Gródek Ostroszycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gródek Ostroszycki
Астрашыцкі Гарадок
Острошицкий Городок
Ilustracja
Pałac od strony podjazdu,
Akwarela Napoleona Ordy
z okresu między 1864 a 1876 rokiem
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Rejon miński
Sielsowiet Gródek Ostroszycki
Populacja 
• liczba ludności

2390 (1995)
Nr kierunkowy +375 17
Kod pocztowy 223054
Tablice rejestracyjne 5
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Gródek Ostroszycki
Gródek Ostroszycki
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Gródek Ostroszycki
Gródek Ostroszycki
Ziemia54°03′57″N 27°41′50″E/54,065833 27,697222
Portal Portal Białoruś

Gródek Ostroszycki (błr. Астрашыцкі Гарадок, Astraszycki Haradok; ros. Острошицкий Городок, Ostroszyckij Gorodok; hist. Gródek Tyszkiewiczów) – agromiasteczko na Białorusi, w rejonie mińskim obwodu mińskiego, około 20 km na północ od Mińska, nad rzeką Usiażą, dopływem Hajny. Siedziba sielsowietu Gródek Ostroszycki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Michał Tyszkiewicz

Pierwsze pisane informacje pojawiły się w 1567 roku. W 1650 roku istniał tu obronny drewniany zamek z 4 wieżami, otoczony fosą. W pobliżu zamku stała cerkiew, młyn wodny, tartak, w miasteczku były 3 ulice i 51 domów. W spisie z 1745 roku już nie było mowy o zamku, natomiast istniał w miasteczku drewniany pałac i 30 domów.

Miasteczko było własnością rodziny Tyszkiewiczów (majątek Tyszkiewiczów obejmował 5 starostw i 125 wsi[1]). Michał Tyszkiewicz wybudował tu w 1855 roku pałac. Jednak rzadko tu zaglądał, osiedliwszy się w 1862 roku w Rzymie. Po jego śmierci w 1897 roku wdowa po nim, Maria z domu Radziwiłł zamieszkała w Gródku. Po jej śmierci majątek odziedziczył ich syn, mieszkający w Wielkopolsce Józef Tyszkiewicz, który podarował go swojej bratowej Klementynie z Potockich Tyszkiewiczowej, co spowodowało, że ostatecznie Gródek (jak i Birże) przeszedł w ręce Alfreda Tyszkiewicza, syna Klementyny i Jana Antoniego Tyszkiewicza. Był on ostatnim właścicielem Gródka[2].

W 1886 roku w miasteczku istniały 2 cerkwie (jedna z nich, św. Ducha, pounicka cerkiew przekształcona na prawosławną w ramach kasaty, wybudowana w 1773 roku), kaplica, szkoła, 11 kramów, 4 młyny i zajazd. Działała tu hamernia zajmująca się wyrobem blach miedzianych i urządzeń miedzianych, przede wszystkim na potrzeby pobliskich browarów. Była poruszana młynem wodnym[3]. W 1917 roku istniały tu 324 domy.

W wyniku II rozbioru Polski Gródek znalazł się w 1793 roku w Imperium Rosyjskim. W 1800 roku miał status miasteczka.

W latach 1919–1920 miasteczko znalazło się pod polskim zwierzchnictwem, będąc siedzibą gminy Gródek Ostroszycki. Ostatecznie, po ustaleniu przebiegu granicy polsko-radzieckiej znalazło się na terytorium ZSRR. Od 1924 roku stało się siedzibą sielsowietu po zdegradowaniu do statusu wsi. W 2000 roku miejscowość uzyskała status agromiasteczka.

Wnętrza pałacu Tyszkiewiczów, 1872 rok, rekonstrukcja poddawana w wątpliwość[2]
Cerkiew św. Ducha, zdjęcie z 1910 roku
Cerkiew Przemienienia Pańskiego, z 1943 roku, przebudowana, stan z 2010 roku
XIX-wieczna kaplica św. Anny, 2010 rok

Ustanowiona w 1863 roku szkoła istnieje do dziś. W XIX wieku była to szkoła przycerkiewna, w której uczyło się około dwadzieścioro dzieci, głównie dzieci żydowskie. Obecnie jest to szkoła średnia. W 2011 roku uczył się w niej przez pół roku Mikałaj Łukaszenka, syn prezydenta Bialorusi. Alaksandr Łukaszenka odwiedził szkołę 1 września 2011 roku.

Dawne zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • dworzyszcze otoczone głęboką fosą nad rzeką Usiążą[4]
  • wielki, dwukondygnacyjny neogotycki pałac w Gródku został wybudowany przez Michała Tyszkiewicza w 1855 roku. Kilka lat po wybudowaniu, około 1860 r. pałac spłonął i został tylko częściowo zrekonstruowany (do 1876 r.). Akwarela Napoleona Ordy jest jedyną ilustracją pałacu. Przedstawia zarówno część spaloną, jak i nietkniętą przez pożar. Ocalała część składała się z dwupiętrowej części centralnej i skrzydeł, krytych dachem dwuspadowym szczytem do frontu, połączonych z nią parterowymi łącznikami. W budynku centralnym balkon oparty od frontu na trzech arkadach. Pałac w Gródku był znany w szerokiej okolicy z powodu ogromnej kolekcji dzieł sztuki i pamiątek narodowych zgromadzonych tam przez Michała Tyszkiewicza. Do najbardziej znanych należały: bogata kolekcja XVI- i XVII-wiecznej broni, która przepadła w czasie powstania styczniowego, duża kolekcja cennych obrazów, wśród nich m.in. przypisywane Holbeinowi, Rafaelowi i Boucherowi, wiele obrazów nowszych malarzy, bogaty zbiór akwarel, poza tym zbiory starych srebrnych pucharów polskich i niemieckich, kolekcja fajansów, wielki zbiór monet, odsprzedany później Emerykowi Hutten-Czapskiemu, wreszcie bogata biblioteka starodruków (zabrana później do Birż)[2]. W pałacu znajdowała się domowa kaplica[2][3][1]. Wokół pałacu znajdował się duży park, w stylu angielskim, a w nim ciekawy zwierzyniec, gdzie odbywały się pańskie polowania[1]. W czasie polskiej ofensywny w 1920 roku pałac i jego wyposażenie wciąż były nietknięte. Dalsze losy pałacu są nieznane[2]. Majątek w Gródku został opisany w pracy Antoniego Urbańskiego Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi wydanej w 1928 roku. Jest również opisany w 1. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[2].
  • prawosławna drewniana kaplica św. Anny (XIX wiek),
  • prawosławna cerkiew przycmentarna pw. Przemienienia Pańskiego (zbudowana w 1943 r.),
  • cmentarz żydowski.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Gródek Ostroszycki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. II: Derenek – Gżack. Warszawa 1881.
  2. a b c d e f Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 1: Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 64–66, ISBN 83-04-03713-0, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  3. a b Napoleon Rouba (zebrał i opracował): Przewodnik po Litwie i Białejrusi. Wilno: Wydawnictwa „Kurjera Litewskiego”, s. 68–69.
  4. Antoni Urbański: Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, (II cz. książki Memento kresowe). Warszawa: 1928, s. 124.