Grand Final

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Grand Final (piłka nożna))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mecz Grand Final w rozgrywkach National Rugby League; pomiędzy Brisbane Broncos i Melbourne Storm (2006)

Grand Final (pol. Wielki finał) – termin stosowany w odniesieniu do meczu, w którym wyłaniany jest mistrz rozgrywek. Występujący przede wszystkim w rozgrywkach australijskich oraz nowozelandzkich, a także odnoszący się do kilku dyscyplin rozgrywanych w Europie.

Geneza terminu[edytuj]

Termin grand final wywodzi się z języka anglonormańskiego, w którym to określenie wielki (ang. grand) w kontekście opisania wydarzenia sportowego pojawia się w Anglii w 1836 roku[1]. Następnie określenie wielki pojawia się w odniesieniu do wyścigów konnych rozgrywanych w ramach Grand National w 1839 roku[1].

W Australii termin po raz pierwszy zostaje odnotowany w kontekście spotkania rozgrywanego pomiędzy uczelnianymi, zespołami futbolu australijskiego Melbourne Grammar School i Scotch College w dniu 7 sierpnia 1858 roku na stadionie Yarra Park (wówczas Richmond Park). Spotkanie było anonsowane jako wielki mecz futbolowy (ang. grand football match) w Melbourne Morning Herald i w kilku innych lokalnych gazetach[2]. Kolejne spotkanie, które było obwieszczane jako wielki mecz futbolowy zostało rozegrane w Richmond z okazji Dnia Świętego Patryka 18 marca 1859 roku[3]. W 1861 roku Royal Caledonian Society of Melbourne utworzyła pierwsze rozgrywki w historii futbolu australijskiego – Caledonian Challenge Cup, które w gazecie The Argus wymienione są jako wielki mecz futbolowy[4][5].

Mecz Grand Final w rozgrywkach Victorian Football League (obecnie Australian Football League); pomiędzy Essendon Football Club i Melbourne Football Club (1946)

W Sydney pierwszym wydarzeniem sportowy, które zostało opisane jako wielkie były mecze krykieta rozegrane pomiędzy All-England Eleven i Twenty-Two of New South Wales. Relacje pochodzą z dzienników The Sydney Morning Herald [6][7] oraz z The Argus i The Maitland Mercury and Hunter River General Advertiser ze stycznia i lutego 1862 roku, które określają każde spotkanie jako Grand Cricket Match (pol. Wielki Mecz Krykieta)[8][9]. Do określenia Grand Cricket Match odnosi się również gazeta The Mercury z Hobart, która również tym tytułem określiła mecz pomiędzy All-England Eleven a Twenty-Two of Tasmania w dniu 22 lutego 1862 roku[10]. W listopadzie 1870 roku spotkanie rozgrywane w ramach sezonu krykietowego pomiędzy Melbourno i South Molbourno Clubs zapowiadane było jako wielki mecz (ang. grand match) w The Argus[11].

W 1871 roku w rozgrywkach futbolu australijskiego South Yarra Challenge Cup, dwa najlepsze zespoły sezonu zasadniczego zmierzyły się w meczu finałowy, który miał wyłonić drużynę mistrzowską. Mecz o mistrzostwo zapowiadany był jako wielki mecz (ang. grand match) w The Argus. W finale triumfowała drużyna Carlton Football Club, która pokonała Melbourne Football Club[12].

Określenie grand final po raz pierwszy w artykułach prasowych zostaje odnotowane w kwietniu 1900 roku w dzienniku The West Australian z Perth, pojawiło się w kontekście zawodów regatowych jako Grand Final Regatta[13]. Odnośnie do futbolu australijskiego termin grand final pojawił się we wrześniu 1908 roku w relacjach gazety The Argus[14][15]. Utrwalony został w pierwszych trzech dekadach XX wieku.

Grand Final w rozgrywkach sportowych[edytuj]

Mecz Grand Final w rozgrywkach Australian Football League; pomiędzy Geelong Football Club i Port Adelaide Football Club (2007)

Australia i Nowa Zelandia[edytuj]

W Australii termin jest dość powszechny i stosowany jest w różnych dyscyplinach sportowych. W futbolu australijskim termin używany jest w rozgrywkach Australian Football League oraz w ligach stanowych[16][17]. W rugby league termin stosowany jest w australijsko-nowozelandzkiej lidze National Rugby League[18]. Dodatkowo z terminem Grand Final można spotkać się w rozgrywkach piłkarskich zarówno na szczeblu krajowym (A-League, W-League, National Youth League), jak i stanowym (National Premier Leagues)[19][20]. Ponadto termin stosowany jest również m.in.: w rozgrywkach koszykarskich (National Basketball League, Women's National Basketball League) czy netballu (australijsko-nowozelandzka liga ANZ Championship)[21][22].

Europa[edytuj]

W Europie termin Grand Final stosowany jest m.in. w rozgrywkach rugby league – Super League[23] oraz w turnieju golfowymChallenge Tour[24].

Przypisy

  1. a b M. Proffitt: Oxford English Dictionary 2nd. Oxford University Press, 1989.
  2. Football Carnival. Evolution of Australian game. (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  3. Richmond Race (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  4. The Argus (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  5. M. Kiedrowski: Skąd się wziął futbol (pol.). [dostęp 2014-03-23].
  6. Grand Cricket Game. All-England Eleven v. Twenty-Two of New South Wales (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  7. Grand Cricket Game. All-England Eleven v. Twenty-Two of New South Wales (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  8. Grand Cricket Game. All-England Eleven v. Twenty-Two of New South Wales (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  9. Grand Cricket Game. All-England Eleven v. Twenty-Two of New South Wales (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-23].
  10. Grand Cricket Game. All-England Eleven v. Tasmania (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  11. Saturday, November 19, 1870 (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  12. Saturday's Amusements: Football (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  13. Yachting. Mount's Bay Sailing Club. Grand Final Regatta. Open Race. (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  14. Football. Semi-final (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  15. Football. Wednesday League. Grand final match (ang.). Trove.nla.gov.au. [dostęp 2014-03-29].
  16. AFL: Grand Finals (ang.). Australianfootball.com. [dostęp 2016-03-31].
  17. AFL: Leagues (ang.). Australianfootball.com. [dostęp 2016-03-31].
  18. History of Rugby League (ang.). Nrl.com. [dostęp 2016-03-31].
  19. Our History (ang.). A-league.com.au. [dostęp 2016-03-31].
  20. Worldfootball.net: National Premier Leagues Finals Series: Champions (ang.). [dostęp 2016-03-31].
  21. NBL: history (ang.). Nbl.com.au. [dostęp 2016-03-31].
  22. League Format (ang.). Anz-championship.com. [dostęp 2016-03-31].
  23. Super League Grand Final 2015 (ang.). Sportinglife.com. [dostęp 2016-03-31].
  24. Tournament history (ang.). Europeantour.com. [dostęp 2016-03-31].