Grzybiec purpurowozarodnikowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Grzybiec purpurowozarodnikowy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj grzybiec
Gatunek grzybiec purpurowozarodnikowy
Nazwa systematyczna
Porphyrellus porphyrosporus (Fr. & Hök) E.-J. Gilbert
Les Livres du Mycologue Tome I-IV, Tom. III: Les Bolets: 99 (1931)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}
Tylopilus porphyrosporus a1 (1).JPG
Tylopilus porphyrosporus MS7 (1).jpg

Grzybiec purpurowozarodnikowy (Porphyrellus porphyrosporus (Fr. & Hök) E.-J. Gilbert) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Porphyrellus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozowali w 1835 r. Elias Fries i Christopher Theodor Hök nadając mu nazwę Boletus porphyrosporus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1931 r. Édouard-Jean Gilbert[1].

Synonimy naukowe[1]:

  • Boletus porphyrosporus Fr. & Hök 1835
  • Boletus porphyrosporus var. minor Bataille & Crawshay 1924
  • Gyroporus porphyrosporus (Fr. & Hök) Quél. 1886
  • Phaeoporus porphyrosporus (Fr. & Hök) Bataille 1908
  • Porphyrellus pseudoscaber Secr. ex Singer 1945
  • Porphyrellus pseudoscaber subsp. cyaneocinctus Singer 1945
  • Porphyrellus pseudoscaber subsp. typicus Singer 1945
  • Suillus porphyrosporus (Fr. & Hök) Kuntze 1898
  • Tylopilus cyaneocinctus (Singer) Grund & K.A. Harrison 1976
  • Tylopilus porphyrosporus (Fr. & Hök) A.H. Sm. & Thiers 1971

Nazwę polską nadała Alina Skirgiełło w 1960 roku. Władysław Wojewoda w 1998 roku nadał temu gatunkowi polską nazwę goryczak purpurowozarodnikowy, gdyż wówczas znajdował się on w rodzaju Tylopilus jako T. porphyrosporus. Najnowsze badania potwierdzają przynależność tego gatunku jednak do rodzaju Porphyrellus[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 8–14 cm, młody półkulisty, później wypukły do prawie płaskiego, o krągłym lub owalnym kształcie. Za młodu jasnoszary, wcześnie ciemniejący brązowo do szarobrązowego; powierzchnia matowa i delikatnie omszona, nie śliska[3]. W większości przypadków jest ciemny i wygląda, jak przydymiony. Skórka nie daje się ściągnąć, na starość czasami pęka[4].

Rurki

Młode-jasne, szarożółte, wcześnie szarobrązowe, plamiące się po uszkodzeniu; wokół trzonu krótsze; pory najczęściej drobne, niekiedy bywają też względnie duże, a wówczas sięgają aż na górną stronę kapelusza[3].

Trzon

Wysokość 4–16 cm, grubość 1–4 cm, początkowo beczułkowaty, później walcowaty[4]. Podobnie jak kapelusz jest umbrowobrązowy do smolistobrązowego, delikatnie zamszowaty; stosunkowo wysmukły i cienki[3].

Miąższ

Biały lub brudnoszarobiaławy, po przekrojeniu słabo nabiega zielonkawobłękitno (przede wszystkim nad rurkami), a powoli czerwienieje, szczególnie pod skórką kapelusza. Bez zapachu o smaku łagodnym[3].

Wysyp zarodników

Ciemnoczerwonawobrązowy. Zarodniki podłużnie eliptyczno-wrzecionowate, gładkie, o średnicy 14–20 × 6–8 µm[3].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie oraz Japonii[5]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[6]. Znajduje się na czerwonych listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Niemczech, Estonii, Litwie, Szwecji, Norwegii, Łotwie[2].

Rośnie w lasach iglastych i mieszanych, rzadziej w liściastych, na ziemi, pod świerkami, jodłami i bukami, na kwaśnych glebach, szczególnie w rejonach wyżej położonych. Owocniki wyrastają od czerwca do listopada[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb niejadalny[7]. Grzyb mikoryzowy[4]. Nie jest trujący i może być spożywany, ale zwykle jest traktowany jako niejadalny z uwagi na wręcz odrażający smak i zapach podczas gotowania[8].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Trudny do pomylenia z innymi gatunkami grzybów[4]. Wśród borowikowatych wyróżnia się związkiem chemicznym o innym składzie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b c d e Edmund Garnweidner, Hertha Garnweidner, Alicja Borowska, Alina Skirgiełło: Grzyby : przewodnik do poznawania i oznaczania grzybów Europy Środkowej. Warszawa: MUZA SA, 2006. ISBN 83-7319-976-4.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. Discover Life Maps. [dostęp 2014-04-18].
  6. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Joanna, grzybland – Grzybiec purpurowozarodnikowy, www.grzybland.pl [dostęp 2018-10-14].
  8. Marek Snowarski, Porphyrellus porphyrosporus (grzybiec purpurowozarodnikowy), www.grzyby.pl [dostęp 2018-10-14] (pol.).