Grete Hermann

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grete Hermann
Data i miejsce urodzenia 2 marca 1901
Brema
Data i miejsce śmierci 15 kwietnia 1984
Brema
Zawód, zajęcie matematyczka, filozofka
Edukacja doktor matematyki
Alma Mater Uniwersytet w Getyndze
Partia Socjaldemokratyczna Partia Niemiec

Grete Hermann (Grete Henry-Hermann) (ur. 2 marca 1901 w Bremie, zm. 15 kwietnia 1984 tamże) – niemiecka matematyczka i filozofka. Odnotowała się wkładem w filozoficzne opracowania mechaniki kwantowej, m.in. wczesną i na długo przeoczoną krytyką twierdzenia Johna von Neumanna dotyczącego teorii zmiennych ukrytych, wyprzedzając o trzy dekady szerzej znane twierdzenie Bella. W ocenie Mermina i Schacka podejście Hermann było wręcz klarowniejsze i trafniejsze od pracy Bella[1] – ocena całego problemu oraz poszczególnych ujęć jest jednak nadal aktywnie dyskutowana[2][3][4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Hermann pochodziła z wielodzietnej protestanckiej rodziny z Bremy. Jej ojciec był kupcem, w późniejszych latach życia został ulicznym kaznodzieją. Studiowała matematykę na Uniwersytecie w Getyndze pod kierunkiem Emmy Noether, gdzie w 1926 obroniła doktorat Die Frage der endlich vielen Schritte in der Theorie der Polynomideale, opublikowanej następnie w Mathematische Annalen. Praca wykazywała istnienie algorytmów dla wielu podstawowych problemów algebry abstrakcyjnej, takich jak określanie przynależności do ideału pierścieni wielomianów[4]. Jej algorytmy obliczania różnych aspektów ideałów są podstawą współcześnie stosowanych metod[5].

Praca w Niemczech[edytuj | edytuj kod]

Grete pracowała jako asystentka filozofa i przedstawiciela neokantyzmu Leonarda Nelsona od 1925 do jego śmierci w 1927. Wspólnie z Minną Specht opracowała następnie pośmiertne wydanie jego pracy System der philosophischen Ethik und Pädagogik[4].

Szczególnym obszarem zainteresowań Hermann była rozwijająca się wówczas mechanika kwantowa. W 1934 przeniosła się do Lipska „z jasnym zamiarem pogodzenia neokantystycznej koncepcji przyczynowości z nową mechaniką kwantową”, gdzie mogła bezpośrednio brać udział w dyskusjach z Wernerem Heisenbergiem i Carlem Friedrichem von Weizsäckerem. Skupiała się na rozróżnieniu pojęć przewidywalności i przyczynowości, co znalazło obszerny wyraz w publikacjach takich jak Die naturphilosophischen Grundlagen der Quantenmechanik, którą Crull i Bacciagaluppi określili jako „jedno z najwcześniejszych i najlepszych filozoficznych omówień mechaniki kwantowej[6]”.

Hermann wyrażała przekonanie, że: „trudności, jakich stronnictwa dopatrują się w odkryciach mechaniki kwantowej, widziane we właściwym świetle, wydają się nie wynikać z samych reguł przyczynowości. Wynikają raczej z wiązanego z nimi cichego założenia, że fizykalne poznanie jest w stanie zawsze uchwycić zjawiska naturalne dokładnie i niezależnie od aktu obserwacji. To założenie wyraża się w oczekiwaniu, aby każdy związek przyczynowy pomiędzy procesami nie tylko przebiegał się w mierzalny sposób, ale wręcz że przyczynowość jest tożsama z możliwością dokonania takiego obliczenia. Mechanika kwantowa zmusza nas do uporządkowania tego poplątania pojęć filozofii przyrody, do porzucenia założenia o absolutnym charakterze poznania przyrody i do stosowania zasady przyczynowości bez dodatkowych warunków. W żaden sposób nie unieważnia praw przyczynowości, ale rozjaśnia ich znaczenie i uwalnia je od innych zasad, z którymi nie musi być wcale koniecznie wikłana[7]”.

Von Weizsäcker odniósł się do koncepcji Hermann następująco: „Autorka przedstawia odpowiedź, która na pierwszy rzut oka wydaje się paradoksalna, ale trafia dokładnie w istotę problemu (…). Niemożliwość dokładnych przewidywań nie wynika z faktu, że badany łańcuch przyczynowy jest gdzieś przerwany, ale raczej z faktu, że różne łańcuchy przyczynowe nie mogą być ułożone w spójny obraz obejmujący wszystkie aspekty procesu, stąd pozostaje kaprysem obserwatora, który z różnych wirtualnych łańcuchów przyczynowych został zrealizowany[7]”.

Jej publikacje, w tym szczegółowa krytyka twierdzenia von Neumanna, pozostały jednak z grubsza niezauważone aż do ponownego odkrycia przez Johna Bella w 1966. Herzenberg, poszukując wyjaśnienia tego faktu, przywołuje słowa Feyerabenda: „samo nazwisko von Neumann i samo słowo dowód uciszały kwestionujących[4]”. Status koncepcji Hermann i Bella pozostaje nadal dyskutowany[1].

Aktywizm polityczny, emigracja i późniejsze lata[edytuj | edytuj kod]

Od czasu studiów i pracy z liberalnie socjalistycznym Nelsonem Hermann była zaangażowana w ruch protestu przeciw narastaniu nazizmu w Niemczech. Była członkinią Internationaler Sozialistischer Kampfbund, w ramach którego redagowała gazetę Der Funke oraz prowadziła publiczne wykłady na tematy filozofii, polityki i etyki oporu[4][8].

Z powodu nasilających się prześladowań opozycji w Niemczech w 1936 emigrowała do Danii, a następnie Francji i Wielkiej Brytanii. Gdy mieszkała w Londynie, obawiając się dyskryminacji i podejrzeń, w 1938 poślubiła Anglika Edwarda Henry’ego; dwa lata później uniknęła dzięki temu internowania, które rząd brytyjski stosował wobec uchodźców z Niemiec. Pozostawała aktywna w ruchu ISK, wspierając go w miarę możliwości zza granicy.

Po wojnie uzyskała rozwód i powróciła do RFN, gdzie dołączyła do Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. Była aktywna politycznie do końca życia. Pracowała jako nauczycielka filozofii i fizyki m.in. na Pädagogische Hochschule Bremen; współzałożyła i angażowała się w aktywność związku zawodowego pracowników oświaty i nauki Gewerkschaft Erziehung und Wissenschaft[4][9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b N. David Mermin, Rüdiger Schack, Homer nodded: von Neumann’s surprising oversight, „Foundations of Physics”, 48 (9), 2018, s. 1007–1020, DOI10.1007/s10701-018-0197-5, ISSN 0015-9018, arXiv:1805.10311 [dostęp 2019-03-06].
  2. Jeffrey Bub, Von Neumann’s ‘No Hidden Variables’ Proof: A Re-Appraisal, „Foundations of Physics”, 40 (9–10), 2010, s. 1333–1340, DOI10.1007/s10701-010-9480-9, ISSN 0015-9018, arXiv:1006.0499 [dostęp 2019-03-06].
  3. Dennis Dieks, Von Neumann’s Impossibility Proof: Mathematics in the Service of Rhetorics, „arXiv:1801.09305 [physics]”, 28 stycznia 2018, arXiv:1801.09305 [dostęp 2019-03-06].
  4. a b c d e f C.L. Herzenberg, Grete Hermann: An early contributor to quantum theory, „arXiv:0812.3986 [physics]”, 20 grudnia 2008, arXiv:0812.3986 [dostęp 2019-03-06].
  5. Ciro Ciliberto i inni, Applications of Algebraic Geometry to Coding Theory, Physics and Computation, Springer Science & Business Media, 6 grudnia 2012, s. 89, ISBN 978-94-010-1011-5 [dostęp 2019-03-06] (ang.).
  6. Elise Crull, Guido Bacciagaluppi, Translation of: W. Heisenberg, ‘Ist eine deterministische Ergänzung der Quantenmechanik möglich?’, przypis 5, 4 maja 2011, s. 3 [dostęp 2019-03-06] (ang.).
  7. a b Jagdish Mehra, Helmut Rechenberg, The Conceptual Completion and Extensions of Quantum Mechanics 1932-1941. Epilogue: Aspects of the Further Development of Quantum Theory 1942-1999: Subject Index: Volumes 1 to 6, Springer Science & Business Media, 20 kwietnia 2001, s. 713, ISBN 978-0-387-95086-0 [dostęp 2019-03-06] (ang.).
  8. Léna Soler, Alexander Schnell, Grete Henry-Hermanns Beitrag zur Philosophie der Physik, Helmut Müller Susanne Miller (red.), Philosophisch-Politische Akademie Bonn, 2001, s. 16–27 [dostęp 2019-03-06].
  9. Helmut Neunzert, Renate Tobies, Traumjob Mathematik!: Berufswege von Frauen und Männern in der Mathematik, Basel: Birkhäuser, 2004, s. 110–111, ISBN 3-7643-6749-0, OCLC 54512292 [dostęp 2019-03-06].