Grzybieńczyk wodny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzybieńczyk wodny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina bobrkowate
Rodzaj grzybieńczyk
Gatunek grzybieńczyk wodny
Nazwa systematyczna
Nymphoides peltata (S. G. Gmel.) Kuntze
Revis. gen. pl. 2:429. 1891
Synonimy

Limnanthemum peltatum S. G. Gmel.,
Menyanthes nymphoides (L.),
Nymphoides flava Druce,
Nymphoides natans J. St.-Hil.,
Villarsia nymphoides (L.) Vent[2]

Grzybieńczyk wodny (Nymphoides peltata) – gatunek byliny należący do rodziny bobrkowatych (Menyanthaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Pochodzi z obszarów Europy i Azji o umiarkowanym klimacie, ale występuje również w Indiach na obszarze klimatu tropikalnego. Jako gatunek zawleczony rozprzestrzenił się w Ameryce Północnej[2]. W Szwecji[3] i Irlandii[4] jest uważany za obcy gatunek inwazyjny i zwalczany. W Polsce rodzimy, występuje wyłącznie na niżu i jest rośliną bardzo rzadką[5]. Na większości dawniej podawanych stanowisk gatunek ten już wyginął[6].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Roślina wodna o pływających liściach i z kłączem. Unoszenie się rośliny na powierzchni wody umożliwia dobrze rozwinięta tkanka powietrzna zawierająca system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem. Przestrzenie takie znajdują się we wszystkich częściach rośliny, z wyjątkiem korzeni i kłączy.
Kłącze 
Walcowate i rozgałęzione. Płoży się na dnie zbiorników wodnych osiągając długość do 1,6 m.
Liście
Pływające po powierzchni wody. Mają okrągławy kształt z sercowatą nasadą i długi, błoniasto oskrzydlony ogonek. Blaszka całobrzega, lekko pofałdowana, średnica do 15 cm.
Kwiat
NymphoidesPeltata-overv.jpg
Kwiaty
Na długich szypułkach wystają ponad wodą tworząc baldachowaty kwiatostan. Kielich składa się z 5 zielonych, lancetowatych działek, złocistożółtej barwy korona z 5 płatków o długości 2,5-3 cm. Korona ma krótki lejek, a jej rzęsowato ząbkowane płatki są szeroko rozpostarte. Wewnątrz kwiatu pojedynczy słupek z grubą szyjką i pałeczkowatym znamieniem oraz 5 pręcików. Występuje heterostylia. Roślina kwitnie od czerwca do września, zapylana jest przez owady. Kwiaty rozwijają się stopniowo, pojedynczy kwiat kwitnie tylko przez jeden dzień.
Owoc
Mięsiste owoce rozwijają się pod wodą, po dojrzeniu odpadają od rośliny. Ich łupina jest odporna na nasiąkanie wodą i posiadają tkankę powietrzną. Dzięki temu przez jakiś czas mogą utrzymywać się na powierzchni. Rozsiewane są przez wodę (hydrochoria), ale również przez ptaki wodne (epizoochoria).

Biologia i ekologia[edytuj]

Bylina, hydrofit, geofit ryzomowy. Występuje w eutroficznych wodach stojących lub wolno płynących o mulistym dnie. Rośnie w wodach słodkich, jednak znosi niewielkie zasolenie (występuje np. w Zalewie Szczecińskim). W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Nymphoideum peltatae[7]. Liczba chromosomów 2n = 54[6]. Nasiona kiełkują w w strefie brzegowej zbiorników wodnych. Może się rozmnażać wegetatywnie, z oderwanych i przenoszonych przez wodę części rośliny.

Zagrożenia i ochrona[edytuj]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia gatunku:

Jeszcze pod koniec XX w. było w Polsce 50 stanowisk tej rośliny, w 2006 r. stwierdzono ją tylko na 25 stanowiskach[10].

Zastosowanie[edytuj]

Ze względu na dekoracyjne kwiaty bywa czasami uprawiany jako roślina ozdobna w większych oczkach wodnych, bywa też wprowadzany do sztucznych zbiorników wodnych z hodowlą ryb wymagających zacienienia wody, gdyż rozrasta się bujnie i szybko zarasta powierzchnię stawów. Rośliny rozmnażane są przez podział kłączy.

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-04-03].
  3. Melanie Josefsson, Berta Anderson 2001 "The Environmental Consequences of Alien Species in the Swedish Lakes Malaren, Hjalmaren, Vanern and Vattern". Ambio 30, 8: 514-521.
  4. Kelly, J., Maguire, C.M. (2009). Fringed Water Lily (Nymphoides peltata) Invasive Species Action Plan. Prepared for NIEA and NPWS as part of Invasive Species Ireland.
  5. Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz. Zarys hydrobotaniki. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 1996. ISBN 83-01-00566-1
  6. a b Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  7. Władysław Matuszkiewicz. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  10. Dolina Karpia

Bibliografia[edytuj]

  1. Zbigniew Podbielkowski, Henryk Tomaszewicz. Zarys hydrobotaniki. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 1996. ISBN 83-01-00566-1
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski. Rośliny polskie. PWN, Warszawa, 1953.