Großer Tiergarten
52°30′50″N 13°21′25″E/52,513889 13,356944 Widok z lotu ptaka | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Dzielnica | |
| Powierzchnia |
200–210 ha |
| Plan | |
| |
Położenie na mapie Berlina  | |
Położenie na mapie Niemiec  | |
| 52°30′50″N 13°21′25″E/52,513889 13,356944
| |
| Strona internetowa | |
Großer Tiergarten lub Tiergarten (z niem. „(wielki) zwierzyniec”) – park miejski w centralnym Berlinie, w dzielnicy Tiergarten. Najstarszy park niemieckiej stolicy[1], drugi pod względem wielkości, po Tempelhofer Feld, jego powierzchnia wynosi, według różnych źródeł, od 200[2] do 210 hektarów[3]. Park wpisany jest do berlińskiego rejestru zabytków[1].
Charakterystyka
[edytuj | edytuj kod]Park rozciąga się ze wschodu na zachód na długości około 3 km, a jego szerokość z północy na południe wynosi około 1 km[4]. Położony nad południowym brzegiem rzeki Sprewy, wokół placu Großer Stern („wielka gwiazda”), z którego rozchodzi się promieniście osiem alei, w tym prowadząca przez całą długość parku Straße des 17. Juni[5].
Na środku placu Großer Stern stoi Kolumna Zwycięstwa (Siegessäule). Ponadto w obrębie parku znajduje się wiele innych pomników, w tym Pomnik Żołnierzy Radzieckich (Sowjetische Ehrenmal), pomniki upamiętniające niemiecki ruch oporu, Karla Liebknechta i Różę Luksemburg[4], zamordowanych Sintich i Romów[2] i prześladowanych homoseksualistów[6]. Znajduje się tu także wieża z jednym z największych na świecie carillonów[2] i muzeum lamp gazowych (Gaslaternen-Freilichtmuseum Berlin). W północnej części parku znajduje się ogród w stylu angielskim (Englische Garten), zaś w południowej – jezioro Neuer See[4].
W bliskim sąsiedztwie parku znajdują się: na północy – Pałac Bellevue (Schloss Bellevue) z ogrodami (siedziba prezydenta Niemiec)[5], Urząd Kanclerza Federalnego (Bundeskanzleramt), gmach parlamentu (Reichstag) i centrum sztuki Haus der Kulturen der Welt[4], na wschodzie – Brama Brandenburska i Pomnik Pomordowanych Żydów Europy (Denkmal für die ermordeten Juden Europas)[2], na południu – Filharmonia Berlińska (Berliner Philharmonie)[7], na południowym zachodzie – ogród zoologiczny (Zoologischer Garten)[4].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Großer Tiergarten został wytyczony jako park publiczny pod koniec XVII wieku przez elektora Brandenburgii, Fryderyka III. Wcześniej znajdował się tu teren łowiecki[4]. Kilkakrotnie przeprojektowywany, obecną formę nabrał zasadniczo w latach 1833–1838; za jego projekt odpowiadał Peter Joseph Lenné[2].
Park doznał znacznych uszkodzeń podczas II wojny światowej. Po jej zakończeniu porastające go drzewa zostały przez berlińczyków niemal doszczętnie wycięte w obliczu niedoboru opału. Ponowne zadrzewienie rozpoczęto w 1949 roku, sadząc drzewa podarowane Berlinowi przez inne miasta niemieckie[4].
W okresie zimnej wojny park znajdował się w granicach Berlina Zachodniego; mur berliński przebiegał wzdłuż wschodniej granicy parku[7].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]-
Kolumna Zwycięstwa na placu Großer Stern -
Widok wzdłuż Straße des 17. Juni w kierunku Bramy Brandenburskiej -
Ogród angielski -
Plan parku z 1765 roku
.jpg)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Großer Tiergarten. Landesdenkmalamt Berlin. [dostęp 2025-11-04]. (niem.).
- ↑ a b c d e Tiergarten. visitBerlin.de. [dostęp 2025-11-04]. (niem.).
- ↑ Rita Schulze: Wandern Sie mal durch Berlins Großstadtdschungel. Welt, 2013-06-01. [dostęp 2025-11-04]. (niem.).
- ↑ a b c d e f g Tiergarten. Berlin.de. [dostęp 2025-11-04]. (niem.).
- ↑ a b Großer Tiergarten. W: Berlin Handbuch: das Lexikon der Bundeshaupstadt. Berlin: FAB Verlag, 1993, s. 461–463. ISBN 3-927551-27-9.
- ↑ Denkmal für verfolgte Homosexuelle. visitBerlin.de. [dostęp 2025-11-04]. (niem.).
- ↑ a b Tiergarten, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2025-11-04] (ang.).