Gródek (kraj morawsko-śląski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gródek
Hrádek
gmina
Ilustracja
Panorama Gródka
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Czechy

Kraj

Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski

Powiat

Frydek-Mistek

Kraina

Śląsk

Starosta

Robert Borski (2009)

Powierzchnia

9,79 km²

Populacja (2015)
• liczba ludności


1825[1]

Kod pocztowy

739 97

Szczegółowy podział administracyjny
Liczba obrębów ewidencyjnych

1

Liczba części gminy

1

Liczba gmin katastralnych

1

Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa konturowa kraju morawsko-śląskiego, blisko prawej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Gródek”
Położenie na mapie Czech
Mapa konturowa Czech, blisko prawej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Gródek”
Ziemia49°37′N 18°45′E/49,613056 18,743056
Strona internetowa
Portal Czechy

Gródek[2] (cz. Hrádek i, niem. Grudek) – wieś gminna i gmina w powiecie Frydek-Mistek w Czechach, na terenie należącej do tego państwa części Śląska Cieszyńskiego (Zaolzie). Leży w dolinie Olzy, ok. 4 km na północ od Jabłonkowa i 8 km na południe od Trzyńca.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Polska mniejszość narodowa jest tu największa procentowo ze wszystkich gmin - w roku 2011 narodowość polską podało 31% obywateli[3]. Miejscowa ludność jest wielowyznaniowa (katolicy, ewangelicy, adwentyści, wyznawcy kościoła czeskobraterskiego, Świadkowie Jehowy).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości związana jest z powstałym tu zapewne w XII w. niewielkim gródkiem obronnym, pełniącym funkcję strażnicy granicznej ówczesnej kasztelanii cieszyńskiej. Jego ślady w postaci wału otoczonego rowem zachowały się do naszych czasów na wzniesieniu na prawym brzegu Olzy (częściowo rozmyte przez rzekę).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W sąsiedztwie tego gródka powstało na przełomie XIV i XV w. częściowo murowane osiedle obronne, przez które biegła stara droga z Cieszyna na Przełęcz Jabłonkowską, używana do czasu wybudowania w końcu XVIII w. nowego, bitego gościńca. Osiedle to, uznawane za protoplastę Jabłonkowa, zostało najprawdopodobniej wraz z gródkiem zniszczone i spalone w czasie najazdu węgierskiego w 1447 r. Nowy - obecny Jabłonków założono później dalej na południe, zaś osadę, która powstała na ich gruzach, nazwano Starym Jabłonkowem i pod tą nazwą jest wymieniana w aktach z r. 1523 i 1533. Pamięć tych faktów zachowała się do dziś wśród tutejszej ludności w nazewnictwie miejscowym (m.in. Zómczysko, Stodolisko, Obora, Palenisko).

Nazwa "Gródek" pojawiła się dopiero w pierwszym urbarzu cieszyńskim z 1577 r. Wieś liczyła wówczas 13 osadników posiadających grunty, którzy zajmowali się zarówno uprawą roli jak i hodowlą bydła. Z czasem część gruntów gródeckich włączono do Bystrzycy i Głuchowej, a sam Gródek znalazł się w rzędzie mniejszych wsi Śląska Cieszyńskiego.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 r. w 110 budynkach w Gródku na obszarze 982 hektarów mieszkało 882 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 89,8 os./km². Z tego 651 (73,8%) mieszkańców było ewangelikami, 212 (24%) katolikami, a 19 (2,2%) wyznawcami judaizmu. 875 mieszkańców (99,2%) było polskojęzycznych[4]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 119, a mieszkańców do 886, z czego 870 było zameldowanych na stałe. Z nich 854 (96,4%) było polsko-, 6 (0,6%) czesko-, a 5 (0,6%) niemieckojęzycznymi. Podział według religii kształtował się następująco: 663 (74,8%) ewangelików, 221 (24,9%) katolików, 2 (0,2%) wyznawców judaizmu[5].

4 października 1908, czyli dniu jubileuszu 60-lecia panowania cesarza Franciszka Józefa I, powołano w Gródku ochotniczą straż pożarną, która przystąpiła do struktur Związku Niemieckich Straży Pożarnych. Na pamiątkę tego wydarzenia przed polską szkołą posadzono dwa dęby. W 1910 wyposażono straż w sikawkę za 1342 koron, wózek wężowy za 140 koron i trzystumetrowe węże za 675 koron. Pierwsza remiza strażacka powstała w 1914[6].

W wyniku konfliktu polsko-czechosłowackiego o Śląsk Cieszyński po podziale regionu w 1920 miejscowość stała się częścią Czechosłowacji.

W 1930 obok polskiej powstała czeska straż pożarna. W ramach o wiele liczniejszej straży polskiej powstała z kolei 15-osobowa orkiestra dęta. W tym czasie, na podwoziu starej ciężarówki, miejscowy kowal i ślusarze zbudowali wóz bojowy z motopompą, zniszczony w czasie wojny[6].

W 1937 r. przyjechał do Gródka Wincenty Witos – przywódca Stronnictwa Ludowego i trzykrotny premier rządu Rzeczypospolitej, przebywający wówczas na emigracji w Czechach (w niedalekim Rożnowie pod Radgoszczem)[7]. Cierpiący na dolegliwości gastryczne Witos zamieszkał w drewnianym domu "pod Dziołem" (niedaleko obecnego szlaku turystycznego na Filipkę), gdzie odpoczywał i poddał się kuracji ziołowej, zaordynowanej przez znanego miejscowego zielarza, Karola Kaletę. 4 października 2003 r. w pobliżu miejsca, w którym stał wspomniany dom, w obecności delegacji polskiej której przewodniczyli prezes PSL Jarosław Kalinowski i wicemarszałek Sejmu Janusz Wojciechowski, odsłonięto obelisk z odnośną tablicą pamiątkową.

W 1938 r. wieś została wraz z Zaolziem zaanektowana przez Polskę i przyłączona do powiatu cieszyńskiego, a podczas II wojny światowej znalazła się w granicach III Rzeszy. Po wojnie przywrócona Czechosłowacji.

W czasie okupacji miejscowa straż pożarna nosiła nazwę „Deutsche Feuerver”. Po 1945 podziału straży według kryteriów narodowościowych już nie stosowano - miejscowa jednostka stała się wielonarodowościowa[6].

W 1960 Gródek włączono do Jabłonkowa. W 1990 stał się on ponownie samodzielną gminą.

Osoby związane z Gródkiem[edytuj | edytuj kod]

  • Paweł Nikodem (1878—1954) - duchowny ewangelicki, publicysta, działacz społeczny,
  • Władysław Młynek (1930—1997) - polski działacz społeczny i kulturalny na Zaolziu, nauczyciel, pisarz i poeta;

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Český statistický úřad: Informativní počet občanů v ČR ve všech obcích, v obcích 3. typu a v městských částech (cz.). W: Počty obyvatel v obcích [on-line]. Ministerstvo vnitra České republiky, 2015-01-01. [dostęp 2015-04-08].
  2. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I, 2009 Publikacja w formacie PDF
  3. Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-09-16].
  4. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  5. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  6. a b c Hasiči - Obec Hrádek, www.obechradek.cz [dostęp 2021-10-18].
  7. muzeumct.cz, www.muzeumct.cz [dostęp 2020-06-17].