Gwiazdka Cieszyńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gwiazdka Cieszyńska
Pismo poświęcone wiadomościom politycznym, nauce, przemysłowi i zabawie
Gwiazdka Cieszyńska 31-07-1914.jpg
Gwiazdka Cieszyńska z 31 lipca 1914
Częstotliwość tygodnik
dwutygodnik (od 1906)
Państwo Polska Polska
Rodzaj czasopisma oświatowa
Pierwsze wydanie 1851
Ostatnie wydanie  1939
Redaktor naczelny Paweł Stalmach (1851-1887)
Józef Londzin (1890-1929)
Średni nakład ponad 4,6 tys. egz.

„Gwiazdka Cieszyńska – Pismo naukowe i zabawne” – tygodnik wydawany w Cieszynie w latach 1851‒1939. Po roku 1906 – dwutygodnik. Był kontynuacją Tygodnika Cieszyńskiego (1848-1851).

Historia[edytuj]

1 marca 1851 roku zmieniono nazwę „Tygodnika cieszyńskiego" na „Gwiazdkę cieszyńską pismo naukowe i zabawne", a od 1. stycznia 1852 „pismo dla na nauki, umiejętności, zabawy i przemysłu". Od 10-go kwietnia 1852 roku aż do 5-go marca 1853 roku wystąpiła przerwa w wydawnictwie, później „Gwiazdka cieszyńska" wychodziła bez przerwy.[1]

Pismo po 1863 roku (po powstaniu styczniowym) podkreślało polskość Śląska, dbało o krzewienie oświaty wśród polskiej ludności Śląska Cieszyńskiego. W piśmie unikano radykalnych socjalistycznych haseł[2]. W dobie absolutycznych rządów Aleksandra Bacha w Cesarstwie Austrii (lata 1852‒1859) była jedyną polską gazetą na Śląsku Cieszyńskim[3]. W latach 60. XIX wieku miała ok. 1400 subskrybentów, z czego 300 na Śląsku a 600 w Galicji[4]. W 1883 roku przeszła „Gwiazdka cieszyńska" na własność „Katolickiego Towarzystwa prasowego" ­ i stała się organem narodowego katolickiego duchowieństwa.Było to związane z ewolucją duchową jej edytora Pawła Stalmacha, który na łożu śmierci zmienił wyznanie na katolicyzm[5]. Następnie została organem prasowym organizacji Związek Śląskich Katolików, które w lutym 1923 połączyła się Polskim Stronnictwem Chrześcijańskiej Demokracji. W 1907 jej nakład wynosił ponad 4,6 tys. egzemplarzy.

Przed swą śmięrcią naczelny Józef Londzin przekazał gazetę wraz z jej własnościami organizacji Dziedzictwo Błogosławionego Jana Sarkandra. Reaktywowany w 1927 Związek Śląskich Katolików pokłóciło się z Dziedzictwem Błogosławionego Jana Sarkandra przed wyborami do Sejmu Śląskiego, w skutek czego Gwiazdka Cieszyńska przestała być organem prasowym Związku[6]. W 1930 czasopismo obrało stanowisko chrześcijańskiej demokracji.

W wieku XX wystąpiło również przeciwko wpływom socjalizmu i jego ruchu. Na łamach „Gwiazdki Cieszyńskiej” pisywali polscy działacze narodowi (m. in. Władysław Górnikiewicz), a także debiutowało wielu śląskich literatów. Byli to m.in.: Karol Miarka, Andrzej Cinciała, Jan Kubisz, Ernest Farnik, Józef Lompa, Bojko, Perges, Robert Zanibal, Juliusz Ligoń.

Do reaktywacji Stowarzyszenia „Dziedzictwo św. Jana Sarkandra”, które stało się nawiązaniem do spuścizny „Dziedzictwa bł. Jana Sarkandra dla Ludu Polskiego na Śląsku” doszło czterdzieści trzy lata później, tj. 9 listopada 1993 roku. W składzie Zarządu znaleźli się: ks. Henryk Satława – Prezes, Tadeusz Brachaczek, Franciszek Hess-Halski, Emilia Skupień, Roman Szwenda i Karol Branny.

Od lutego 2013 trwały prace nad wznowieniem czasopisma w wersji elektronicznej. Pierwsze wydanie ukazało się 7 września 2014 roku.

Redaktorzy[edytuj]

Przypisy

  1. 60-lecie prasy polskiej na ŚląskuKurier Lwowski 1908 nr 215 s.2
  2. Spyra 2008, 36.
  3. Kenig 1998, 51.
  4. Kenig 1998, 7.
  5. Kenig 1998, 8.
  6. Kenig 1998, 21.

Bibliografia[edytuj]