Greta Thunberg

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Greta Thunberg
Ilustracja
Greta Thunberg w Parlamencie Europejskim (kwiecień 2019)
Data i miejsce urodzenia 3 stycznia 2003
Sztokholm
Zawód, zajęcie uczennica, aktywistka
Narodowość szwedzka
Thunberg przed Riksdagiem (2018)
Graffiti poświęcone Thunberg

Greta Thunberg (ur. 3 stycznia 2003 w Sztokholmie) – szwedzka aktywistka klimatyczna. W 2018 roku rozpoczęła protest pod budynkiem szwedzkiego parlamentu[1], który prowadzi przeciwko zmianom klimatu wynikającym z działalności człowieka[2]. Inicjatorka Młodzieżowego Strajku Klimatycznego[3], laureatka Right Livelihood Award.

Życiorys

Urodziła się 3 stycznia 2003 w Sztokholmie[4], jest córką śpiewaczki operowej Maleny Ernman i aktora Svantego Thunberga[5] oraz wnuczką aktora i reżysera Olofa Thunberga[6].

Szkolny strajk dla klimatu

Szkolny strajk dla klimatu (Wiedeń).

20 sierpnia 2018 mimo uzyskania promocji do dziewiątej klasy, nie udała się do szkoły. Skłoniły ją do tego odbywające się 9 września wybory powszechne oraz fala upałów i pożarów lasów, które nawiedziły Szwecję w tym samym roku[2]. Jej postulaty kierowane do szwedzkiego rządu dotyczyły zmniejszenia emisji dwutlenku węgla i respektowania porozumienia paryskiego zawartego w 2015 roku. W dniu, w którym powinna rozpocząć rok szkolny, rozpoczęła protest pod budynkiem Riksdagu, szwedzkiego parlamentu z transparentem Skolstrejk för klimatet (tłum. strajk szkolny dla klimatu)[7]. W każdy piątek od początku roku szkolnego opuszczała zajęcia szkolne i kontynuowała swoją jednoosobową pikietę[8].

Dalsza działalność

Protestowała również w Londynie oraz pod siedzibą Parlamentu Europejskiego w Brukseli[9], a 16 kwietnia 2019 wystąpiła na jego forum[10]. Wcześniej, w grudniu 2018, wzięła udział w szczycie klimatycznym COP24 w Katowicach, dokąd przyjechała na zaproszenie sekretarza generalnego ONZ Antónia Guterresa[11].

W 2019 roku wystąpiła gościnnie w singlu grupy The 1975, odczytując kilkuminutowe przemówienie przy akompaniamencie zespołu. Utwór zostanie zamieszczony w najnowszym albumie The 1975, a dochód z jego dystrybucji wesprze klimatyczne protesty Extinction Rebellion[12].

W sierpniu 2019 przepłynęła Atlantyk (nie lata samolotami ze względu na szkodliwy wpływ emitowanych przez nie gazów cieplarnianych na atmosferę) na pokładzie jachtu oceanicznego (wyposażonego w panele słoneczne) Malizia II, należącego do monakijskiej rodziny królewskiej, aby wziąć udział w szczycie klimatycznym ONZ w USA oraz COP25 w Santiago de Chile[13][14]. Rejs spotkał się z krytyką w mediach ze względu na dużo większe obciążenie atmosfery niż się spodziewała[15][16][17]. Przed wpłynięciem z Plymouth Thunberg powiedziała, że ma nadzieję wykazać, iż istnieją alternatywy dla podróży lotniczych[17]. Jej przemówienie na szczycie w Nowym Jorku spotkało się z dużym odzewem w światowych mediach[18][19][20][21].

25 września 2019 otrzymała Right Livelihood Award, zwaną alternatywną nagrodą Nobla[22].

30 października 2019 odmówiła przyjęcia Nagrody Środowiska Rady Nordyckiej za 2019 rok. W uzasadnieniu opublikowanym w mediach społecznościowych napisała, że ruch klimatyczny nie potrzebuje więcej nagród, lecz aby politycy i ludzie u władzy zaczęli słuchać tego, co mówią najnowsze, dostępne źródła naukowe. Skrytykowała kraje skandynawskie za opieszałość w kwestiach klimatycznych i środowiskowych, dodając, że nie przyjmie nagrody, dopóki kraje te nie podejmą działań, aby ograniczyć wzrost średniej globalnej temperatury[23][24].

Nagrody i wyróżnienia

  • Jest jedną z laureatek konkursu na artykuł na temat klimatu rozpisany dla młodych ludzi w maju 2018 przez „Svenska Dagbladet[25].
  • W konkursie World Nature Fund była jedną z trzech nominowanych w kategorii młody bohater ochrony środowiska w 2018 roku[26].
  • Została nominowana do nagrody Children’s Climate Prize dla dzieci i młodzieży fundowanej przez koncern energetyczny Telge Energi AB, a promującej zrównoważony rozwój; odmówiła udziału w konkursie, ponieważ finaliści musieli udać się do Sztokholmu samolotem, czego konsekwentnie odmawia[27].
  • W listopadzie 2018 została nagrodzona stypendium sztokholmskiej fundacji Fryshuset w kategorii Young Role Model of the Year[28].
  • W grudniu 2018 amerykański tygodnik „Time” umieścił ją na liście 25 najbardziej wpływowych nastolatków na świecie[29].
  • W marcu 2019 trójka norweskich parlamentarzystów od opozycji Sosialistisk Venstreparti nominowała Gretę Thunberg jako kandydatkę do otrzymania Pokojowej Nagrody Nobla[30]; gdyby jej nominacja wygrała, zostałaby najmłodszą laureatką tej nagrody (przed Malali Yousafzai, która ją otrzymała w wieku 17 lat)[31][3].
  • We wrześniu 2019 Amnesty International przyznała Grecie Thunberg oraz powstałemu z jej inspiracji uczniowskiemu ruchowi ekologicznemu Piątki dla Przyszłości tytuł Ambasadora Sumienia[32][33]
  • otrzymała Right Livelihood Award[22].

Życie prywatne

Zdiagnozowano u niej zespół Aspergera[7][34][35], ADHD[36][37], zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne[38][39], mutyzm wybiórczy[34][40].

Zobacz też

Przypisy

  1. Sekielski, Przybysz, Wojciechowska alarmują: Jesteśmy zagrożonym gatunkiem. gazeta.pl, 2018-12-15. [dostęp 2019-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-02)].
  2. a b David Crouch: The Swedish 15-year-old who’s cutting class to fight the climate crisis (ang.). The Guardian, 2018-09-01. [dostęp 2018-12-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-07)].
  3. a b Arkadiusz Stando: 16-latka nominowana do nagrody Nobla. Znacie Gretę Thunberg? Powinniście (pol.). tech.wp.pl, 2019-03-14. [dostęp 2019-09-26].
  4. Greta Thunberg – Women in Peace. Women in Peace. [dostęp 2019-06-03].
  5. Jest twarzą Młodzieżowego Strajku Klimatycznego. Kim jest Greta Thunberg?. tvn24.pl. [dostęp 2019-09-25].
  6. Tiffany Wallis: Greta Thunberg's mum is a famous Swedish opera singer who competed in Eurovision (ang.). mirror.co.uk, 2019-10-10. [dostęp 2019-10-11].
  7. a b Masha Gessen: The Fifteen-Year-Old Climate Activist Who Is Demanding a New Kind of Politics (ang.). The New Yorker, 2018-10-02. [dostęp 2018-12-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-20)].
  8. akr/adso: „Liderzy nas zawiedli”. Mówi o niej świat, jest w Katowicach (pol.). TVN24, 2018-12-04. [dostęp 2019-01-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-05)].
  9. Gabriela Czernecka: Szesnastoletnia Greta Thunberg nagrodzona za walkę ze zmianami klimatycznymi!. Viva!, 23 lipca 2019. [dostęp 2019-07-31].
  10. Kalina Oroschakoff, Michał Broniatowski (red.): 16-letnia Greta Thunberg, słynna aktywistka proekologiczna, zderza się z oporem polityków. Onet POLITICO, 17 kwietnia 2019. [dostęp 2019-07-19].
  11. Lech Miodek: 15-latka punktuje polityków. Tygodnik Przegląd, 10 grudnia 2018. [dostęp 2019-07-31].
  12. Sebastian Medoń: Greta Thunberg na albumie The 1975 „Homo sapiens jeszcze nie zawiódł”. SmogLab, 26 lipca 2019. [dostęp 2019-07-31].
  13. Joanna Potocka: Greta Thunberg przepłynie Atlantyk na szczyt klimatyczny w USA. RMF 24, 30 lipca 2019. [dostęp 2019-07-31].
  14. Greta Thunberg dopłynęła do Nowego Jorku. fakty.interia.pl, 2019-08-29. [dostęp 2019-08-30].
  15. "Bild": podróż Grety Thunberg obciąża klimat, tvnmeteo.tvn24.pl [dostęp 2019-10-03].
  16. Sześć podróży zamiast czterech. „Ekologiczny” Rejs Grety Thunberg obciąża klimat, www.tvp.info [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  17. a b Greta's Atlantic trip won't save emissions as crew to fly to bring boat back, The Sun, 16 sierpnia 2019 [dostęp 2019-10-03] (ang.).
  18. Greta Thunberg, After Pointed U.N. Speech, Faces Attacks From the Right (ang.). nytimes.com. [dostęp 2019-09-25].
  19. Climate Action summit: Greta Thunberg responds to Donald Trump’s jab (ang.). news.com.au. [dostęp 2019-09-25].
  20. Greta Thunberg to world leaders: 'How dare you – you have stolen my dreams and my childhood' – video (ang.). theguardian.com. [dostęp 2019-09-25].
  21. Climat: Emmanuel Macron reproche à Greta Thunberg d’«antagoniser nos sociétés» (fr.). lefigaro.fr. [dostęp 2019-09-25].
  22. a b Greta Thunberg z "alternatywnym Noblem" i milionem koron. rp.pl. [dostęp 2019-09-25].
  23. Greta Thunberg nie przyjęła nagrody wartej ponad 50 tys. dolarów. onet WIADOMOŚCI, 2019-10-30. [dostęp 2019-10-31].
  24. Greta Thunberg nie przyjęła nagrody Rady Nordyckiej. "Nasze państwa nie zrobiły w zasadzie nic". TVN24, 2019-10-30. [dostęp 2019-10-31].
  25. Vi vet – och vi kan göra något nu (szw.). svd.se, 2018-05-30. [dostęp 2019-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-02)].
  26. Här är de nominerade till Årets miljöhjälte 2018 (szw.). natursidan.se, 2018-09-17. [dostęp 2019-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-02)].
  27. Gustav Gelin: Därför nobbar Greta Thunberg klimatpriset (szw.). etc.se, 2018-11-01. [dostęp 2019-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-02)].
  28. Lina Rosengren: Greta Thunberg blir Årets unga förebild (szw.). Aktuell Hållbarhet, 2018-11-22. [dostęp 2019-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-02)].
  29. Times staff: Time’s 25 Most Influential Teens of 2018 (ang.). Time, 2018-12-07. [dostęp 2019-01-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-08)].
  30. 16-летнюю Грету Тунберг выдвинули на Нобелевскую премию мира.
  31. bbc.com: Greta Thunberg nominated for Nobel Peace Prize for climate activism (ang.). BBC News, 2019-03-14. [dostęp 2019-03-20].
  32. Maria Kruczkowska: Greta Thunberg i jej Piątki dla Przyszłości laureatem nagrody Amnesty International. Wyborcza.pl, 2019-09-17. [dostęp 2019-09-19].
  33. Paula Praszkiewicz: Greta Thunberg z Nagrodą Ambasadora Sumienia. Fakty TVN, 2019-09-19. [dostęp 2019-09-19].
  34. a b «Я хочу, чтобы вы запаниковали». Как Грета Тунберг прогуляла школу и стала главным экоактивистом мира.
  35. Katarzyna Grzęda-Łozicka: Greta Thunberg mówi otwarcie „mam Aspergera”. WP abcZdrowie, 2019-09-02. [dostęp 2019-09-02].
  36. Экоактивизм вместо урока биологии: кто такая 16-летняя Грета Тунберг и за что её номинировали на Нобелевскую премию.
  37. The Fifteen-Year-Old Climate Activist Who Is Demanding a New Kind of Politics, The New Yorker, 2018, Cytat: "both Greta and her younger sister, Beata, have been diagnosed with autism, A.D.H.D., and other conditions.".
  38. What’s behind climate change activist Greta Thunberg’s remarkable rise to fame?
  39. Greta Thunberg: ‘All my life I’ve been the invisible girl’.
  40. Greta Thunberg, School strike for climate – save the world by changing the rules, TEDxStockholm, Cytat: I was diagnosed with Asperger’s syndrom, OCD, and selective mutism. That basically means I only speak when I think it’s necessary. Now is one of those moments... I think that in many ways, we autistic are the normal ones, and the rest of the people are pretty strange, especially when it comes to the sustainability crisis, where everyone keeps saying that climate change is an existential threat and the most important issue of all and yet they just carry on like before. (ang.).

Linki zewnętrzne