Grabczok

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°50′35″N 17°55′59″E
- błąd 39 m
WD 50°50'31"N, 17°56'2"E
- błąd 39 m
Odległość 144 m
Grabczok
wieś
Ilustracja
Kościół św. Jana Chrzciciela w Grabczoku
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Murów
Sołectwo Grabczok
Liczba ludności (2012) 309[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-030
Tablice rejestracyjne OPO
SIMC 0499206
Położenie na mapie gminy Murów
Mapa lokalizacyjna gminy Murów
Grabczok
Grabczok
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grabczok
Grabczok
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Grabczok
Grabczok
Położenie na mapie powiatu opolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu opolskiego
Grabczok
Grabczok
Ziemia50°50′35″N 17°55′59″E/50,843056 17,933056

Grabczok (do 1993 r. Grabczak[2], niem. Buchendorf[3][4]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Murów, 21 km w kierunku północnym od Opola[5]. Z miejscowością związany jest przysiółek Mańczok.

W miejscowości znajdują się m.in. rzymskokatolicki kościół filialny (parafia Brynica) św. Jana Chrzciciela, wybudowany pod koniec XX w. w obiekcie, który wcześniej był prywatnym zakładem stolarskim[6], pomnik upamiętniający 225-lecie miejscowości, pomniki przyrody (m.in. dąb szypułkowy, szacowany na początek XIX wieku) i duży kompleks łąk śródleśnych, znajdujący się na południe od miejscowości[7].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni lat dokumenty odnotowywały następujące nazwy miejscowości: Grabzok (1784), Colonie Grabczog (1789–1791), Grabczok i Grabzak[8].

Słownik Nazwy geograficzne Śląska określa nazwę jako topograficzną i wywodzi ją od słów „grab”, „grabczak”, oznaczających kij grabowy. Nazwa, jako formacja sekundarna z przyrostkiem -ak, miałaby oznaczać skupisko grabów[8]. Podobny wywód przedstawił niemiecki językoznawca Heinrich Adamy według, którego nazwa pochodzi od polskiej nazwy drzewa liściastego "grabu" - "von grab = Weisbuche"[9]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on obecnie używaną, polską formę Grabczok podając jej znaczenie "Buchwald" czyli po polsku "Grabowy las"[9].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod nazwą Grabczok, która była używana w obu językach: polskim i niemieckim[10]. Ze względu na polskie pochodzenie dnia 8 czerwca 1936 r. nazistowska administracja III Rzeszy w miejsce wcześniejszej, historycznej nazwy Grabczok wprowadziła nową, całkowicie niemiecką nazwę "Buchendorf/Oberschlesien"[3][11]. 9 września 1947 r. polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Grabczak[4], a 4 stycznia 1993 r. zmieniono ją na Grabczok[2].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Grabczok należy administracyjnie do gminy Murów, w powiecie opolskim, w województwie opolskim. Miejscowość stanowi samodzielne sołectwo, w skład którego wchodzi także miejscowość Mańczok[12]; w wyborach do Rady gminy obie miejscowości tworzą okręg wyborczy (nr 3), posiadający 1 mandat[13].

Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, z miejscowością związany jest przysiółek Mańczok.

W swojej historii Grabczok prawie zawsze był związany administracyjnie z Opolem: od 1815 r. do zakończenia II wojny światowej należał do powiatu opolskiego (niem. Landkreis Oppeln) w rejencji opolskiej (niem. Regierungsbezirk Oppeln), a od 1950 r., niezależnie od zmian podziału administracyjnego, należy do województwa opolskiego. W latach 1946–1950 miejscowość należała do województwa śląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Grabczok został założony w 1784 r.[14][15] za sprawą klasztoru w Czarnowąsach, na jego posiadłościach[7]. Miejscowość składała się z 10 domów[16], a klasztor za jej wybudowanie dostał 100 talarów bonifikaty, ponieważ użył własnego budulca. W latach 1788–1789 wybudowano kolejne domy. W pierwszych latach istnienia miejscowość łączono z hutą szkła w Murowie, do której mieszkańcy Grabczoka mieli dostarczać piasek[7].

W połowie XIX w. w miejscowości znajdowała się szkoła ewangelicka, w której od 1818 r. był zatrudniony nauczyciel; po jej likwidacji uczniowie uczęszczają do placówki w sąsiednim Murowie[6]. Poza tym w połowie XIX w. w Grabczoku znajdowały się też huta szkła i młyn wodny. W 1865 r. w Grabczoku znajdowały się m.in. młyn i smolarnia[7].

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było w Grabczoku 285 osób, z czego 218, ok. 76,5%, stanowili mieszkańcy (w tym 217, ok. 76,1% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 283 głosy (ok. 99,3% uprawnionych), w tym 281 (ok. 99,3%) ważnych; za Niemcami głosowały 184 osoby (ok. 65,0%), a za Polską 97 osób (ok. 34,3%)[17]. W 1926 r. w miejscowości została założona jednostka straży pożarnej[18], natomiast w 1928 r. została wybudowana remiza[19].

27 września 2009 r., podczas dożynek, odsłonięto w centrum miejscowości pomnik, upamiętniający jej 225-lecie[20].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1819 r. Grabczok liczył 21 zagrodników i 2 chałupników. W 1865 r. w miejscowości mieszkało 22 chałupników, 4 chałupników wygonowych i 15 komorników.

Rok 1819 1855 1861 1890 1900 1910 1925 1933 1939 1945 1960 1965 2001 2007 2009 2012
Liczba mieszkańców 162 245 292 345[a] 380[b] 418[c] 429[d] 447 470 341 349[e] 389[f] 331[g] 318 330 309

(Źródła:[5][21][3][7][1][22].)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba osób posługujących się językiem polskim: 318 (ok. 92,2%).
  2. Liczba osób posługujących się językiem polskim: 339 (ok. 89,2%).
  3. Liczba Polaków: 388 (ok. 92,8%).
  4. Liczba budynków: 70.
  5. W tym 198 osób (ok. 56,7%) to kobiety; w wieku produkcyjnym 61,9%; z rolnictwa utrzymywało się 36,1%. Liczba budynków: 72 i szkoła.
  6. W tym 207 osób (ok. 53,2%) to kobiety.
  7. Stan na koniec roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Grabczok (pol.). Urząd Gminy w Murowie, 2012-03-13. [dostęp 2012-04-15].
  2. a b Zarządzenie Ministra — Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 4 stycznia 1993 r. w sprawie ustalenia i zmian nazw niektórych miejscowości w województwach: bydgoskim, elbląskim, katowickim, kieleckim, konińskim, koszalińskim, opolskim, płockim, siedleckim i skierniewickim (M.P. z 1993 r. nr 1, poz. 3).
  3. a b c Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-15].
  4. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. nr 124, poz. 778).
  5. a b Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 350–351. (pol.)
  6. a b Henryk Kałuża: Nie dla szkoły, lecz dla życia…. Brynica: Wydawnictwo „Maria”, 2009, s. 41, 63, seria: Nasza mała ojczyzna. ISBN 978-83-60478-01-1. (pol.)
  7. a b c d e Grabczok. W: Edward Pochroń, Rudolf Mohlek: Gmina Murów. Strzelec Opolski Sp. z o.o., s. 12. ISBN 83-913078-3-2. (pol. • niem.)
  8. a b Stanisław Rospond, Henryk Borek, Monika Choroś, Łucja Jarczak, Andrzej Larysz, Róża Okos: Nazwy geograficzne Śląska. T. 3: F — G. Warszawa, Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe; Polska Akademia Nauk, Komitet Językoznawstwa; Instytut Śląski, Instytut Naukowo-Badawczy w Opolu, 1986. ISBN 83-01-07006-4. (pol.)
  9. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 47.
  10. Johann Knie 1830 ↓, s. 202.
  11. Niem.: Buchen – buk, Dorf – wieś.
  12. Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Grabczok (pol.). 2007-09-26. [dostęp 2012-04-15].
  13. Obwieszczenie Wójta Gminy Murów z dnia 24 września 2010 r. w sprawie informacji o okręgach wyborczych ich granicach i numerach, liczbie radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie Gminnej Komisji Wyborczej w wyborach do Rady Gminy Murów zarządzonych na dzień 21 listopada 2010 r. (pol.). 2010-11-03. [dostęp 2012-04-15].
  14. W książce Powiat opolski. Szkice monograficzne podany jest rok 1785.
  15. Wedle informatora Gmina Murów w źródłach podawane są różne daty założenia miejscowości, a najstarsza to 1772 rok.
  16. Informator Gmina Murów podaje liczbę 14.
  17. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in Karlsruhe (niem.). [dostęp 2012-10-16].
  18. Gmina Murów (pol.). 2006-06-21. [dostęp 2012-04-15].
  19. Po październikowej odwilży w 1956. W: Henryk Kałuża: 70 lat u boku św. Floriana. Kronika Ochotniczej Straży Pożarnej w Brynicy 1926–1996. Brynica: 1996, s. 38, seria: Nasza mała ojczyzna. (pol.)
  20. Krzysztof Mróz: Dożynki na Grabczoku 2009 (pol.). 2009-10-03. [dostęp 2011-08-23].
  21. Leksykon Polactwa w Niemczech. Warszawa, Wrocław: PWN, 1973, s. 251–252. (pol.)
  22. BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-04-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schlesien.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

  • Madeja Józef, Powiat opolski. Szkice monograficzne; Instytut Śląski w Opolu, Opole 1969
  • Leksykon Polactwa w Niemczech; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, Wrocław 1973
  • Informator Gmina Murów; Strzelec Opolski Sp. z o.o.. ​ISBN 83-913078-3-2