Gwara cieszyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Napis w gwarze cieszyńskiej na cmentarzu w Trzycieżu
Plakat w Nydku

Gwara cieszyńska (ciesz. Po naszymu, cieszyńsko rzecz)– jedna z gwar śląskich, zaliczana do dialektu śląskiego języka polskiego.

Charakteryzuje się dużymi wpływami czeskimi, niemieckimi, a nawet wołoskimi i słowackimi. Jest używana po obu stronach granicy polsko-czeskiej. Polscy i czescy językoznawcy spierają się na temat klasyfikacji gwary: Polacy uważają ją za część dialektu śląskiego języka polskiego, Czesi wykazują jej podobieństwo do gwar laskich i morawskich. Na Zaolziu jest używana głównie (choć nie tylko) przez mniejszość polską i ulega silnym wpływom języka czeskiego. Po polskiej stronie granicy ulega silnym wpływom literackiej polszczyzny. Najwybitniejszymi pisarzami tworzącymi w gwarze cieszyńskiej byli Karol Piegza i Adam Wawrosz[1].

Pochodzenie[edytuj]

Dialekt Śląska Cieszyńskiego,według polskich językoznawców wyewoluował ze staropolszczyzny, zachowując do czasów współczesnych wiele cech języka staropolskiego, takich jak słownictwo, składnia itd. Duży wpływ na kształtowanie się gwary miały też i mają języki: czeski, niemiecki, współczesny język polski, a od niedawna także język słowacki. Według czeskich językoznawców gwara cieszyńska jest spokrewniona głównie z gwarami laskimi i morawskimi i wykazuje większe podobieństwo do języka czeskiego niż do współczesnej polszczyzny.

Użytkowanie[edytuj]

Gwara cieszyńska jest używana po obu stronach Olzy, zarówno po czeskiej jak i polskiej stronie. Na Zaolziu używana jest przede wszystkim przez mniejszość polską. Używana jest głównie na wsiach i w mniejszych miejscowościach. W miastach częściej używa się ogólnego języka polskiego. Gwarze cieszyńskiej lepiej powodzi się po stronie czeskiej, powodem tego jest, że gwara cieszyńska bliższa jest językowi polskiemu, przez co dochodzi do głównie fonetycznej integracji z polszczyzną.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Zaremba A., Szkice z dialektologii śląskiej, Katowice 1988, s. 49-50
  • Loriš, J.: Rozbor podřečí hornoostravského ve Slezsku. Praha 1899.

Linki zewnętrzne[edytuj]