Grzegórzki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy historycznej dzielnicy Krakowa. Zobacz też: Grzegórzki – wieś w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nidzickim, w gminie Nidzica oraz Dzielnica II Grzegórzki – dzielnica Krakowa.

Grzegórzki – dawna wieś podkrakowska umiejscowiona na lewym brzegu Starej Wisły. Wchodzi w skład Dzielnicy II Grzegórzki, na wschód od centrum miasta.

Historia[edytuj]

Nazwa tej podkrakowskiej wsi znana była już w 1388, kiedy synowie stolnika sandomierskiego Jana Burka sprzedali miastu wieś Grzegorzowice, położoną nad brzegiem nieistniejącej już odnogi Wisły, za kościołem św. Mikołaja. Nazwa Grzegórzki, dawniej Grzegorzkowice, Grzegorzowice, Gregorsdorf, Wola Grzegorzowska, związana jest z rodowym imieniem możnowładców małopolskich Toporczyków, herbu Leliwa, którzy byli niegdyś właścicielami tych terenów. Począwszy od XV w. Grzegórzki z sąsiednim Dąbiem tworzyły całość gospodarczą, którą rada miasta Krakowa dzierżawiła albo sprzedawała z prawem wykupu zamożnym mieszczanom i rajcom krakowskim. W połowie XIX w. Grzegórzki z pobliskim Piaskiem tworzyły gminę wiejską, podległą jurysdykcji magistratu krakowskiego. W 1858 na Grzegórzkach nad Wisłą Austriacy, w ramach fortyfikowania Krakowa, zbudowali bastion, który się zawalił. W 1871 wybudowano Miejską Rzeźnię według projektu M. Moraczewskiego. Na przełomie XIX i XX w. nastąpił wzrost uprzemysłowienia na Grzegórzkach, powstało wtedy wiele nowych zakładów przemysłowych i warsztatów rzemieślniczych np. fabryka maszyn i urządzeń rolniczych Marcina Peterseima, Edmund Zieleniewski przeniósł w 1906 część swojej fabryki z ul. Krowoderskiej (C.K. Uprzywilejowana Fabryka Maszyn L. Zieleniewski Towarzystwo Akcyjne). Oprócz niej działały na Grzegórzkach: tartak S. Burzyńskiego, Fabryka Wyrobów Stolarskich R. Muranyiego, Parowa Fabryka Mebli, Fabryka Wyrobów Papierowych J. Pacanowskiego, Wytwórnia Autokaroserii i Powozów J. Orlickiego, Polsko-Szwajcarska Fabryka Czekolady „Suchard”, Polskie Zakłady Gumowe „Semperit” i inne. Dzięki prezydentowi Juliuszowi Leo – twórcy koncepcji Wielkiego Krakowa, Grzegórzki zostały włączone w obszar miejski 1 kwietnia 1910. Tuż przed wybuchem II wojny światowej Rada Miejska zakupiła grunty na Grzegórzkach w celu wybudowania Hali Targowej, wokół której rozbudowały się sklepiki i kramy tworzące plac handlowy nadal prężnie działający.

Obecnie[edytuj]

Dziś ul. Grzegórzecka należy do ważniejszych arterii komunikacyjnych Krakowa. Grzegórzki zaczynają się wiaduktem kolejowym zbudowanym nad Starą Wisłą (1863), który oddziela je od Wielopola. Przy ul. Grzegórzeckiej 16 w latach 1893–1896 powstał budynek Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego zaprojektowany w stylu eklektycznym przez architekta Józefa Sarego. W 1949 rozpoczęto na tym terenie budowę pierwszego robotniczego spółdzielczego osiedla mieszkaniowego. Architekt Jerzy Struszkiewicz w 1929 zaprojektował przy ulicy Grzegórzeckiej 18 budynek Kliniki Urologicznej. W latach 1926–1930 w stylu modernistycznym został wzniesiony Dom Studentów Medycyny zaprojektowany przez Jerzego Struszkiewicza i Maksymiliana Burstina. Pod koniec 2000 do eksploatacji oddano most Kotlarski, łączący dzielnicę Grzegórzki z Podgórzem.

Pomiędzy al. Daszyńskiego, a ul. Podgórską, w miejscu rzeźni miejskiej, powstał kompleks handlowo rozrywkowy Galeria Kazimierz, którego nazwa wiąże się z sąsiadującym z Grzegórzkami Kazimierzem. Wzdłuż ulicy Podgórskiej rozciąga się szeroki pas zieleni przyciągający wielu spacerowiczów. Wzdłuż tej ulicy biegły kiedyś tory kolejowe stacji Kraków Grzegórzki, będącej częścią linii do Kocmyrzowa. Pod koniec jej istnienia funkcjonowała jako bocznica okolicznych zakładów. Na ulicy Semperitowców znajduje się Sala Królestwa Świadków Jehowy[a][1]. Bulwary wiślane są miejscem odpoczynku dla mieszkańców Grzegórzek.

Infrastruktura[edytuj]

Regionalne centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa

Na Grzegórzkach znajdują się m.in. Biuro Zarządu „Unimil” oraz plac targowy „Unitarg”. Mieszkańcy Grzegórzek mogą korzystać m.in. z pływalni AWF-u, Stadionu Grzegórzeckiego, czy lodowiska klubu sportowego „Cracovia”.

Placówki oświatowe[edytuj]

Wydawnictwa[edytuj]

Centra handlowo-rozrywkowe[edytuj]

Budynki medyczne[edytuj]

  • Collegium Medicum
  • Szpital św. Łazarza

Obiekty sportowe[edytuj]

  • korty tenisowe
  • ośrodek gimnastyki KSOS
  • lodowisko „Cracovia” (na terenie historycznego Kazimierza)
  • basen AWF
  • stadion "Grzegórzecki"

Komunikacja[edytuj]

Grzegórzki znajdują się kilometr na wschód od centrum Krakowa. Dzielnica ta położona jest na wschód od dawnego koryta Starej Wisły. Na granicy Grzegórzek i Dąbia przebiegała trasa kolejowa Kraków–Kocmyrzów, wytyczona w 1899. W okolicy dzisiejszej stacji benzynowej łączyła się z główną linią do Krakowa Głównego. W 1900 zbudowano odcinek Czyżyny–Mogiła.

Grzegórzki przecinają trasy komunikacyjne MPK (stan na marzec 2017):

Hala Targowa i Plac Targowy „Unitarg”[edytuj]

Hala Targowa

Oprócz budynku dawnej hali targowej istnieje także plac targowy zarządzany przez Spółkę Kupiecką placu targowego „Unitarg”. Od poniedziałku do soboty na placu dominuje handel produktami spożywczymi oraz ubraniami. W niedziele w tym miejscu odbywa się giełda staroci. Jako pierwszy w Krakowie plac targowy został wyposażony w system monitoringu.

Uwagi

  1. Sala Królestwa Świadków Jehowy dla zborów: Kraków–Prądnik–Grzegórzki, Kraków–Stare Miasto (w tym grupa hiszpańskojęzyczna), Kraków–Angielski (w tym grupy: chińskojęzyczna i portugalskojęzyczna), Kraków–Migowy.

Przypisy

  1. Dane według wyszukiwarki zborów na oficjalnej stronie Świadków Jehowy (www.jw.org), dostęp z 14 stycznia 2016.
  2. Przedszkole Niepubliczne „Pod gwiazdkami”

Linki zewnętrzne[edytuj]