Gubernator generalny Kanady

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kanada
Godło Kanady
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Kanady
Portal Portal Kanada

Gubernator Generalny (ang. Governor General, fr. Gouverneur général) – najstarsza instytucja polityczna w Kanadzie. Gubernator generalny jest namiestnikiem monarchy Kanady, który jest głową Kanady. Dawniej gubernator generalny sprawował realną władzę nad koloniami brytyjskimi w Kanadzie. Współcześnie posiada funkcje głównie tytularne i honorowe, choć z szerokimi uprawnieniami konstytucyjnymi z których może skorzystać w sytuacjach wyjątkowych. Jest wodzem naczelnym (Comander-in-Chief) kanadyjskich sił zbrojnych. Gubernator generalny mianowany jest przez monarchę, współcześnie za radą premiera Kanady, zwykle na okres pięciu lat. Oficjalną rezydencją gubernatora generalnego jest Rideau Hall w Ottawie. Drugą rezydencją, w której spędza zazwyczaj kilka tygodni w roku jest La Citadelle w Québecu.

Gubernator generalny Nowej Francji[edytuj]

Gubernator generalny Nowej Francji był przedstawicielem i namiestnikiem króla Francji. Jego władza była jednak znacznie ograniczona poprzez drugi urząd – Intendenta. Gubernator sprawował funkcje reprezentacyjne, kierował polityką zagraniczną oraz był dowódcą sił zbrojnych, podczas gdy Intendent zajmował się sprawami administracyjnymi. Brak jasnego oddzielenia kompetencji obu urzędów powodował częste konflikty personalne, a wpływ na politykę uzyskiwała osoba o silniejszej osobowości lub mająca większe poparcie na dworze w Paryżu.

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady[edytuj]

Gubernator generalny Brytyjskiej Kanady był przedstawicielem i namiestnikiem króla lub królowej Anglii. Sprawował pełną polityczną, militarną i administracyjną władzę w kolonii. Mimo że istniały w obu częściach Kanady (Górna Kanada i Dolna Kanada) wybieralne zgromadzenia legislacyjne, spełniały one wyłącznie rolę doradczą. W istocie gubernatorzy najczęściej ignorowali zdanie wyborców, współpracując z konserwatywnymi elitami brytyjskich lojalistów. Taki stan rzeczy doprowadził do wybuchu niezadowolenia społecznego w postaci rebelii roku 1837.

Gubernator generalny Unii Kanadyjskiej[edytuj]

Po wprowadzeniu Unii gubernator generalny stracił część swojej władzy na rzecz wybieralnego i posiadającego poparcie w zgromadzeniu legislacyjnym rządu (rządu przedstawicielskiegoresponsible government). Mimo tego gubernator zachowywał dużą cześć swej poprzedniej władzy. To on powoływał i dymisjonował rządy, niekiedy wbrew woli wyborców oraz posiadał prawa odwoływania ustaw, jeśli jego zdaniem były sprzeczne z interesami brytyjskimi.

Uprawnienia i obowiązki gubernatora generalnego w skonfederowanej Kanadzie[edytuj]

Do zakresu uprawnień i obowiązków gubernatora generalnego wchodzą

  • Reprezentowanie suwerena (monarchy) w Kanadzie – w związku z faktem, że na wzór westminsterski parlament Kanady ma strukturę trójczłonową – Korona, Senat i Izba Gmin, gubernator generalny ma obowiązek i przywilej zastępowania królowej (lub króla) we wszystkich jej normalnych funkcjach, do których należą:
    • zapewnienie ciągłości władzy
    • zatwierdzanie ustaw
    • wygłaszanie „mowy tronowej”
    • zwoływanie, otwieranie i zamykanie sesji parlamentu
    • rozwiązywanie parlamentu i zarządzanie wyborów
    • przyjmowanie przysięgi od premiera, Sędziego Najwyższego i członków gabinetu (ministrów)
  • Mianowanie senatorów na podstawie wskazówek premiera (zob. parlament Kanady)
  • Reprezentowanie niepodległości Kanady
    • gubernator generalny przyjmuje listy uwierzytelniające od ambasadorów obcych krajów, wita także głowy obcych państw i inne ważne osobistości przybywające oficjalnie do Kanady.
    • gubernator generalny jest konstytucyjnym zwierzchnikiem Commander-in-Chief kanadyjskich sił zbrojnych.
  • Przyznawanie wyróżnień, orderów
  • Przyznawanie herbów – gubernator generalny stoi na czele Canadian Heraldic Authority przyznającego herby osobom i instytucjom w Kanadzie. Nadawanie emblematów heraldycznych nie jest tożsame z tytułami szlacheckimi, które w Kanadzie nie istnieją. Prawo zabrania też obywatelom kanadyjskim przyjmowania tytułow szlacheckich od obcych państw (np. królowa nie może nadać obywatelowi kanadyjskiemu godności lorda, gdyż jest to tytuł angielski).
  • Zapewnianie spójności państwowej i przywództwo moralne – poprzez uczestniczenie w ważnych uroczystościach państwowych i lokalnych, kontakty z siłami politycznymi, reprezentantami mniejszości kulturalnych i ważnych organizacji społecznych i kulturalnych.

Symbole władzy i insygnia gubernatora generalnego[edytuj]

Flaga gubernatora generalnego

Zwracając się do gubernatora generalnego używa się następującej formuły: His Excellency the Right Honourable / Son Excellence le très honorable gdy jest nim mężczyzna lub Her Excellency the Right Honourable / Son Excellence la très honorable gdy jest nim kobieta.

Znakiem gubernatora generalnego jest flaga z herbem. Flaga zawsze poprzedza osobę gubernatora i zawieszona jest na maszcie przed budynkiem, w którym aktualnie gubernator się znajduje. Herb i flaga zostały nadane gubernatorowi przez królową Kanady w 1981 r. i są wzorowane na poprzedniej fladze używanej od 1931 r. Przed tą datą gubernatorzy generalni używali swoich własnych herbów rodowych.

W 1968 r. królowa nadała generalnym gubernatorom Kanady status wicekrólewski. W związku z tym przysługuje im odgrywanie hymnu powitalnego, gdy wstępują lub opuszczają miejsce oficjalnych spotkań. Hymn gubernatora generalnego złożony jest z sześciu pierwszych taktów hymnu monarchy God Save the Queen, a następnie cztery pierwsze i cztery ostatnie takty hymnu Kanady O Canada.

Gubernatorowi generalnemu wraz z objęciem urzędu przyznawane są następujące insygnia:

Lista gubernatorów generalnych[edytuj]

Gubernatorzy Kanady Francuskiej (Nowej Francji)[edytuj]

Portret Imię i nazwisko Objął urząd Opuścił urząd Suweren
Samuel-de-champlain-s.jpg Samuel de Champlain 1627 1635 Ludwik XIII
CharlesHuaultMontmagny.jpg Charles de Montmagny 1635 1648 Ludwik XIV
Louis d'Ailleboust de Coulonge.jpg Louis d'Ailleboust de Coulonge 1648 1651
Lausonjean.JPG Jean de Lauzon 1651 1657
Pierre de Voyer d'Argenson 1658 1661
Pierre du Bois d'Avaugour 1661 1663
Augustin de Saffray de Mezy.jpg Augustin de Saffray de Mézy 1663 1665
Daniel Remy de Courcelles.JPG Daniel de Rémy de Courcelle 1665 1672
Louis de Buade de Frontenac 1672 1682
Joseph-Antoine Lefebvre de La Barre 1682 1685
Jacques-René de Brisay 1685 1689
Louis de Buade de Frontenac 1689 1698
Louis-Hector de Callière 1698 1703
Philippe de Vaudreuil 1703 1725 Ludwik XV
Marquis de Beauharnois.jpg Charles de la Boische 1726 1747
La Galissonière-French school 18th century img 3172.jpg Rolland-Michel Barrin 1747 1749
Jacques-Pierre de Taffanel de la Jonquière.jpg Jacques-Pierre de Taffanel 1749 1752
Michel-Ange Duquesne de Menneville.png Ange Duquesne-Menneville 1752 1755
Marquis de Vaudreuil.jpg Pierre de Rigaud 1755 1760


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej do czasów Konfederacji Kanady[edytuj]

Nazwisko Okres sprawowania władzy Suweren
Jeffery Amherst 17601763 Jerzy III
James Murray 17641768
Guy Carleton 17681778
Frederick Haldimand 17781786
Guy Carleton 17861796
Robert Prescott 17961807
James Henry Craig 18071811
George Prevost 18121815
John Coape Sherbrooke 18161818
Charles Lennox 18181819
George Ramsay 18201828 Jerzy IV
Matthew Whitworth 18301835 Wilhelm IV
Archibald Acheson 18351838 Wiktoria
Lord Durham 18381840
Lord Sydenham 18401841
Charles Bagot 18421843
Charles Metcalfe 18431845
Charles Murray 18461847
Lord Elgin 18471854
Edmund Walker Head 18541861
Charles Stanley Monck 18611867


Gubernatorzy Kanady Brytyjskiej od czasów Konfederacji Kanady[edytuj]

Nazwisko Okres sprawowania urzędu Suweren
Charles Stanley Monck 18671869 Wiktoria
Lord Lisgar 18691872
Lord Dufferin 18721878
Lord Lorne 18781883
Lord Lansdowne 18831888
Lord Stanley of Preston 18881893
Lord Aberdeen 18931898
Lord Minto 18981904 Edward VII
Lord Grey 19041911 Jerzy V
Książę Connaught i Strathearn 19111916
Książę Devonshire 19161921
Lord Byng of Vimy 19211926
Lord Willingdon 19261931
Lord Bessborough 19311935
Lord Tweedsmuire 19351940 Edward VIII
Lord Athlone 19401946 Jerzy VI
Lord Alexander of Tunis 19461952
Vincent Massey 19521959 Elżbieta II
Georges Vanier 19591967
Roland Michener 19671974
Jules Léger 19741979
Edward Schreyer 19791984
Jeanne Sauvé 19841990
Ray Hnatyshyn 19901995
Roméo LeBlanc 19951999
Adrienne Clarkson 19992005
Michaëlle Jean 20052010
David Lloyd Johnston 2010


Bibliografia[edytuj]