Gwara wrocławska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Brassel – Wrocław w dialekcie śląskim języka niemieckiego
Alleene – wiersz napisany w gwarze wrocławskiej

Gwara wrocławska (w gwarze Brasselsche Mundoart; niem. Breslauische Mundart) – dawna gwara dialektu śląskiego języka niemieckiego.

Obszar występowania[edytuj | edytuj kod]

Gwara była używana we Wrocławiu. Po drugiej wojnie światowej, w efekcie wysiedlenia Niemców z okolic Wrocławia, gwara ta jest używana sporadycznie, jedynie we Wrocławiu i przez wysiedloną diasporę. Gwarze tej zagraża wymarcie.

Różnice językowe[1][edytuj | edytuj kod]

  • W miejsce zwyczajnej formy zdrobnienia „chen” używano „l”. Na przykład: Bänkchen – Bänkl, Brötchen – Brötl, Gärtchen – Gärtl, Stöckchen – Steckl, Würstchen – Würschtl
  • Dodawano „e” do rzeczowników, na przykład: Bank – Banke; Schrank – im Schranke
  • „ü” zostało zastąpione literą „i”, na przykład: Küche – Kiche
  • „rt” zostało zamienione przez „tt”, na przykład: Torte – Totte
  • W wielosylabowych słowach akcent zazwyczaj padał na drugą sylabę: Adalbertstraße, Tunnel – Tunell, Karussell – Karussel

Przykładowe wyrazy i zwroty[edytuj | edytuj kod]

Gwara wrocławska Język niemiecki lub znaczenie Język polski
a wing ein bisschen trochę
Baabe Sandkuchen babka piaskowa
Bloor Hübe Blauer Hügel (von Breslau) Sobótka jako „niebieskie wzgórze (Wrocławia)”
Brassel Breslau Wrocław
Dämmert's jetzte! Begreifst Du es jetzt endlich? W końcu rozumiesz!
Einbrenne Mehlschwitze zasmażka
Gabeljerge Gabeljürge potocznie Fontanna Neptuna (wzniesiona w roku 1732)
Huxt Hochzeit ślub
Kiepe Hut kapelusz
Kließla Kloß kluska
kumm ocke Komm doch! No, chodź!
Mohbaabe Mohnkuchen – dosł. makowiec; pogardliwe odniesienie do kobiety
Oberrüben Kohlrabi kalarepa
ock(e) (Na heer ock!) nur/bloß (Na hör bloß!) tylko (Słuchaj tylko!)
Pauer Bauer rolnik
Plimpelwuscht Blutwurst kaszanka
Schläsinger Schlesier Ślązak
Streeselkucha Streuselkuchen ciasto z kruszonką
Usinger popularne określenie Ślązaków
Würger Schal lub Krawatte szalik lub krawat
Zassl Straßenjunge ulicznik
zwee zwei dwa

Przykład[edytuj | edytuj kod]

 Karl von Holtei, Der Zutabarg, 1827 (Zobtenberg/Ślęża)
Ach Zutabarg! Du schiener, blooer Hübel,

Du bist urnar a Wächter uf em Turm,
Du meld'st uns iglich Guttes, iglich Übel,
Du meld'st uns Rägen, Sunneschein und Sturm.
Wie uffte ha ihch nich gelinzt aus meinem Stübel,
Nach dir gelinzt und deiner Ohnefurm:
Denn warschte bloo, do kunnt ma Rägen spieren,

Und warschte groo, do gingen ber spazieren.

Poeci gwary wrocławskiej[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Die Sprache von Breslauern (PDF; 1,6 MB) (niem.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]