Groszowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy dzielnicy Opola. Zobacz też: Groszowice - wieś w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlnia-Letnisko.
Herb Opola Groszowice
Dzielnica Opola
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Miasto Opole
Data założenia ok. XIII w n.e.
W granicach Opola 1 stycznia 1965
Powierzchnia 9,64 km²
Wysokość 155-169 m n.p.m.
Populacja 
• liczba ludności

~3200
• gęstość ~330 os./km²
Nr kierunkowy 7745-
Kod pocztowy 45-600
Tablice rejestracyjne OP
Położenie na mapie Opola
Mapa lokalizacyjna Opola
Groszowice
Groszowice
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Groszowice
Groszowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Groszowice
Groszowice
Ziemia50°37′31″N 17°57′38″E/50,625278 17,960556
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej
Stacja Kolejowa Opole-Groszowice

Groszowice (niem. Groschowitz[1]) − część Opola. Datowane na ponad 800 lat, niegdyś gmina do której należały sąsiednie wioski, posiadała rynek oraz budynek urzędu. Obecnie zamieszkiwane przez ponad 3200 mieszkańców. W latach 1956-1964 było osiedlem miejskim[2], włączonym 1 stycznia 1965 do Opola[3]. Na przełomie lat 80. i 90. XX w. na pograniczu Groszowic oraz Grotowic z "wielkiej płyty" zbudowane zostało osiedle Metalchem, obecnie zamieszkiwane przez ok. 2500 osób. Wybudowanie osiedla wiązało się z powstaniem dużych zakładów przemysłowych Metalchem. Niegdyś Groszowice były znane w Europie z jednej z najstarszych cementowni - zakładu działającego w latach 1872 - 1999 pod nazwą „Cementownia Groszowice”.

Transport[edytuj]

Przepływa tędy Czorka, wpadająca do Odry nad którą leżą Groszowice. Na Odrze działa próg wódny oraz Śluza Groszowice, przez którą odbywa się transport wodny.

Z centrum Opola do Groszowic można dostać się autobusami MZK linii nr 7, 8, 12, 14, N2[4]; autobusami PKS w kierunku Krapkowice (Otmęt), Głubczyce; pociągiem Regio (następna stacja po Opolu Głównym, 4 min.) w kierunku Strzelce Opolskie, Gliwice, Kędzierzyn-Koźle, Racibórz.

Dworzec PKP Groszowice wraz z bocznicami kolejowymi stanowią ważny węzeł transportu kolejowego towarowego, w przeszłości również osobowego.

Biegnie tędy drogowa trasa wojewódzka 423.

Historia miejscowości[edytuj]

Groszowice wzmiankowane były już w 1236 r. jako Grossoviz lub Grossouicz. Nazwa pochodzi od imienia Grosz będącego skróceniem imienia Grodzisław. Wieś ta leżała pomiędzy Nową Wsią Królewską a Grotowicami. W latach 1945-54 siedziba gminy Groszowice. W latach 1956-54 osiedle, od 1965 część Opola[2][3].

W ostatniej ćwierćwieczu XX w. na pograniczu Groszowic i Grotowic powstało osiedle mieszkalne oraz zakłady Metalchem.

Moecke - Kronika Groszowic[edytuj]

W 1937 roku ówczesny organista oraz rektor tutejszej szkoły Heinrich Moecke, zebrał materiały i napisał Kronikę Groszowic. Obejmuje ona historię miejscowości do aktualnych jemu czasów.

Obiekty na terenie dzielnicy[edytuj]

Znajdują się tu:

  • Przedszkole Publiczne nr 22 "Bajkowa rodzina",
  • Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 24 im. Przyjaźni Narodów Świata,
  • Boisko "Orlik" przy PSP 24,
  • Miejska Biblioteka Publiczna,
  • Ludowy Klub Sportowy Groszmal,
  • Instytut Ceramiki i Materiałów Budowlanych,
  • Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Dróg i Mostów,
  • Archiwum Państwowe,
  • Izba Wytrzeźwień Opole,
  • Filia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej,
  • parafia św. Katarzyny Aleksandryjskiej,
  • hotel i restauracja Villa Park,
  • hotel i restauracja Arkadia,
  • śluza na Odrze,
  • stacja kolejowa PKP Opole Groszowice,
  • stacja energetyczna Elektrowni Opole,
  • elektrownia wodna na Odrze,
  • stacja paliw,
  • Urząd pocztowy Opole 10,
  • siedziba Polskiego Związku Hodowców Gołębi Pocztowych,
  • Zakład Przetwórstwa Mięsnego,
  • składowisko popiołów Elektrowni Opole,
  • zakład komunalny - miejskie wysypisko śmieci,
  • sortownia odpadów komunalnych,
  • od 1872 do 1999 roku istniała jedna z pierwszych oraz największych swego czasu w Europie cementowni – "Cementownia Groszowice"

Cementownia "Groszowice"[edytuj]

Historia cementowni sięga roku 1872, kiedy to opolski przedsiębiorca - Wattenberger - wybudował tu fabrykę cementu o wydajności 8500 ton, a rok później drugą o wydajności 11300 ton. Trudności finansowe spowodowały, że w roku 1875 zakład został przejęty przez spółkę Groschowitzer Actiengesellschaft fur Portland Cement Fabrikation. Jej prezesami do 1925 roku byli bracia Prądzyńscy: Konstanty i Ferdynand. W 1884 roku wybudowano następną fabrykę, a cementownia weszła w skład nowej spółki - Schlesische Aktien Gesellschaft fur Portland Cement Fabrikation zu Groschowitz bei Oppeln. W 1906 roku wzniesiono czwarty zakład (wydajność 350 ton na dobę), a 4 lata później zrezygnowano z produkcji w trzech poprzednich i w miejscu fabryki nr 2 zbudowano nową - z piecem obrotowym na metodę mokrą - o wydajności 150 ton na dobę. Jednocześnie zainstalowano 2 młyny węgla i surowca.

W roku 1926 cementownia weszła w skład spółki Schlesiche Portland Zement-Industrie A.G. Oppeln. Dwa lata później wybudowano 2 obrotowe piecie o wydajności 200 ton/dobę każdy. W roku 1936 przystąpiono do dalszej rozbudowy stawiając piec obrotowy o wydajności 280 ton/dobę, z wieżą rekuperacyjną, którą w 1938 r. zastąpiono wtryskiem szlamu. Zbudowanie wieży rekuperacyjnych na dwóch pracujących już piecach, spowodowało zmniejszenie zużycia węgla i wzrost wydajności o 40 ton na każdy piec. Wybudowano także młyn surowca cementu oraz młyn susząco-mielący węgla. Po rozbudowie cementownia osiągnęła zdolność produkcyjną 310 ton. W 1941 r. zakład znalazł się w składzie koncernu Verenigte Ost und Mitteldeutsche Zement Aktiengesellschaft.

W styczniu 1945 r. wojska radzieckie przystąpiły do demontażu maszyn i urządzeń, jednak w niejasnych okolicznościach gotowy do odjazdu pociąg z wyposażeniem cementowni nie wyruszył na wschód. Po objęciu zakładu przez administrację polską zdecydowano o szybkim odbudowaniu obiektu, uruchamiając już w grudniu 1945 roku pierwszy piec. W latach 1951-1957 postawiono kolejny piec (firmy Schmidt) o wydajności 600 ton/dobę, zwiększając tym samym produkcję cementu o kolejne 120 tys. ton/rok oraz uruchomiono wydział produkcji tlenku glinu z prażalnikiem i turbokompresorami osiągając wydajność 4 tys. ton/rok. W okresie 1969-1974 zakład wyposażono w elektrofiltry, koncentrator pieca nr 3 i nowy dział węglowy. Zmodernizowano również linię tlenku glinu.

W latach 1945-1984 cementownia Groszowice wyprodukowała 16.016 tys. ton cementu, osiągając szczytową produkcję w roku 1973 w ilości 509 tys. ton. W roku 1997 zakład został przejęty przez cementownię Górażdże. Rok później podjęto decyzję o jego zamknięciu.

Do roku 1968 cementownia dysponowała własną elektrownią, a wytwarzana energia elektryczna wykorzystywana była na własne potrzeby, na potrzeby pozostałych cementowni (Bolko, Grundmann, Giesel, Opole-Miasto, Pringsheim, Odra, Silesia oraz Wróblin), jak i mieszkańców Opola. Do dzisiaj EnergiaPro Opole korzysta z sieci elektrycznej o napięciu 15 kilowoltów, którą wybudowano na potrzeby groszowickiej elektrowni.

Kolej w Groszowicach[edytuj]

W roku 1836 nastąpiła inicjatywa budowy Kolei Górnośląskiej z Wrocławia na Górny Śląsk ku granicy austriackiej, a w roku 1839 uzyskano koncesję na budowę linii kolejowej łączącej Górny Śląsk z Wrocławiem przez Towarzystwo Kolei Górnośląskiej i wytyczono trasę tej kolei od Wrocławia przez Opole - Koźle - Gliwice do Mysłowic na granicy zaborów pruskiego i austriackiego. Siedem lat później bo w roku 1846 ukończono budowę Kolei Górnośląskiej z Wrocławia do Mysłowic. Od tej pory kolej systematycznie modernizowano, zwiększała się liczba przewozów zarówno pasażerskich jak i towarowych. Już po II wojnie światowej bo w roku 1960 oddano do eksploatacji zelektryfikowane połączenie Gliwice - Opole - Wrocław. W latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku zaczęła drastycznie maleć ilość przewozów koleją. Nastąpiła również restrukturyzacja PKP. Wiele obiektów kolejowych straciło znaczenie i zaczęło zamieniać się w ruinę. Tak też się stało w Groszowicach. Zamknięto wagonownię, niepotrzebna stała się infrastruktura w postaci wież ciśnień czy innych urządzeń a także stołówki pracowniczej [5][6][7].

Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej[edytuj]

Wiadomo, że już w 1400 roku w Groszowicach istniała parafia; z 1447 roku pochodzi wzmianka w rejestrze świętopietrza. Przed reformacją parafia należała do archiprezbiratu strzeleckiego, natomiast po, do opolskiego, w tym również do kapituły kolegiackiej w Opolu. Obecny, neoromański kościół został wybudowany w latach 1880-1883. W 1980 roku wyłączono z parafii Grudzice,w 1983 Malinę, natomiast w 2009 odłączono Metalchem oraz należące od teraz do Metalchemu Grotowice, gdzie od 26 lipca 2009 roku proboszczem parafii Chrystusa Króla jest ks. Marcin Jakubczyk[8].

Osoby związane z Groszowicami[edytuj]

  • Franciszek Ksawery Rudzki (1866–1945) – długoletni proboszcz i działacz społeczny
  • Wiktor Gorzołka (1908–1944) – przywódca polskiej młodzieży na Śląsku Opolskim, redaktor dwutygodnika Związku Polaków w Niemczech „Słowo Śląskie”
  • Marian Czura, polsko-niemiecki malarz i reżyser
  • Marcin Gambiec (1984) – radny Miasta Opola kadencji 2014-2018

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262)
  2. a b Dz.U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299
  3. a b Dz.U. z 1964 r. Nr 47, poz. 320
  4. mzk.opole.pl
  5. Groszowice
  6. Dworzec Groszowice dawniej
  7. Strona działającej przy cementowni kolei wąskotorowej
  8. Historia kościoła w Groszowicach