Gromada (podział administracyjny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gromada – w latach 1954–1972 najniższa (obok osiedli i miast) jednostka podziału administracyjnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[1].

Wcześniejsze użycie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie gromada była nazwą jednostki samorządu terytorialnego, rozwijającej się w XV–XVIII wieku na wsi[2].

Gromady istniały także w latach 1933/1934–1954 jako jednostka pomocnicza gmin.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

25 września 1954 uchwalono ustawę o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[3]. W jej wyniku w miejsce 3001 gmin utworzono 8789 gromad[4]. Stanowiły one mniejsze jednostki administracyjne obejmujące kilka wsi. Gromady, z gromadzkimi radami narodowymi (GRN) jako organami władzy najniższego stopnia na wsi, funkcjonowały od reformy reorganizującej administrację wiejską przeprowadzonej jesienią 1954[3] do momentu ich zniesienia z dniem 1 stycznia 1973[5], tym samym wypierając organizację gminną w latach 1954–1972[6][7].

Zmiany podstawowych jednostek administracyjnych PRL miały głównie cele polityczne.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

W gromadzie działała gromadzka rada narodowa. Liczba jej członków wahała się od 9 (dla najmniej ludnych gromad) do 27 (dla najludniejszych).

Zniesienie[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia 1973[5][8][9][10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22][23][24] w miejsce 4313 gromad (stan z dnia 1 stycznia 1972[25]) utworzono 2366 znacznie większych gmin[26][27][28] (de facto 2365, ponieważ planowana gmina Kuźnica Grabowska nie została utworzona[29]). Jedynym przypadkiem powołania gminy mniejszej niż gromada było utworzenie gminy Stróże w powiecie gorlickim (3495 mieszkańców w 1973) w miejsce gromady Stróże, liczącej w 1970 roku 5779 mieszkańców[25].

Liczbę nowych gmin zmniejszono 2 lipca 1976 do 2129[30].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. D. Walczak, Konieczność zmian w podziale terytorialnym gmin, Ekonomika i organizacja gospodarki żywnościowej 2012, nr 99, s. 205.
  2. gromada, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-12-16].
  3. a b Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  4. E. Ochendowski, Prawo administracyjne część ogólna, Toruń 2006, ISBN 978-83-7285-303-5.
  5. a b Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312
  6. Podział administracyjny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Biuro do spraw Prezydiów Rad Narodowych, 1956.
  7. Mała Encyklopedia Powszechna PWN. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1959.
  8. Uchwała Nr XXI/72/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie białostockim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 2 stycznia 1973, Nr 1, Poz. 1).
  9. Uchwała Nr XVIII/88/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 1972, Nr. 17, Poz. 200).
  10. Uchwała Nr XVIII/108/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie gdańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku z dnia 15 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 195).
  11. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 12, Poz. 103).
  12. Uchwała Nr XVII/80/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 8 grudnia 1972 w sprawie utworzenia wspólnych rad narodowych dla miast nie stanowiących powiatów i gmin w województwie kieleckim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Kielcach z dnia 9 grudnia 1972, Nr 26, Poz. 174).
  13. Uchwała Nr XXIII/77/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie koszalińskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Koszalinie z dnia 20 grudnia 1972, Nr 13, Poz. 76).
  14. Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).
  15. Uchwała Nr XXI/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie lubelskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 20 grudnia 1972, Nr 12, Poz. 239).
  16. Uchwała Nr XIX/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie łódzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Łodzi z dnia 20 grudnia 1972, Nr. 14, Poz. 185).
  17. Uchwała Nr XXI/83/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie olsztyńskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z dnia 7 grudnia 1972, Nr 13, Poz. 176).
  18. Uchwała Nr XVIII/100/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie opolskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 11 grudnia 1972 Nr 14, poz. 167).
  19. Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972, Nr 32, Poz. 391).
  20. Uchwała Nr XVIII/56/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie rzeszowskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 1972, Nr 16, Poz. 193).
  21. Uchwała Nr XV/116/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 7 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie szczecińskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 8 grudnia 1972, Nr 15, Poz. 111).
  22. Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 12 grudnia 1972, Nr 20, Poz. 407).
  23. Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972, Nr 8, Poz. 165).
  24. Uchwała Nr XIX/71/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie zielonogórskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Zielonej Górze z dnia 6 grudnia 1972, Nr 10, Poz. 98).
  25. a b Kiełczewka Zaleska, M. (1974). Dotychczasowy rozwój lokalnej sieci osadniczej a reforma administracyjna wsi z 1973. Na przykładzie powiatów gorlickiego i żuromińskiego. [w] Przegląd Geograficzny 1974, Tom XLVI, zeszyt 2. Warszawa: PWN.
  26. Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
  27. Dziennik Polski. 1973, nr 2 (3 I) = nr 8975.
  28. Leoński Z., Zarys prawa administracyjnego, Warszawa 2004.
  29. Wykaz symboli terytorialnych jednostek administracyjnych używanych do celów statystycznych (podział administracyjny z 1 stycznia 1973). Główny Urząd Statystyczny. Biuro Spisów (errata).
  30. Służewski J. Terenowe organy administracji i rady narodowe po reformie, Warszawa 1977.