Granice wzrostu (raport Klubu Rzymskiego)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Granice Wzrostu (ang. Limits to Growth) – wydana przez Klub Rzymski w 1972 książka analizująca przyszłość ludzkości wobec wzrostu liczby mieszkańców Ziemi oraz wyczerpujących się jakoby zasobów naturalnych. Autorami opracowania są: Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows, Jørgen Randers i William W. Behrens III [1][2][3].

Prognozy[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym założeniem autorów była obserwacja, że parametry związane ze zużyciem zasobów przez ludzkość charakteryzują się wzrostem wykładniczym, a dostępne zasoby pozostają stałe w związku z czym nieuniknione jest osiągnięcie w krótkim czasie sytuacji, w której dalszy wzrost będzie niemożliwy ze względu na brak zasobów. Jest to rozbudowana wersja statycznej teorii zasobów Malthusa, oparta o większą liczbę parametrów niż żywność.

Twórcy pracy analizowali pięć wskaźników: produkcję przemysłową per capita, populację, żywność per capita, nieodnawialne zasoby naturalne i zanieczyszczenie środowiska. Na podstawie tych parametrów i matematycznego modelu świata o nazwie World3 wygenerowali 3 scenariusze rozwoju gospodarczego (standardowy, stabilny i z pełnym wykorzystaniem technologii) i doszli do wniosku, że:

Jeśli obecne trendy wzrostowe światowej populacji, industrializacji, zanieczyszczenia, produkcji żywności i zużycia zasobów zostaną utrzymane to w ciągu najbliższych stu lat osiągnięte zostaną granice wzrostu tej planety. Najbardziej prawdopodobnym skutkiem będzie raczej gwałtowny i niekontrolowany spadek zarówno liczebności populacji jak i produkcji przemysłowej.

The Limits To Growth, 1972, str. 32

Dwa z tych scenariuszy (standardowy i z pełnym wykorzystaniem technologii), w granicach poczynionych założeń, wskazują na możliwość załamania wzrostu produkcji przemysłowej, produkcji żywności i ludzkiej populacji w połowie XXI wieku. Późniejsze porównania z rzeczywistym rozwojem tych 5 analizowanych wskaźników pokazują poprawność przywidywań w latach 1970-2000, w szczególności dla modelu standardowego. [4] [5]

Równowaga światowa może według Klubu zostać osiągnięta poprzez ograniczenie wzrostu liczby ludności, zmniejszenie zużycia zasobów nieodnawialnych oraz racjonalne zużywanie surowców odnawialnych. W szczególności, autorzy przyjęli że możliwe jest zbudowanie "modelu zrównoważonego" jeśli zostaną spełnione następujące warunki:

  • populacja ma dostęp do stuprocentowo skutecznych metod kontroli urodzin,
  • średni pożądany rozmiar rodziny to dwójka dzieci,
  • system ekonomiczny utrzymuje średnią produkcję przemysłową per capita na poziomie z 1975 roku; nadmiarowe zdolności produkcyjne są wykorzystywane do wytwarzania dóbr konsumpcyjnych zamiast zwiększania poziomu inwestycji kapitałowych w przemyśle powyżej poziomu deprecjacji (rather than increasing the industrial capital investment rate above the depreciation rate).

Wbrew niektórym doniesieniom, raport nie przywidywał wyczerpania zasobów naturalnych przed końcem XX wieku [6]. Raport zawiera szereg wyliczeń dotyczących aktualnych zasobów rozmaitych surowców naturalnych oraz trzy rodzaje poglądowych wyliczeń czasu ich wyczerpania się – przy założeniu zużycia statycznego (na takim samym poziomie jak w 1970 roku), wykładniczego (utrzymanie trendu wzrostowego) oraz wykładnicze przy założeniu, że zasoby będą pięciokrotnie większe (by uwzględnić złoża odkryte w przyszłości). Nie były to jednak prognozy, a prezentacja efektów wykładniczego wzrostu użycia surowców w porównaniu z modelem statycznym, nawet przy zwielokrotnieniu istniejących złóż. Jak stwierdzono w raporcie, rzeczywiste zmiany dostępności tych surowców nie dadzą się opisać żadnym z tych prostych modeli. [6].

Na przykład dla ropy naftowej przyjęto następujące wartości:

  • aktualne zasoby światowe – 455*10^{9} baryłek (1970)
  • wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 31 lat (2001 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 20 lat (1990 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 50 lat (2020 rok)

W odniesieniu do ropy naftowej potwierdzone (P90) zasoby w 2008 roku wynosiły 1243*10^{9} baryłek. Przy wielkości produkcji na rok 2008, przy założeniach, że pozostanie ona stała, a nowe złoża nie zostaną odkryte (jak w powyższych najprostszym modelu statycznym), wystarczyłoby na następne 54 lata (2062 rok).[7].

Analogiczne wyliczenia dla złota:

  • aktualne zasoby światowe – 353*10^{6} uncji jubilerskich (1970)
  • wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 11 lat (1981 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 9 lat (1979 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 29 lat (1999 rok)

W 2009 roku potwierdzono wydobycie 5,175*10^{9} uncji jubilerskich złota i ocenia się, że stanowi to około 60% całkowitych zasobów światowych[8].

Raport prezentuje też wyliczenia bardziej zaawansowanego modelu dla wydobycia i ceny chromu z uwzględnieniem takich czynników jak różna jakość rud, nowe technologie wydobycia, koszty wydobycia, elastyczność popytu i zastępowanie innymi surowcami. Wyliczenia dla 3 powyższych modeli:

  • aktualne zasoby światowe – 7,75*10^{8} ton (1970)
  • wyczerpanie zasobu w modelu "statycznym" – 420 lat (2390 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym – 95 lat (2065 rok)
  • wyczerpanie zasobu w modelu wykładniczym i zasobem pomnożonym pięciokrotnie – 154 lat (2124 rok)

Z wykorzystaniem bardziej zaawansowanego modelu zużycie chromu spada do zera po 125 latach (2095 rok), z ciągle pozostałymi, ale nieopłacalnymi w wydobyciu rezerwami (5% początkowych złóż), w sytuacji kiedy 60% zastosowań jest zaspokojonych przez inne surowce. Przy podwojeniu istniejących złóż, czas opłacalnego wykorzystania chromu zwiększa się zaledwie o 20 lat (2115 rok) [1].

Prognozy dotyczące produkcji żywności były sprzeczne z szacunkami i prognozami przygotowywanymi w późniejszym czasie przez International Food Production Research Institute[9].

Jednym z parametrów branych pod uwagę w książce przy rozważaniu zanieczyszczeń było stężenie atmosferyczne dwutlenku węgla i prognozowane wartości odpowiadają dość dokładnie krzywej Keelinga.

Komentarze do raportu[edytuj | edytuj kod]

Krytyka założeń raportu opierała się na tych samych argumentach, na podstawie których demonstrowano nieprawdziwość statycznej teorii zasobów – w tym teorią "zasobu ostatecznego", hipotezą konwergencji oraz "modelem boserupiańskim"[10].

 Osobny artykuł: Statyczna teoria zasobów.

Według Grahama T. Turnera model świata w przebiegu typowym (standard run scenario) dość wiernie oddaje historyczne zmiany ostatniego trzydziestolecia[11]. Turner argumentował, że część krytyków błędnie odnosiła się do okresów dostępności surowców według prognozy "wykładniczej", zamiast "wykładniczej z zasobami razy pięć", biorącej pod uwagę nowo odkryte złoża (ale nawet przy takim założeniu prognozy "Granic wzrostu" pozostają niedoszacowane).

Podobny argument podnosił Simmons, który w pracy oceniającej przychylnie zbieżność prognoz "Granic wzrostu" w 30 lat po ich publikacji przyznał jednak, że "niewątpliwie jest tam trochę elementów katastroficznych, opisujących co się stanie jeśli zalecenia raportu zostaną zignorowane"[12].

Raport był także cytowany w sposób przesadzony lub zniekształcony przez część organizacji ekologicznych i promujących zrównoważony rozwój:

Niektóre wcześniejsze przybliżone wyniki modelowania komputerowego, takie jak krytykowane wcześniej modele granic wzrostu, sugerowały, że w ciągu następnych 250 lat (czyli około 2195 roku) ludzkość i większość innych form życia przestanie istnieć

Moffatt, 2001[11]

Na początku pracy autorzy zastrzegli, że skonstruowany przez nich model jest, "jak każdy model, niedoskonały, nadmiernie uproszczony i niedokończony", mimo to stała się ona inspiracją dla wielu ruchów politycznych związanych z koncepcjami zrównoważonego rozwoju i ekologizmu.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Pełna wersja raportu (licencja Creative Commons BY-NC)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Donella H. Meadows, Dennis l. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III: The Limits to Growth. 1972. – pełna treść raportu
  2. Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III: Granice Wzrostu. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1973.
  3. Donella H. Meadows, Dennis l. Meadows, Jorgen Randers, William W. Behrens III: The Limits to Growth. Abstract established by Eduard Pestel. A Report to The Club of Rome. 1972. – streszczenie raportu
  4. A comparison of the Limits to Growth with thirty years of reality. [dostęp 2013-04-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-25)].
  5. Donella H. Meadows, Jørgen. Randers, Dennis L. Meadows: The limits to growth : the 30-year updat. White River Junction, Vt: Chelsea Green Publishing Company, 2004. ISBN 1-931498-51-2.
  6. 6,0 6,1 The Limits to Growth, Urban Legends, Economists and Dieter Helm. [dostęp 2013-04-09].
  7. Oil Proved Reserves, All Countries (Billion Barrels). Energy Information Administration.
  8. The Real Price of Gold. National Geographic.
  9. Biophysical Limits to Global Food Production. International Food Production Research Institute, 1995.
  10. Jerzy Kicki: Czy wystarczy nam zasobów?. Teberia, 2009.
  11. 11,0 11,1 Graham M. Turner: A Comparison of the Limits to Growth with Thirty Years of Reality. Global Environmental Change (18/3), August 2008, s. 397-411, doi:10.1016/j.gloenvcha.2008.05.001, 2008. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-25)].
  12. Matthew R. Simmons: Revisiting The Limits to Growth: Could the Club of Rome Have Been Correct, After All?. 2000.