Gródek (gmina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy współczesnej gminy. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Gródek
gmina wiejska
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
TERYT 2002042
Wójt Wiesław Kulesza
Powierzchnia 430,6 km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności

5 354[1]
• gęstość 12,5 os./km²
Nr kierunkowy 85
Tablice rejestracyjne BIA
Adres urzędu:
ul. Chodkiewiczów 2
16-040 Gródek
Szczegółowy podział administracyjny
Plan gminy Gródek
Liczba sołectw 35
Liczba miejscowości 55
Położenie na mapie powiatu
POL powiat białostocki gmina Gródek.png
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Gródek
Gródek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gródek
Gródek
Ziemia53°06′N 23°39′E/53,096667 23,656667
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej
Portal Portal Polska

Gródekgmina wiejska w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa białostockiego.

Siedziba gminy to Gródek.

Według danych z 30 czerwca 2012[2] gminę zamieszkiwały 5633 osoby.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki gminy Gródek sięgają XI–XII w. W tym okresie był to ważny gród na szlaku Grodno-Bielsk-Drohiczyn. W też czasie osiedlił się na tych terenach ród Chodkiewiczów. Szczyt swojej świetności Gródek przeżywał w XV i XVI w., zwłaszcza w czasach Aleksandra i jego syna Grzegorza Chodkiewiczów. Wówczas założono większość wsi w dobrach gródeckich. Po śmierci Grzegorza jego spadkobiercy nie interesowali się Gródkiem, wskutek czego zaczął on podupadać. Prawdopodobnie na początku XVIII wieku, w trakcie wojny północnej, został zniszczony też zamek Chodkiewiczów, który wybudowany w XV za miastem[3][4]. W XVII i XVIII w. Gródek kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Należał do Paców, Sapiehów, Radziwiłłów. Lata wojen w okresie najazdu szwedzkiego zdziesiątkowały mieszkańców obszaru, co spowodowało zahamowanie rozwoju. W ciągu okresu przejściowego, około 1793 roku, Gródek należał do Rzeczypospolitej. Po III rozbiorze Polski znalazł się na terytorium Prus, a po 1815 roku, był w Carstwie Rosyjskim. W czasie powstania styczniowego w 1863, w okolicznych lasach działały oddziały Walerego Wróblewskiego i Onufrego Duchińskiego. Po przeprowadzeniu w 1886 linii kolejowej BiałystokWołkowysk, przebiegającej w odległości 2 km od Gródka, nastąpił intensywny rozwój całej gminy, szczególnie pod względem przemysłu włókienniczego. W tym okresie większość mieszkańców Gródka stanowili Żydzi[4].

W czasie II wojny światowej, około 1941, do Gródka wkroczyli Niemcy. Po odwrocie Armii Czerwonej w pobliskich lasach zaczęły działać liczne oddziały partyzanckie, w skład których wchodzili – czynnie lub biernie – także okoliczni mieszkańcy. Jednym z takich oddziałów był oddział partyzancki im. Konstantego Kalinowskiego, którym dowodził Aleksander Karpiuk ze Straszewa[5]. 3 czerwca 1943 za współpracę z partyzantami hitlerowcy wymordowali ludność wsi Popówka i spalili wszystkie jej zabudowania. Zgineło 37 osób[6]. Do walki z hitlerowskim najeźdźcą stawały niejednokrotnie całe rodziny. W dowód uznania bohaterskiej postawy społeczności gródeckiej w czasie okupacji hitlerowskiej, w 1977 gmina otrzymała Krzyż Grunwaldu II klasy[5]. W czasie wojny i niemieckiej okupacji przemysł Gródka został zniszczony, zaś ludność żydowska, spośród której rekrutowała się większość robotników, uległa zagładzie. W okresie Polski Ludowej Gródek przestał być ośrodkiem przemysłowym, a rozwój gminy nastąpił w kierunku rolniczym. Powstały spółdzielnie produkcyjne i państwowe gospodarstwa rolne. Jedyną oznaką przemysłu było wybudowanie w Gródku Zakładu Przemysłu Dziewiarskiego „Karo”, które dawały zatrudnienie wielu kobietom z całej gminy[7].

Na początku lat 90. XX wieku zostało otwarte przejście graniczne w Bobrownikach. W ten sposób gmina gródecka znowu stała się pomostem na szlaku handlowym między Wschodem a Zachodem. Obecnie Gródek to obszar intensywnego rozwoju przemysłu drzewnego oraz rolnictwa. Słabe gleby nie sprzyjają uprawom, dlatego też miejscowi rolnicy upatrują dodatkowego źródła dochodu w agroturystyce[4].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[8] gmina Gródek jest największą gminą w powiecie białostockim[4], ma obszar 430,6 km², w tym:

  • użytki rolne: 33%
  • użytki leśne: 58%

Gmina stanowi 14,43% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 30 czerwca 2012:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób % osób % osób %
populacja 5633 100 2911 51,68 2722 48,1
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
13,08 6,76 6,32
  • Piramida wieku mieszkańców gminy Gródek w 2014 roku[1].


Piramida wieku Gmina Grodek.png

Skład narodowościowy[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z wynikami Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 roku 76,1% mieszkańców gminy Gródek zadeklarowało narodowość polską, zaś 23,07% narodowość białoruską[9].

Sołectwa[edytuj | edytuj kod]

Bielewicze, Bobrowniki, Borki, Chomontowce, Dzierniakowo, Gródek I, Gródek II, Grzybowce, Kołodno, Królowe Stojło, Królowy Most, Mieleszki, Mieleszki-Kolonia, Mostowlany, Narejki, Nowosiółki, Pieszczaniki, Piłatowszczyzna, Podozierany, Radunin, Skroblaki, Słuczanka, Sofipol, Straszewo, Świsłoczany, Waliły, Waliły-Dwór, Waliły-Stacja, Wiejki, Wierobie, Załuki, Zarzeczany, Zasady, Zielona, Zubki, Zubry.

Miejscowości niesołeckie[edytuj | edytuj kod]

Bagno, Bobkowy Hrud, Downiewo, Glejsk, Gobiaty, Jakubin, Jaryłówka, Józefowo, Józefowo (leśniczówka), Kondycja, Kozi Las, Kuberka, Łużany, Pałatki, Podzałuki, Przechody, Radunin (gajówka), Ruda, Skroblaki (leśniczówka), Stryjenszczyzna, Turowo, Waliły-Osada, Wyżary.

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Krynki, Michałowo, Supraśl, Szudziałowo, gmina Zabłudów. Gmina sąsiaduje z Białorusią.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Właściwym dla Gródka jest Nadleśnictwo Waliły, podlegające Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w Białymstoku.

Na terenie gminy częściowo znajdują się rezerwaty przyrody:

Rezerwat Chomontowszczyzna utworzono m.in. w celu zachowania wolno żyjącego stada żubrów[4].

W ramach programu sieci obszarów objętych ochroną przyrody na terytorium Unii Europejskiej Natura 2000 w celu zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważane są za cenne i zagrożone w skali całej Europy, objęte zostały, mieszcząca się w części na terenie gminy Gródek:

W obrębie gminy Gródek znajduje się także część Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej im. profesora Witolda Sławińskiego[12] oraz część Obszaru Chronionego Krajobrazu Wzgórza Sokólskie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/gmina_Grodek, w oparciu o dane GUS.
  2. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-19].
  3. Sulimierski 1880 ↓, s. 52.
  4. a b c d e Gródek. Zielone Wrota. [dostęp 2018-04-21].
  5. a b Pomnik Krzyża Grunwaldu (Gródek). Ciekawepodlasie.pl. [dostęp 2018-04-22].
  6. Urszula Krutul: Ależ gada to Podlasie. Wspolczesna.pl. [dostęp 2018-04-22].
  7. Zakłady Przemysłu Dziewiarskiego "Karo" w Siedlcach. Szukajwarchiwach.pl. [dostęp 2018-04-22].
  8. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  9. Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 w zakresie deklarowanej narodowości oraz języka używanego w domu. Deklaracje narodowościowe w gminach w 2002 r.. [dostęp 2016-06-29].
  10. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-22].
  11. Obszar Natura 2000. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-22].
  12. Park krajobrazowy. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-04-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]