tys. samochodów osobowych, 3 428 samochodów ciężarowych, 110 autobusów i 1 702 ciągników rolniczych.

W 2015 roku w Polsce było 413 530 km dróg publicznych, w tym 283 561 km dróg o twardej powierzchni i 129 969 km o nawierzchni gruntowej.[50]

Transport kolejowy[edytuj]

 Główny artykuł: Transport kolejowy w Polsce.

Największy przedsiębiorstwem zajmującym się przewozami kolejowymi jest grupa PKP S.A., w skład której wchodzi wiele spółek m.in.:

  • PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. – odpowiedzialna za infrastrukturę,
  • PKP Cargo S.A. – odpowiedzialna za przewóz towarów,
  • PKP Intercity Sp. z o.o. – obsługująca połączenia „kwalifikowane”, tj. pociągi EC, IC, EIC oraz pasażerski ruch międzyregionalny dotowany z budżetu państwa (TLK).

Największym kolejowym przewoźnikiem pasażerskim w kraju są Przewozy Regionalne[51] będące własnością samorządów województw i obsługujące głównie pasażerski ruch regionalny i w mniejszym stopniu ruch międzyregionalny.

Istnieje także wielu przewoźników nie powiązanych z grupą PKP (w tym wielu prywatnych)[52], obsługujących głównie transport towarowy. Kilku przewoźników posiada także licencję na przewóz osób.

Wg danych GUS w 2015 roku eksploatowanych linii kolejowych było 19 240 km, w tym 11 830 km zelektryfikowanych. Przewóz ładunków transportem kolejowych wyniósł 224 320 tys. ton, w tym 41% stanowił transport węgla, ropy naftowej i gazu ziemnego. Przetransportowano 277 321 tys. pasażerów.[53]

 Zobacz też: Historia kolei w Polsce.

Transport lotniczy[edytuj]

Wnętrze hali odlotów starego Terminalu 1 lotniska Okęcie

Polskie linie lotnicze to: PLL LOT, Eurolot, Sprint Air i Enter Air.

Cywilne lotniska transportowe użytku publicznego (posiadające betonowy pas startowy), według ilości operacji lotniczych, to: Warszawa (Okęcie), Kraków (Balice), Wrocław (Strachowice), Katowice (Pyrzowice), Gdańsk (Rębiechowo), Poznań (Ławica), Łódź (im. Władysława Reymonta), Rzeszów (Jasionka), Szczecin (Goleniów), Bydgoszcz (Szwederowo), Zielona Góra (Babimost), Olsztyn (Szymany) oraz Warszawa (Modlin) i Lublin (Świdnik). Oprócz nich istnieje wiele innych lotnisk należących do aeroklubów.

Transport wodny[edytuj]

Żegluga morska, przybrzeżna i śródlądowa jest w Polsce stosunkowo dobrze rozwinięta. Korzystne warunki przyrodnicze i dostęp do wielu zbiorników wodnych (Morze Bałtyckie, żeglowne rzeki Wisła, Odra, Warta i Noteć, Zalew Szczeciński, Zalew Wiślany i in.) umożliwiają dalszy rozwój żeglugi i żeglarstwa.

Główne porty morskie to port Gdańsk, port Szczecin, port Gdynia, port Świnoujście, port Police i port Kołobrzeg.

W Polsce utrzymywane są połączenia promowe między Świnoujściem a Ystad, Trelleborgiem, Kopenhagą oraz między Kołobrzegiem a Nexø, między Gdańskiem a Nynäshamn (Szwecja) i między Gdynią a Karlskroną. Dodatkowo latem istnieje połączenie promowe między Świnoujściem a Rønne.

Transport miejski[edytuj]

Transport miejski w Polsce składa się głównie z autobusów i tramwajów. W Warszawie funkcjonują dwie linie metra. Szybki tramwaj funkcjonuje w Poznaniu (Poznański Szybki Tramwaj); podobne torowiska są w budowie w Krakowie (Krakowski Szybki Tramwaj), w Szczecinie (Szczeciński Szybki Tramwaj), we Wrocławiu (Tramwaj Plus) oraz w Łodzi (Łódzki Tramwaj Regionalny – część najdłuższej w Europie linii tramwajowej). Ponadto w Lublinie, Gdyni i Tychach jeżdżą trolejbusy.

Telekomunikacja[edytuj]

 Główny artykuł: Telekomunikacja w Polsce.
  • liczba aktywnych telefonów komórkowych: 57,6 mln (GUS, grudzień 2015)
  • liczba telefonów stacjonarnych: 6,2 mln (UKE, marzec 2016)
  • liczba abonentów Internetu stacjonarnego i mobilnego: 13,01 mln (UKE, marzec 2016)[54]

Budownictwo[edytuj]

Sytuacja na polskim rynku budowlanym w ostatnich latach poprawiała się systematycznie od 2004 r. Pomimo spowolnienia gospodarczego, rok 2009 był kolejnym rekordowym okresem na rynku budowlanym pod względem wartości. Jednak pod względem wysokości stopy wzrostu, rok 2009 okazał się wyraźnie słabszy od lat poprzednich – wzrost wartości rynku wyniósł ok. 3-4%[55].

Budownictwo drogowe odpowiadało w 2009 r. za ponad 42% produkcji budowlanej w segmencie inżynieryjnym.


Budownictwo niemieszkaniowe[edytuj]

Po osiągnięciu szczytu w 2006 r., w latach 2007–2009 liczba budynków niemieszkalnych nieznacznie spadała, osiągając poziom 41 tys. obiektów w 2009 r. Jednak wyniki za I połowę 2010 r. wskazują na stabilizację w sferze pozwoleń budowlanych na poziomie z roku 2009. Także pod względem ukończonych budynków niemieszkalnych rok 2009 charakteryzował się znacznymi spadkami – o 15%, jeśli chodzi o liczbę budynków oraz o 10% w przypadku ich łącznej powierzchni.

Budownictwo mieszkaniowe[edytuj]

Liczba i powierzchnia mieszkań oddanych do użytku od 1950 r.

Po ponadprzeciętnych wzrostach w latach 2007–2008, kiedy to wartość produkcji sięgnęła aż 15 mld zł, rok 2009 charakteryzował się ponad 11% spadkiem produkcji w budownictwie mieszkaniowym, do poziomu 13,3 mld zł.

Największe przedsiębiorstwa w Polsce[edytuj]

W 2008, cztery polskie przedsiębiorstwa – PKN Orlen, PKO Bank Polski, Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo i KGHM Polska Miedź – zostały umieszczone na dorocznej liście dwóch tysięcy największych i najprężniejszych spółek giełdowych na świecie magazynu Forbes[56]. Większość polskiego PKB wytwarzają jednak małe i średnie przedsiębiorstwa.

Poniższa tabela przedstawia największe przedsiębiorstwa operujące na terytorium Polski (bez uwzględnienia branży finansowej) ze względu na ich roczny przychód ze sprzedaży. Została sporządzona na podstawie rankingu 500 największych przedsiębiorstw tygodnika „Polityka” z 2012 r[57].

Poz. Firma przedsiębiorstwa Branża Siedziba Przychód ze sprzedaży
(tys. zł)
1 PKN Orlen surowce i paliwa Płock 88 348 971
2 Grupa Lotos surowce i paliwa Gdańsk 33 111 000
3 Polska Grupa Energetyczna energetyka Warszawa 30 556 814
4 Jeronimo Martins Dystrybucja SA handel detaliczny Kostrzyn 28 907 849
5 PGNiG energetyka Warszawa 28 730 000
6 Tauron Polska Energia energetyka Katowice 24 741 257
7 KGHM górnictwo Lubin 21 337 870
8 Eurocash handel Komorniki 16 575 781
9 Metro Group Polska handel Warszawa 14 960 000
10 Telekomunikacja Polska telekomunikacja Warszawa 14 147 000
11 Fiat Auto Poland motoryzacja Bielsko-Biała 14 113 720
12 BP Polska surowce i paliwa Kraków 13 458 535
13 Energa energetyka Gdańsk 11 176 799
14 Kompania Węglowa surowce i paliwa Katowice 10 720 643
15 Enea energetyka Poznań 10 096 032
16 Philip Morris przemysł spożywczy Kraków 9 505 821
17 Volkswagen Poznań motoryzacja Poznań 9 141 283
18 Orlen surowce i paliwa Płock 9 033 353
19 Jastrzębska Spółka Węglowa surowce i paliwa Jastrzębie-Zdrój 8 820 956
20 Lidl handel Jankowice 8 500 000
21 Lasy Państwowe gospodarka leśna Warszawa 7 835 542
22 Carrefour handel Warszawa 7 570 665
23 Shell surowce i paliwa Warszawa 7 416 979
24 GK Polkomtel telekomunikacja Warszawa 7 113 000
25 Grupa Azoty przemysł chemiczny Tarnów 7 098 735

Patrz też: Największe banki w Polsce

Innowacyjność polskiej gospodarki[edytuj]

Pod względem innowacji w produkcji i gospodarce polskie przedsiębiorstwa należą do najmniej aktywnych w Unii Europejskiej. Według instytucji PRO INNO Europe, założonej przez Komisję Europejską do badania rozwoju innowacyjności, polskie przedsiębiorstwa w 2009 zajmowały 23. miejsce na 27. krajów Unii. Współczynnik SII (Summary Innovation Index) dla Polski wynosił w 2009 roku 0,317 przy średniej unijnej 0,478[58]. Innowacyjność polskiej gospodarki rośnie jednak bardziej niż wielu krajów Unii – w 2007 współczynnik SII wynosił 0,270 przy średniej 0,450. W rankingu przedsiębiorstw wydających najwięcej na świecie na badania zostały uwzględnione dwa polskie przedsiębiorstwa: Telekomunikacja Polska (488. pozycja) oraz KGHM Polska Miedź (864. pozycja), podczas gdy w pierwszej pięćdziesiątce jest osiemnaście przedsiębiorstw z UE[59].

Potencjał polskiej gospodarki w UE[edytuj]

 Główny artykuł: Polska w Unii Europejskiej.
Dane statystyczne za lata 2011-2015 (według danych CIA)
struktura zatrudnienia: rolnictwo 12,6%
przemysł 30,4%
usługi 57% (2015)
Produkt krajowy brutto ważony parytetem siły nabywczej (PKB): 1,5227 bln zł (2011)
wzrost PKB: 3,6% (2015)
PKB na jednego mieszkańca: 14 581 USD (2015)
PKB na jednego mieszkańca według PPP: (2015) 26 500 USD
udział w strukturze PKB:
  • rolnictwo: 3,3%
  • przemysł: 41,1%
  • usługi: 55,6%
Wartość majątku narodowego na mieszkańca: 78 500 zł (2012)
budżet: – dochody: 81,58 mld USD
• wydatki: ok. 90,24 mld USD (2015)
inflacja: -0,9% (2015)
dług publiczny: 43,4% PKB (2015)
dług zewnętrzny: 354,2 mld USD (2014)
rezerwy złota i dewizy: 94,75 mld USD (2015)
siła robocza: 18,29 mln ludzi (2015)
ludność żyjąca poniżej progu ubóstwa: 17,3% (2012)
bezrobocie: 10,6% (2015)
wynagrodzenie brutto: 4015,37 zł (grudzień 2011)[60]
minimalne wynagrodzenie brutto: 1850 zł (2015)[61]
Inwestycje w strukturze PKB: 19,5% (2011)
elektryczność: – produkcja: 152,7 mld kWh
• konsumpcja: 139 mld kWh (2012)
ropa naftowa: – produkcja: 19 260 bar/d
• konsumpcja: 478 490 bar/d (2014)
gaz ziemny: – produkcja: 6,08 mld m³
• konsumpcja: 17,86 mld m³

(2014)

import: 187,5 mld USD (2015)
eksport: 190,2 mld USD (2015)
eksport (najważniejsi partnerzy): Niemcy: 27,1%
Wlk. Brytania: 6,8%
Czechy: 6,6%

Francja: 5,5%

Włochy: 4,8%
Holandia: 4,4%

import (najważniejsi partnerzy): Niemcy: 27,6%
Chiny: 7,5%

Rosja: 7,2%

Holandia: 5,9%
Włochy: 5,2%
Francja: 4,1%

Polska, mierzona wskaźnikiem parytetu siły nabywczej, jest szóstą gospodarką Unii Europejskiej i ósmą w Europie, nieznacznie wyprzedzając Holandię.

Pod względem bogactwa kraj od 2010 roku uznawany jest za „wysoko rozwinięty”. Spośród 50 europejskich państw plasuje się w połowie stawki – na miejscu 25. Wyprzedzają go większość państw Europy Zachodniej (z wyjątkiem Portugalii oraz Andory) oraz trzy postkomunistyczne (Słowenia, Czechy i Estonia). Na skalę unijną, Polska znajduje się na miejscu 20 (ex aequo z Litwą), co jest wynikiem lepszym od większości państw tzw. nowej Unii – oprócz wyżej wymienionych 3 członków UE, Polskę wyprzedza jeszcze tylko Cypr. Poziom zamożności Polski zbliżony jest do poziomu Portugalii, Węgier (które nieznacznie wyprzedza) czy Estonii.

Kraj rozwija się dynamicznie i stale, czemu nie przeszkodził nawet kryzys finansowy[62]. Ponad połowa Polaków, którzy są czynni zawodowo, ma pracę (56%)[63]. Dla porównania, w Wielkiej Brytanii odsetek ten wynosi 70.

Mimo że Polska gospodarka dogania kraje Zachodu Europy, proces ten postępuje powoli. Dotychczas, biorąc pod uwagę poziom rozwoju społecznego, Polsce udało się przegonić Portugalię. Pomiędzy regionami występuje bardzo duże zróżnicowanie. Województwo mazowieckie jest na podobnym poziomie co większość regionów Hiszpanii i najbiedniejsze regiony Francji (73% średniej unijnej). Należy jednak pamiętać, że PKB tego województwa wytwarza głównie Warszawa, a pozostałe regiony nie przekraczają nawet połowy średniej w UE. Województwo dolnośląskie z PKB sięgającym 16 tys. $ jest na równi z Portugalią oraz najbiedniejszymi regionami Hiszpanii i Grecji. Kolejne województwa osiągnęły około 50% unijnej średniej, a najbiedniejsze województwa ściany wschodniej mają PKB na mieszkańca porównywalny z Rumunią i Bułgarią.

Polski kapitał posiada kilka dużych w tym rejonie Europy koncernów, tzn. PKN Orlen, który posiada swoje stacje w Niemczech i na Litwie, Polsat, inwestujący także na Litwie, Grupa ITI. Polska ma jeszcze słabo rozwiniętą sieć drogową, w całości ukończona jest autostrada A4, kolejne mają być gotowe do 2023 roku. Ich budowa przez przedsiębiorstwa prywatne jest finansowana częściowo przez Unię Europejską. W najbliższych latach Polska ma dostać około 4,5 mld euro na modernizację kolei.

Otwarcie kilku unijnych rynków pracy dla Polaków przyczyniło się do spadku bezrobocia, które w niektórych powiatach sięga ponad 30%. Polacy pracujący za granicą przysłali do Polski około 22 miliardów złotych, przyczyniając się do 1,5% wzrostu gospodarczego.

Euro w Polsce[edytuj]

 Osobne artykuły: Euro w PolsceZłoty.

Euro jest walutą w 19 krajach członkowskich, a od 1 stycznia 2014 jest oficjalną walutą Łotwy. Polska ratyfikując traktat akcesyjny zobowiązała się przystąpić do unii walutowej, choć traktat nie precyzuje terminu wymiany walut. Obecna sytuacja społeczno-gospodarczo-polityczna w Polsce daje do zrozumienia, że nie prędko Polacy rozstaną się ze złotym. Aby wejść do „strefy euro”, należy spełnić wcześniej ścisłe kryteria konwergencji takie jak:

  • inflacja nie wyższa niż o 1,5 pkt% od średniej stopy inflacji w trzech krajach UE, gdzie inflacja jest najniższa, dług publiczny nieprzekraczający 60% PKB,
  • deficyt budżetowy nie wyższy niż 3% PKB,
  • długoterminowe stopy procentowe nieprzekraczające o więcej niż o 2 p.p. średniej stóp procentowych w 3 krajach UE o najniższej inflacji,
  • stabilny kurs wymiany waluty w ciągu ostatnich 2 lat – wahania kursów walut nie mogą przekroczyć ±15% do ustalonej początkowo wartości.

Ze wszystkich kryteriów Polska nie spełnia kryterium deficytu budżetowego, który jest wyższy niż 3% i wynosi 3,7%. Zanim Polska przystąpi do Strefy Euro, prawdopodobnie odbędzie się referendum w sprawie przystąpienia do Unii Monetarnej. Obecnie większość Polaków jest przeciwna wprowadzeniu euro. Często bywa, że opinia na temat euro wynika z przykładów sytuacji w innych krajach po wprowadzeniu wspólnej waluty. Zalety wprowadzenia euro:

  • ochrona przed zbyt słabą lub zbyt silną walutą (likwidacja ryzyka kursowego),
  • tańszy kapitał,
  • ożywienie handlu z Unią,
  • obniżenie kosztów transportu,
  • wzmocnienie konkurencji,
  • konieczność przeprowadzenia przez rząd reformy finansów publicznych.

Najczęstszymi obawami Polaków co do euro są:

  • podwyżki spowodowane możliwym zawyżaniem cen (np. zaokrąglanie cen w górę),
  • zubożenie społeczeństwa spowodowane (prawdopodobnie inną) metodologią przeliczania cen i wynagrodzeń lub poparte przykładami sytuacji z innych krajów ze Strefy Euro,
  • osłabienie suwerenności Polski (utrata możliwości prowadzenia własnej polityki pieniężnej),
  • jak na razie już w długim czasie kurs PLN w stosunku do EUR ma trend zwyżkujący, zastąpienie więc złotówki euro spowoduje spadek siły nabywczej zarobków Polaków.

Przykłady krajów skandynawskich (Danii i Szwecji) oraz Wielkiej Brytanii, które są objęte derogacją od obowiązku wprowadzenia Euro według niektórych opinii świadczą o tym, że wprowadzenie wspólnej waluty wcale nie jest konieczne i przemawiają za pozostaniem przy własnej walucie. Warto zauważyć, że są to kraje o wysoko rozwiniętych rynkach finansowych i tak jak w przypadku Wielkiej Brytanii dysponują walutą o znaczeniu międzynarodowym.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Aktywność ekonomiczna ludności Polski II kwartał 2013 r.. „Główny Urząd Statystyczny”, s. 24, 2013-11-07. [dostęp 2013-12-11]. 
  2. Pracujący w rolnictwie, przemyśle i usługach. http://rynekpracy.org,+2016-06-22.+[dostęp 2016-09-12].
  3. Gajda M. (2005), Korzyści i koszty reform fiskalnych w Dylematy wyboru modelu rozwoju gospodarczego Polski, Księga jubileuszowa dla uczczenia 85. urodzin i 55-lecia pracy naukowej Profesora Edwarda Łukawera, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków.
  4. Mały Rocznik Statystyczny, GUS 1938, s. 366.
  5. Mały Rocznik Statystyczny, GUS 1938, s. 252.
  6. a b c Polska. Gospodarka. Wydawnictwo Naukowe PWN.
  7. PKB per capita wyrażony w walutach lokalnych, w cenach stałych
  8. "Output, Labor, and Labor Productivity, 1950-2016", The Conference Board (GDP-Capita EKS, GDP-Capita GK)
  9. Stopa bezrobocia w latach 1990-2017
  10. "Unemployment rate - quarterly data, seasonally adjusted", Eurostat
  11. "Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2016", GUS, s.562
  12. The Human Development Index (HDI) (ang.). Human Developmnt Reports. [dostęp 2016].
  13. Table 1 – Human Development Index and its components (ang.). Human Development Reports. [dostęp 2016].
  14. Eurostat: General government gross debt - annual data (ang.). [dostęp 2016-08-11].
  15. Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey
  16. Index of Economic Freedom.
  17. "Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2016", GUS, s.700
  18. Eurostat: Twenty-one regions below half of the EU average and five regions over double the average (ang.). [dostęp 2016-02-26].
  19. Ministerstwo Gospodarki: Reforma Regulacji. 2010.05.31.
  20. Ministerstwo Gospodarki: Redukcja obciążeń administracyjnych. 2010.04.30.
  21. Ministerstwo Gospodarki: Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko. 2010.08.05.
  22. Business Portal of Economy.
  23. The Conference Board Total Economy Database™, May 2015, http://www.conference-board.org/data/economydatabase/ – „Output, Labor, and Labor Productivity, 1950-2015” (GDP-Capita EKS).
  24. Business Portal of Economy.
  25. The Observatory | What does Poland export? (2010).
  26. Polska karmi świat wódką, mięsem, jabłkami i słodyczami. W: Informacyjna Agencja Radiowa [on-line]. Interia.pl. [dostęp 2012-10-09].
  27. http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor.
  28. Rzeczpospolita”, 17.02.2009 r., str. B10.
  29. Biuletyn Statystyczny nr 4 rok 2009. [dostęp 2009-06-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-12)].
  30. GUS: Aktywność ekonomiczna ludności Polski I kwartał 2010 r.. 07.2010. [dostęp 2010-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-10-08)].
  31. a b Eurostat: Employment (main characteristics and rates) - annual averages (ang.). 2015. [dostęp 2015-10-08].
  32. OECD: Average annual hours actually worked per worker. [dostęp 2015-12-28].
  33. Aneta Borowiec, Marek Ratajczak: Dlaczego Polacy pracują wydajniej niż Niemcy?. [dostęp 2008-12-04].
  34. Adam Mrozowski: Dlaczego robotnicy nie protestują?. Bez Dogmatu nr 70. [dostęp 2008-12-04].
  35. Bartosz Machalica: Czego liberałowie nie mówią o Irlandii. Krytyka Polityczna. [dostęp 2008-12-04].
  36. GUS: Zatrudnienie i wynagrodzenia w gospodarce narodowej w 2014 r.. [dostęp 2015-01-16]. s. 13.
  37. PARP: Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach 2013–2014. [dostęp 2015-01-16]. s. 18.
  38. LABORSTA, International Labour Organization.
  39. Sytuacja na rynku pracy w październiku 2009 roku. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, 2009-11-05.
  40. Bezrobocie w sierpniu wyniosło 8,5 proc. Resort pracy podał nowe dane Money.pl, 2016-09-12.
  41. index mundi: Poland-Population below poverty line. [dostęp 2008-12-05].
  42. a b GUS: Ubóstwo w Polsce na tle krajów Unii Europejskiej w świetle Europejskiego Badania Dochodów i Warunków Życia – EU-SILC 2008. 28.01.2010. [dostęp 2010-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-09-04)].
  43. Beata Kalinowska: Wolimy mieszkać z rodzicami do trzydziestki niż coś wynająć. Rzeczpospolita. [dostęp 2008-12-04].
  44. GUS: Gospodarka mieszkaniowa w 2008 r.. 2009.10.29. [dostęp 2010-08-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-28)].
  45. Bartosz Machalica: Mieszkaniowy bum to niewypał. Lewica.pl, przedruk z tygodnika „Przegląd”. [dostęp 2008-12-04].
  46. CBOS: Zaufanie społeczne. 03.2010. [dostęp 2010-08-06].
  47. European Social Survey: The European Social Survey, Round 4, 2008. 24.03.2010. [dostęp 2010-08-06].
  48. Witold Gadomski: Jak walczyć z biedą?. 2004.10.25. [dostęp 2010-08-06].
  49. a b Regiony Polski 2009. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2009. [dostęp 2011-05-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-11)].
  50. Transport - wyniki działalności 2015r. GUS, 2016-09-12
  51. Liczba pasażerów polskiej kolei systematycznie spada. [dostęp 2010-09-21].
  52. Pełna lista licencjonowanych przewoźników kolejowych na www.utk.gov.pl. [dostęp 2008-12-04].
  53. GUS: Transport - wyniki działalności w 2015 r.. 2016-08-16. [dostęp 2016-09-13].
  54. https://www.uke.gov.pl/files/?id_plik=23715
  55. Rynek Budowlany w Polsce.
  56. Forbes Global 2000: Poland (ang.). [dostęp 2008-06-12].
  57. Lista 500 – Polityka.pl.
  58. PRO INNO Europe: European Innovation Scoreboard. Comparative Analysis of Innovation Performance (ang.). 01-2010. [dostęp 2010-08-09].
  59. Konrad Niklewicz: Firmy w UE wreszcie innowacyjne. A polskie?. [dostęp 2008-12-04].
  60. Komunikaty i obwieszczenia Prezesa GUS w 2012 roku.
  61. Minimalne wynagrodzenie 2016 [dostęp 2016-09-13].
  62. Paweł Rogaliński: Świat, polityka i my. Łódź: 2011, s. 101–102. ISBN 978-83-272-3154-3.
  63. Statystyki rynku pracy, rynekpracy.org [dostęp 2016-09-13].

Linki zewnętrzne[edytuj]