Grzegorz z Ninu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grzegorz z Ninu
Grgur Ninski
Ilustracja
Pomnik Grzegorza z Ninu w Splicie (detal) – rzeźba Ivana Meštrovicia
Data śmierci 929
biskup diecezjalny Ninu
Okres sprawowania 900–929
Wyznanie katolickie
Nominacja biskupia ok. 900
Sakra biskupia ok. 900

Grzegorz z Ninu (chor. Grgur Ninski) – biskup Ninu w latach 900–929.

Uważany w chorwackiej literaturze historycznej XIX w. za obrońcę języka i pisma słowiańskiego (głagolicy)[1]. Na synodach w Splicie w 925 i w 928 miał zabiegać o formalne wprowadzenie języka chorwackiego do liturgii katolickiej[2], która wówczas prowadzona była w jęz. łacińskim.

Synody w Splicie[edytuj | edytuj kod]

W IX–X w. na terenie Dalmacji istniały dwa kościoły: w Ninie (pod panowaniem Chorwatów) oraz w Splicie (w kręgu wpływów Bizancjum). Ponadto w każdym dawnym mieście rzymskim istniało biskupstwo obejmujące obszar miasta oraz ewentualne ośrodki misyjne na ziemiach zajętych przez Chorwatów. Kwestie jurysdykcji poszczególnych biskupstw pozostawały nierozstrzygnięte[3].

Za panowania Branimira (879–892) biskupstwo w Ninie uznawało zwierzchnictwo Rzymu, a arcybiskupstwo w Splicie podporządkowało się Konstantynopolowi[4]. Po śmierci arcybiskupa Splitu urząd ten objął biskup Ninu[5], co spowodowało konflikt z papieżem. Konflikt z Rzymem zaostrzył się po tym jak Branimir zatwierdził pod wpływem Metodego liturgię w jęz. chorwackim. Mutimir (892–900) zwrócił ziemie zabrane przez Branimira arcybiskupstwu Splitu, które w 923 podporządkowało się Stolicy Apostolskiej.

Za panowania pierwszego króla Chorwacji Tomisława (925–928) w Splicie zwołano dwa synody, by rozwiązać kwestie jurysdykcji biskupich oraz spory pomiędzy kościołem chorwackim, reprezentowanym przez biskupa Ninu, a łacińskim arcybiskupem Splitu i papiestwem.

Na pierwszym synodzie papież Jan X reprezentowany był przez Jana, biskupa Ankony oraz Leo, biskupa Præneste[2]. Jan X wystosował listy do arcybiskupa Splitu, do Tomisława i ludności chorwackiej oraz do księcia Zahumlje Michała[6]. W liście do Tomisława nawiązał do chrystianizacji Anglii przeprowadzonej przez papieża Grzegorza I i wprowadzonego tam obrządku łacińskiego, co miało się w dużej mierze przyczynić do rozkwitu kultury i szybkiego rozwoju szkolnictwa[2]. Na drugim synodzie Rzym reprezentowali legaci papiescy, biskupi Madalbert oraz Jan[6].

W 925 synod zebrał się po raz pierwszy w celu podjęcia decyzji odnośnie siedzib biskupich w Ninie i Splicie, przebiegu granic diecezji[6] oraz wprowadzenia języka chorwackiego do liturgii. W tej ostatniej kwestii biskup Grzegorz z Ninu miał być szczególnie aktywny, broniąc prawa Chorwatów do mszy w ich ojczystym języku. Taki pogląd na rolę Grzegorza z Ninu dominował w XIX w., kiedy to Chorwaci walczyli o przetrwanie swojej kultury i języka w obliczu zagrożenia węgierskiego. W literaturze i sztuce tego okresu Grzegorz stał się symbolem walki narodowej. Nowsze badania historyczne wykazały jednak, że kwestie językowe odgrywały drugoplanową rolę wobec problemu jurysdykcji biskupich[1]. Ponadto brak materiałów źródłowych z czasów obydwu synodów uniemożliwia sformułowanie ostatecznych wniosków na temat ich przebiegu i roli Grzegorza z Ninu.

Pierwszy synod z 925 zakazał używania jęz. chorwackiego w liturgii oraz zabronił księżom nieznającym łaciny zajmowania wyższych stanowisk kościelnych[5]. Kościół chorwacki miał przestrzegać obrządku łacińskiego. Jednak w wielu kościołach wybrzeża północnej Dalmacji celebrowano msze według obrządku słowiańskiego, co przyczyniło się do szybkiego rozwoju języka chorwackiego[7].

Drugi synod w 928 zdecydował o rozwiązaniu biskupstwa w Ninie[5] i umocnieniu władzy kościelnej w ośrodku arcybiskupim w Splicie[8]. Papież Leon VI mianował arcybiskupa Splitu prymasem Dalmacji i Chorwacji, a biskup Grzegorz został przeniesiony do diecezji w Skradinie[2].

Pomniki Grzegorza z Ninu[edytuj | edytuj kod]

Grzegorz z Ninu upamiętniony jest na brązowych pomnikach w Varaždinie (podarowany miastu 20 września 1931), Splicie i Ninie. Wszystkie posągi wykonał chorwacki rzeźbiarz Ivan Meštrović.

Pomnik w Ninie, nieopodal kościoła św. Krzyża, to mniejsza replika posągu w Splicie, poświęcona 10 września 1969 w 900 rocznicę wydania dokumentu króla chorwackiego Piotra Krzesimira IV przekazującego leżącą w pobliżu Ninu wyspę Maun klasztorowi św. Krševana w Zadarze[9].

Posąg Grzegorza w Splicie stał pierwotnie w perystylu pałacu cesarza Dioklecjana (IIIIV wiek). Podczas II wojny światowej pomnik został przeniesiony przez wojska włoskie poza miasto i ustawiony poza Złotą Bramą.

Według legendy dotknięcie dużego palca lewej stopy posągu ma zapewnić zdrowie i szczęście.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b John Van Antwerp Fine, John V. A. Fine, Jr., The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, University of Michigan Press, 1991, s. 270 ​ISBN 0-472-08149-7​.
  2. a b c d Encyklopedia Katolicka Online.
  3. John Van Antwerp Fine, John V. A. Fine, Jr., The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, University of Michigan Press, 1991, s. 268 ​ISBN 0-472-08149-7​.
  4. Andre Vauchez, Richard Barrie Dobson, Adrian Walford, Michael Lapidge, Encyclopedia of the Middle Ages, Routledge, 2000, s. 385 ​ISBN 1-57958-282-6​.
  5. a b c Florin Curta, Paul Stephenson, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, s. 197 ​ISBN 0-521-81539-8​.
  6. a b c Florin Curta, Paul Stephenson, Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Cambridge University Press, 2006, s. 196 ​ISBN 0-521-81539-8​.
  7. W 1059 kolejny synod w Splicie ustanowił obowiązek liturgii w jęz. łacińskim lub greckim. W praktyce jednak nakaz nie był przestrzegany. W 1248 r. Papież Innocenty IV nadał Chorwatom przywilej używania swojego ojczystego języka i głagolickiego pisma w katolickiej liturgii. Przywilej ten jako unikatowy trwał 7 stuleci – dopiero Sobór watykański II w latach 1962–1965 wprowadził oficjalnie inne narodowe języki do katolickiej liturgii.
  8. John Van Antwerp Fine, John V. A. Fine, Jr., The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, University of Michigan Press, 1991, s. 269 ​ISBN 0-472-08149-7​.
  9. W dokumencie tym po raz pierwszy jest mowa o naszym morzu (łac. nostram propriam insulam in nostro Dalmatico mari sitam, que vocatur Mauni), co może być interpretowano jako dowód panowania chorwackiego również na Morzu Adriatyckim.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]