Grabiny-Zameczek (wieś w województwie pomorskim)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grabiny-Zameczek
Przebudowany zamek we wsi
Przebudowany zamek we wsi
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat gdański
Gmina Suchy Dąb
Liczba ludności (2006) 1106
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 83-022 (p-ta Suchy Dąb)
Tablice rejestracyjne GDA
SIMC 0174467
Położenie na mapie gminy Suchy Dąb
Mapa lokalizacyjna gminy Suchy Dąb
Grabiny-Zameczek
Grabiny-Zameczek
Położenie na mapie powiatu gdańskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gdańskiego
Grabiny-Zameczek
Grabiny-Zameczek
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Grabiny-Zameczek
Grabiny-Zameczek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grabiny-Zameczek
Grabiny-Zameczek
Ziemia54°14′17″N 18°44′59″E/54,238056 18,749722

Grabiny-Zameczek (niem. Herrengrebin) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, w gminie Suchy Dąb na obszarze Żuław Gdańskich u ujścia Kłodawy do Motławy. Wieś jest siedzibą sołectwa Grabiny-Zameczek w którego skład wchodzą również miejscowości Grabowe Pole, Grabowo i Grabiny Duchowne.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.

Historia[edytuj]

Po raz pierwszy wieś została wymieniona w dokumencie księcia Mściwoja II 28 sierpnia 1273 r. jako "Grabino". Po zagarnięciu Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków urosła do rangi ważnego gospodarczo ośrodka administracyjnego, rządzonego przez wójtów. Ich siedzibą był już w XIV w. dwór obronny, otoczony wałem i palisadą oraz fosą. Dzięki doskonałym warunkom glebowym majątek stał się wkrótce jedną z głównych baz hodowlanych w państwie krzyżackim. W 1404 r. np. znajdowało się w niej 2200 owiec, 120 sztuk bydła, 480 świń, a nadto stadnina licząca 300 koni.

Z uwagi na częste przyjazdy do bogatej posiadłości mistrzów Zakonu, wybudowano w 1406[1] r. nowy murowany zamek w stylu gotyckim. Jednocześnie nad Motławą wybudowano akwedukt z wodami skierowanej tutaj rzeki Kłodawy, którymi zasilono fosę zamkową oraz młyn. Z chwilą wybuchu wojny 13-letniej gdańszczanie wyprawili się bezzwłocznie do Grabin-Zameczka, by go zagarnąć. W 1459 r. zrównano zamek, a otaczające go elementy obronne zostały zburzone na polecenie gdańskiej Rady Miejskiej. Mszcząc się, Krzyżacy zniszczyli i zrabowali majątek, a służbę wymordowali. Kilkadziesiąt lat później spustoszoną posiadłość przejął jako dzierżawę patrycjusz gdański Eberhard Ferber i odbudował forteczkę.

W późniejszych latach Grabiny były zdobywane przez wojska Stefana Batorego który walczył ze zbuntowanym miastem Gdańskiem. W 1577 r. ten sam król kierował stąd akcją represyjną przeciw Gdańskowi. W 1628 i 1628 r. w odbudowanym zamku przebywał król szwedzki Gustaw Adolf, inicjator wojny z Polską i wódz rozbójniczej armii. Podczas potopu Szwedzi organizowali stąd łupieskie wyprawy na Gdańsk. W styczniu 1657 r., gdy zamarzły wody w fosie zamkowej, ruszył na Grabiny oddział gdański w sile 1600 ludzi. Po zażartej walce zdobyto warownię. W późniejszych czasach wojenne uciążliwości nie omijały majątku grabińskiego, ale kończyło się na kwaterunkach i rekwizycjach.

28 listopada 1928 roku Senat Wolnego Miasta Gdańsk ustanowił herb miejscowości, przedstawiający zamek z dwiema wieżami, między którymi umieszczono tarczę z herbem wielkich mistrzów krzyżackich. W książce „Herby i pieczęcie miast Pomorza” Marian Gumowski określił barwy herbu: tarcza wielkich mistrzów była koloru srebrnego z czarnym krzyżem, a na niej mniejszym krzyżem złotym; w jej środku mała złota tarcza z czarnym orłem Rzeszy; mury zamku w kolorze czerwonym, na białym tle[2].

Zabytki[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[3] na listę zabytków wpisany jest zamek krzyżacki, obecnie dom mieszkalny z kaplicą filialną pw. Świętej Trójcy, XIV/XV - XIX w., nr rej.: 667 z 27.10.1973.

Liczne przebudowy spowodowały niemal całkowitą utratę pierwotnej formy architektonicznej. Czytelny pozostał zarys czworobocznego założenia z wewnętrznym dziedzińcem. Zachowały się pozostałości zachodniego skrzydła dworu obronnego, z kamiennym herbem Gdańska na ceglanej bramie wjazdowej, średniowieczne piwnice, natomiast wewnątrz budynku gospodarczego dawna izba czeladna, w której obecnie mieści się kaplica pw. św Anny i Joachima, z zabytkowymi ołtarzem (z 1644) i amboną.[4]

Ponadto we wsi znajdują się:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. podawane są też lata 1402-1409
  2. Z kart historii. Grabiny-Zameczek w dokumentach, pieczęciach i herbie
  3. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 30 września 2017; 2 miesiące temu. [dostęp 2017-01-22]. s. 36.
  4. Bartosz Gondek "Zamek w gruzach. Tak u nas dba się o zabytki" http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35636,11385035,Zamek_w_gruzach__Tak_u_nas_dba_sie_o_zabytki__ZDJECIA_.html [dostęp 22.03.2012]