Gowarczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gowarczów
Herb
Herb Gowarczowa
Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Gowarczowie
Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Gowarczowie
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat konecki
Gmina Gowarczów
Liczba ludności (2006) 1400
Strefa numeracyjna (+48) 48
Kod pocztowy 26-225[1]
Tablice rejestracyjne TKN
SIMC 0620659
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Gowarczów
Gowarczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gowarczów
Gowarczów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Gowarczów
Gowarczów
Ziemia 51°16′42″N 20°26′17″E/51,278333 20,438056

Gowarczówwieś sołecka[2] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, w gminie Gowarczów[3][4], której jest siedzibą.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

We wsi znajduje się szkoła podstawowa i publiczne gimnazjum im. Jana Pawła II.

Historia[edytuj]

Gowarczów - osada wcześniej miasto od 1430 do 1869 roku położone nad rzeką Drzewicą, w powiecie koneckim, gminie i parafii Gowarczów. Leży przy trakcie z Kielc do Grójca, odległe 2 i pół mil od Opoczna a 1 i 1/2 mili od Końskich.

W połowie XIV w. miejscowa parafia obejmowała obszar 103 km². Około 1350 r. miała 432 mieszkańców. W 1430 r. na prośbę właściciela Gowarczowa Krystyna Magary król Władysław Jagiełło nadal osadzie prawa miejskie na prawie niemieckiem[5].
W 1577 r. Gowarczów miał 7 łanów. W 1662 r. miasto miało 374 mieszkańców w 43 domach. Targi są w mieście co wtorek

Na początku XVI w. był tu kościół parafialny murowany, pw. św. Piotra i Fioriana, założony zapewne w XV wieku przez Gowarczowskich. Dopiero jednak w r. 1776 był konsekrowany. Istniała też kaplica św. Rocha oddzielna od kościoła. W r. 1577 miasto Gowarczów płaci szos 6 florenów, od 7 łanów i 6 bań gorzałki, także czopowe za cały rok florenów 22.

W rękach Bilińskich i Jabłonowskich pozostaje do XVIII wieku. Ludność tutejsza z dawna trudniła się wyrobem gwoździ. W XVIII w. istniała tu fabryka szabel.

W r. 1827 liczono tu 103 domów i 946 mieszkańców, w 1861 r. było 126 domów i 1496 mieszkańców (788 żydów), przeważnie rolników. W 1883 Gowarczów liczył 138 domów (12 murów.), 1280 mieszkańców.

Parafia Gowarczów dekanatu koneckiego, dawniej skrzyńskiego, liczyła 4960 dusz. Około 1883 r. proboszczem był ks. Adam Jakubowski. W pierwszej połowie XIX w. działał tu wielki piec oraz 3 fryszerki

Opis gminy Gowarczów w XIX w.[edytuj]

Gmina Gowarczów liczyła 5096 mieszkańców rozległość 19583 mórg w tym ziemi dworskiej 10544 mórg.
Sąd gminny okręgu I i stacja pocztowa w Końskich o 10 wiorst oddalonych. Przemysł żelazny w gminie rozwinięty[6].

W skład gminy wchodzą: Baczyna, Barycz, Bębnów, Borowiec, Brzeźnica, Chełb, Czysta, Drutarnia, Fidor, Gąsiorów, Giełzów, Głęboka Droga, Huta Stara, Józefów, Kacprów, Komaszyce, Kwas, Ludwinów, Michałów, Miłaków, Młynek Nieświński, Morzywół, Nieświń, Kosowa Wola, Paruchy, Praga, Rogówek, Stara Kuźnica, Skrzyszów, Teklinów i Witków.

Charakterystyka dóbr Gowarczów[edytuj]

Dobra Gowarczów składają się z folwarków: Gowarczów-Praga, Ludwinów i Giełzów, oddzielonego folwarku Barycz v. Michałów, osad młynarskich: Morzywół, Borowiec i Kwas, tudzież wsi poniżej wymienionych. Rozległość dominialna wynosi mórg 4985

Folwark Gowarczów-Praga grunta orne i ogrody mórg 724, łąk mórg 202, pastw. mórg 323, lasu mórg 1029, nieużytki i place m 32, razem mórg 2310, budynków murowanych 25, drew. 1, płodozmian 8. i 10. polowy.
Folwark Ludwinów grunta orne i ogrody mórg 416, łąk mórg 56, past. mórg 214, lasu mórg 1046, nieużytki i place mórg 36. razem 1768. budynków murowanych 11, drew. 1. Folwark Giełzów grunta orne i ogrody mórg 365, łąk mórg 88, past. mórg 393, nieużytki i place mórg 60, razem mórg 906, bud. drew. 10, płodozmian 5- i 9-połowy. Pokłady rudy żelaznej, torfu, glinki ogniotrwałej i farby żółtej[6].

Oprócz powyższej rozległości dominialnej odłączono w różnych okresach osady młynarskie Morzywół z gruntem mórg 36, osadę Borowiec z grantem mórg 25, osadę Kwas z gruntem mórg 59, folwark Barycz vel Michałów z osadą młynarską rozległości mórg 1250, oraz grunta w wieczystych dzierżawach mórg 1200.

Wsie w dobrach Gowarczów[edytuj]

  • wieś Praga osad 16, gruntu mórg 24
  • wieś Bębnów osad 41, grantu mórg 613
  • wieś Barycz osad 13, gruntu mórg 263
  • wieś Morzywół osad 13, gruntu mórg 267
  • wieś Szczurek osad 6, gruntu mórg 151
  • wieś Rogówek osad 11, gruntu mórg 182
  • osada Kwas gruntu mórg 39
  • wieś Brzeźnica osad 54, grantu mórg 730
  • wieś Gąsiorów osad 21, gruntu mórg 233
  • wieś Teklinów osad 9, gruntu mórg 105
  • wieś Ludwinów osad 4, gruntu mórg 52
  • wieś Januchta osad 15, grantu mórg 160,
  • wieś Skrzyszów osad 27, gruntu mórg 323
  • wieś Giełzów osad 23, gruntu mórg 667
  • wieś Borowiec osad 11, gruntu mórg 355
  • wieś Kacprów osad 37, gruntu mórg 551
  • wieś Komaszyce osad 25, gruntu mórg 403
  • wieś Miłaków osad 3, gruntu mórg 55
  • Osad w dawnym miasteczku Gowarczów 229, gruntu mórg 1417.

(Opisu dostarczył Bronisław Chlebowski strona 756 tomu II)
W 1869 r. Gowarczów utracił prawa miejskie.[7]

Zabytki[edytuj]

  • Kościół pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła z XV wieku. Pierwotnie gotycki, został rozbudowany ok. 1640 przez chorążego krakowskiego Aleksandra Korycińskiego i jego żonę Zofię ze Zborowskich. Świątynia uległa zniszczeniu w czasie pożaru w 1767. Fundatorem odbudowy był Józef Jabłonowski. W latach 1902–1904 z inicjatywy ks. Antoniego Czarkowskiego kościół ponownie rozbudowano. Nawa kościoła w dwuprzęsłowej części wschodniej zachowała swój pierwotny kształt – część zachodnia z dwuwieżową fasadą pochodzi z początku XX wieku. Krótkie, prostokątne prezbiterium jest w zrębie gotyckie. Zakrystia i dwie kwadratowe kaplice boczne pochodzą z 1640. Pod kaplicami znajdują się sklepione krypty grobowe. Z tego względu kaplice mają posadzki na nieco wyższym poziomie niż nawa. Sklepienia kaplic, prezbiterium i zakrystii są kolebkowo-krzyżowe[potrzebny przypis]. Przedsionek i skarbczyk posiadają sklepienie kolebkowe. Nawa ma nowe sklepienie pochodzące z czasu ostatniej rozbudowy. W wyposażeniu wnętrza dominują elementy z okresu wczesnego baroku.
Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.483 z 23.03.1957, z 15.02.1967 i z 7.05.1980)[8].
  • Kościół pw. św. Rocha z 1908 r. Jest to budowla jednonawowa z prezbiterium nieco niższym od nawy. Front świątyni obramowany jest przez dwie wieżyczki. Kościółek posiada sklepienie korkowo-krzyżowe. Na ołtarzu wykonanym z cegły i gipsu umieszczony jest późnorenesansowy obraz św. Rocha.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 05.04.2015].
  2. Jednostki organizacyjne gminy Gowarczów. Urząd Gminy Gowarczów. [dostęp 05.04.2015].
  3. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 05.04.2015].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 20.03.2015]. 
  5. Gowarczów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom XV, cz. 1 (Abablewo – Januszowo) z 1900 r.
  6. a b Gowarczów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.
  7. Dziennik Praw. Postanowienie z 24 października (5 listopada) 1869 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 419). „Dziennik Praw”. 
  8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 31 marca 2016. [dostęp 2015-11-17]. s. 33.

Bibliografia[edytuj]

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965-1967

Linki zewnętrzne[edytuj]