Gwanako andyjskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gwanako andyjskie
Lama guanicoe[1]
(P.L.S. Müller, 1776)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Gromada

ssaki

Podgromada

żyworodne

Infragromada

łożyskowce

Rząd

Cetartiodactyla

Podrząd

wielbłądokształtne

Rodzina

wielbłądowate

Plemię

Lamini

Rodzaj

lama

Gatunek

gwanako andyjskie

Synonimy
  • Camelus guanicoe P.L.S. Müller, 1776[2]
  • Lama huanachus cacsilensis Lönnberg, 1913[3]
Podgatunki
  • L. g. guanicoe (P.L.S. Müller, 1776)
  • L. g. cacsilensis Lönnberg, 1913
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Gwanako andyjskie[5], gwanako[6][7], guanako[6] (Lama guanicoe) – gatunek ssaka z rodziny wielbłądowate (Camelidae). Żyje w niewielkich stadach w Andach i w Patagonii.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1776 roku niemiecki zoolog nadając mu nazwę Camelus guanicoe[2]. Holotyp pochodził z Patagonii, w Argentynie[8]. Okaz typowy nie został określony[9]. Podgatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1913 roku szwedzki przyrodnik Einar Lönnberg nadając mu nazwę Lama huanachus cacsilensis[3]. Okaz typowy pochodził z peruwiańskiej strefy andyjskiej zwana Cacsile (Region Puno)[10]. Okaz typowy znajdował się w Naturhistoriska riksmuseet w Sztokholmie[11].

Historycznie rozpoznano cztery podgatunki, ale ostatnie badania molekularne z użyciem sekwencji cytochromu b mtDNA wykazały że istnieją dwa podgatunki: populacje peruwiańska i północnochilijska zawarte w cacsilensis i pozostałość kladu zawarta w guanicoe[8]. Potrzebna jest znacząca rewizja biogeograficzna tych dwóch podgatunków, zwłaszcza analiza i klasyfikacja populacji w ujęciu regionalnym i ekosystemowym[8]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają dwa podgatunki[8].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Lama: peruwiańska nazwa llama dla lamy, od keczuańskiej nazwy llama dla lam[12].
  • guanaco: hiszpańska nazwa guanako dla gwanako, od keczuańskiej nazwy wanaku dla gwanako[13].
  • cacsilensis: strefa andyjska Cacsile, Region Puno, Peru[3][10].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gwanako andyjskie występuje w stanie naturalnym w Ameryce Południowej zamieszkując w zależności od podgatunku[8]:

  • L. guanicoe guanicoeBoliwia, Chile, zachodnia Argentyna (od Jujuy do południowej Patagonii), Ziemia Ognista i wyspa Navarino.
  • L. guanicoe cacsilensis – północne Peru do północnego Chile (8°–22° szerokości geograficznej południowej).

Introdukowany z Argentyny na wyspę Staats (Falklandy) pod koniec lat 30. XX wieku[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 190–215 cm, długość ogona 23–27 cm, wysokość w kłębie 90–130 cm; masa ciała 90–140 kg[14]. Długa, płowa sierść na grzbiecie i bokach, krótsza, jasna na brzuchu. Kończyny smukłe, szyja długa, cienka, ogon bardzo krótki, zaokrąglony i puszysty. Sierść w różnych odcieniach brązu – na grzbiecie długa, ciemniejsza, na brzuchu krótka, wyraźnie jaśniejsza. Noworodki osiągają ciężar ciała średnio 13 kg (7–15 kg)[14].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Rośliny trawiaste, krzewy i porosty.

Siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gwanako andyjskie występuje na rozległych przestrzeniach. Zwierzę to zamieszkuje zazwyczaj suche tereny, szczególnie w pobliżu zwrotnika na południe od równiny Gran Chaco. Gwanako andyjskie występuje również na sawannach i półpustynnych terenach.

Życie w stadzie[edytuj | edytuj kod]

Gwanako andyjskie żyje w małych stadach, liczących najwyżej 20–30 osobników. Jeden samiec pełni funkcję przewodnika i opiekuna takiej grupy.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Po okresie ciąży trwającym 11 miesięcy samica rodzi jedno młode, które karmi mlekiem przez 4 miesiące.

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii (ang. least concern „najmniejszej troski”)[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lama guanicoe, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b P.L.S. Müller: Des Ritters Carl von Linne’ vollständigen Natursystems Supplements- und Register-Band über alle sechs Theile oder Classen des Thierreichs. Cz. Supplements. Nürnberg: Gabriel Nicolaus Raspe, 1776, s. 50. (niem.)
  3. a b c A.J.E. Lönnberg. Notes on guanacos. „Arkiv för Zoologi”. 8 (19), s. 8, 1913 (ang.). 
  4. a b R.B. Baldi i inni, Lama guanicoe, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2022-1 [dostęp 2022-09-12] (ang.).
  5. Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 169. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  6. a b K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 101, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  7. Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  8. a b c d e f C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 384. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  9. C.S. Scherer, Os Camelidae Lamini (Mammalia, Artiodactyla) do Pleistoceno da América do Sul: aspectos taxonômicos e filogenéticos, [w:] Praca doktorska [online], Porto Alegre: Universidade Federal do Rio Grande do Sul, 2006, s. 200 (port.).
  10. a b B.A. González, R.E. Palma, B. Zapata & J.C. Marín. Taxonomic and biogeographical status of guanaco Lama guanicoe (Artiodactyla, Camelidae). „Mammal Review”. 36 (2), s. 157–178, 2006. DOI: 10.1111/j.1365-2907.2006.00084.x (ang.). 
  11. R. Lydekker: Catalogue of the ungulate mammals in the British Museum (Natural History). Cz. 4: Artiodactyla, families Cervidæ (deer), Tragulidæ (chevrotains), Camelidæ (camels and llamas), Suidæ (pigs and peccaries), and Hippopotamidæ (hippopotamuses). London: The Trustees, 1915, s. 304. (ang.)
  12. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 363, 1904 (ang.). 
  13. G. Perry: Arcana, or, The museum of natural history: containing the most recent discovered objects. Embellished with coloured plates, and corresponding descriptions. With extracts relating to animals, and remarks of celebrated travellers; combining a general survey of nature. London: Printed by George Smeeton for James Stratford, 1811, s. ryc. 68. (ang.)
  14. a b W. Franklin: Family Camelidae (Camels). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 235–236. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.)