Gubernia grodzieńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gubernia grodzieńska
Гродненская губерния
Gubernia
Herb
Herb
Państwo  Imperium Rosyjskie
Siedziba Grodno
Powierzchnia 33 979 km²
Populacja (1897)
• liczba ludności

1 603 409
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Portal Rosja
Gubernia grodzieńska i obwód białostocki 1820

Gubernia grodzieńska (ros. Гродненская губерния; biał. Гродзенская губерня lub Гарадзенская губэрня; lit. Gardino gubernija[1]) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego w latach 1796–1915, utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej.

Historia[edytuj]

W latach 1796-1801 gubernia była znana jako słonimska. Od 1819 roku gubernia grodzieńska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[2]. W 1842 roku do guberni grodzieńskiej włączono tereny zlikwidowanego obwodu białostockiego.

W 1891 ludność guberni liczyła 1 509 728 mieszkańców. W wyniku przeobrażeń terytorialnych, jakie nastąpiły po klęsce wojennej Rosji w czasie I wojny światowej, jej terytorium stało się przedmiotem sporów między Polakami, Litwinami, Białorusinami i Ukraińcami. Ostatecznie teren guberni wszedł w latach 1919-1921 w całości w skład II Rzeczypospolitej tworząc w większości województwo białostockie. Na skutek agresji sowieckiej na Polskę w 1939 jej terytorium w całości znalazło się w składzie Białoruskiej SRR (w 1940 okręg Druskienik przekazano Litewskiej SRR). Podczas II wojny światowej jej terytorium podzielono między obwód białostocki a Komisariaty Rzeszy Białoruś i Ukraina. Po 1945 w mniejszej części (głównie d. obwód białostocki) znalazła się po stronie polskiej, w większej po sowieckiej.

Podział administracyjny[edytuj]

Początkowo w skład guberni wchodziło 8 ujezdów (powiatów), a od 1843 było ich 9:

Oświata[edytuj]

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 39% ludności powyżej 9 roku życia[3].

Ludność według rosyjskiego spisu z 1897 roku[edytuj]

Według rosyjskiego spisu ludności z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 1 603 409 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[4]:

  • Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) - 1 141 714 (71,1%) w tym:
    • Białorusini - 705 045 (43,9%)
  • Żydzi - 278 542 (17,3%)
  • Polacy - 161 662 (10,1%)
  • Inni - 21 491 (1,6%)

Największe miasta[edytuj]

Największa miasta na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku oraz porównanie przynależności administracyjnej przed rozbiorami Polski oraz przynależności państwowej w międzywojniu i współcześnie:

Białystok, ok. 1900
miasto populacja województwo
(1771)
1930 2016
1. Białystok 66 032 POL województwo podlaskie IRP COA.svg podlaskie Polska Polska
2. Grodno 46 919 POL województwo trockie IRP COA.svg trockie Polska Białoruś
3. Brześć 46 568 Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg brzeskolitewskie Polska Białoruś
4. Słonim 15 863 POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkie Polska Białoruś
5. Kobryń 10 408 Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg brzeskolitewskie Polska Białoruś
6. Wołkowysk 10 323 POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkie Polska Białoruś
7. Prużana 7 633 Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg brzeskolitewskie Polska Białoruś
8. Sokółka 7 598 POL województwo trockie IRP COA.svg trockie Polska Polska
9. Bielsk 7 464 POL województwo podlaskie IRP COA.svg podlaskie Polska Polska
10. Brańsk 4 087 POL województwo podlaskie IRP COA.svg podlaskie Polska Polska

Przypisy

  1. Oficjalny status miała jedynie nazwa rosyjska.
  2. Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55-56.
  3. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Białoruska Republika Ludowa…. s. 48.
  4. Demoscope Weekly - Annex. Statistical indicators reference

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]