Gwiazdozbiór Delfina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
To jest stara wersja tej strony, edytowana przez ToBot (dyskusja | edycje) o 00:41, 21 lis 2014. Może się ona znacząco różnić od aktualnej wersji.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Delfin
Delfin
Nazwa łacińska Delphinus
Dopełniacz łaciński Delphini
Skrót nazwy łacińskiej Del
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 20,5 h
Deklinacja 13,5°
Charakterystyka
Powierzchnia 189 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 0
Najjaśniejsza gwiazda Rotanev (3,64m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 69[1]° S a 90° N.
ilustracja

Delfin (łac. Delphinus, dop. Delphini, skrót Del) – niewielki, 69. co do wielkości, ale stosunkowo wyraźny gwiazdozbiór nieba północnego położony w pobliżu równika niebieskiego, na południe od konstelacji Łabędzia, pomiędzy Pegazem a Orłem. Jego gwiazdy układają się w wyskakującego z wody delfina. W Polsce jest gwiazdozbiorem nieba letniego. Niektórzy początkujący obserwatorzy mylą tę konstelację z gromadą otwartą M45, czyli Plejadami. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 30. Ze względu na swój czworokątny kształt cały gwiazdozbiór był niegdyś zwany Trumną Hioba. Czasami tę nazwę stosuje się do układu czterech najjaśniejszych gwiazd: Sualocin (α) Delphini, Rotanev (β) Delphini, gamma (γ) Delphini i delta (δ) Delphini. Nie wiadomo kto i kiedy nadał im nazwę Trumny Hioba[2].

Pochodzenie nazwy gwiazdozbioru

Konstelacja ta znana była już w starożytności. Według greckich legend gwiazdozbiór przedstawia delfina, który uratował życie poety i śpiewaka Ariona, gdy ten wyskoczył za burtę statku, ratując życie przed piratami. Delfin zaniósł Ariona na plażę, wyprzedzając statek. Piratów zaś, gdy ci dopłynęli do brzegu, pojmano i stracono. Delfin został umieszczony na niebie na pamiątkę tego wydarzenia.
Inna historia łączy gwiazdozbiór z bogiem morza Posejdonem. Zeus, Hades i Posejdon ustanowili po pokonaniu Tytanów swoje królestwa. Do Posejdona należały oceany. Kiedy już zbudował sobie pałac, zaczął rozglądać się za żoną. Pomyślał o pięćdziesięciu nimfach morskich – nereidach. Zalecał się do Amfitryty, ale ta mu nie uległa i uciekła w góry Atlas. Kolejni posłańcy próbowali ją przekonać, lecz wracali z niczym; w końcu Posejdon wysłał delfina. Poruszona szczerymi obietnicami delfina, Amfitryta uległa, wróciła do morza, została żoną Posejdona i urodziła mu wiele dzieci. Wdzięczny Posejdon wyniósł delfina do nieba[1]
W „Mitologii” Jana Parandowskiego delfin jest przewodnikiem po podwodnym królestwie Posejdona[3].

Gwiazdy Delfina

Ta wyraźnie ukształtowana konstelacja jest blada i odległa, ale gwiazdy Delfina są łatwe do zidentyfikowania. Zwarty kształt rombu jest bardzo łatwy do znalezienia. Najjaśniejsze gwiazdy w Delfinie mają dopiero trzecią i czwartą wielkość gwiazdową. Są to:

  • beta (β) Del Rotanev to najjaśniejsza gwiazda tej konstelacji. Jest gwiazdą podwójnie złożoną z sąsiadujących podolbrzymów typu F, okrążających się wzajemnie z okresem 26,6 roku. Znajdują się w odległości 97 lat świetlnych od Ziemi. Jeden jest osiem, a drugi osiemnaście razy jaśniejszy niż Słońce[1].
  • alfa (α) Del Sualocin, która jest układem siedmiu gwiazd – składniki A i G są ze sobą związane fizycznie, natomiast B, C, D, E i F znajdują się jedynie w pobliżu siebie na niebie i nie są ze sobą związane fizycznie[3].
  • δ Del delta Delphini1,2 – gwiazda podwójna, jasność układu 3,8m
  • ε Del Deneb (nie mylić z Deneb w gwiazdozbiorze Łabędzia), Deneb Dulfim, co oznacza po arabsku „ogon delfina” i właśnie tam się znajduje.
  • Czwarta pod względem jasności gamma (γ) Del to gwiazda podwójna, której składniki o zabarwieniu jasnożółtym i złotożółtym różnią się nieco jasnością; można je zobaczyć oddzielnie przez każdy teleskop[1]. Składniki położone na niebie w odległości około 10″.
  • R Delphinimiryda
  • EU Delphini – gwiazda zmienna półregularna o okresie ok. 60 dni (typ R CrB)

Interesująco obiekty

Chociaż Delfin jest małym gwiazdozbiorem, można znaleźć kilka interesujących obiektów.

  • Na uwagę zasługuje gromada kulista NGC 6934. Jest to mała, dość blada i w 20-centymetrowym teleskopie zaczyna rozdzielać się na gwiazdy[1]. Położona jest niewiele ponad dwa stopnie na południe od ε Del[3].
  • Gromada kulista NGC 7006 to jedna z najdalszych gromad Drogi Mlecznej. Położona jest w odległości około 135 tysięcy lat świetlnych od nas i prawie tak samo daleko od centrum Galaktyki. Potrzebny jest 20-centymetrowy teleskop, żeby zobaczyć tę gromadę jako drobną mglistą plamkę.
  • NGC 6891 to mała jasna mgławica planetarna o niebieskim zabarwieniu, ledwo widoczna w 10-centymetrowym teleskopie, a dobrze widoczna w 20-centymetrowym.
  • Mała podobna do klejnotu NGC 6905, znana też jako Błękitny Błysk, oglądana przez 20-centymetrowy teleskopie jawi się jako nieco większa bladoniebieska owalna mgławica planetarna z postrzępionymi brzegami. Została odkryta przez Williama Herschela w 1782[1].

Ciekawostki

  • Alfa (α) i Beta (β) Dolphini mają niezwykłe nazwy: Sualocin i Rotanev. Czytane wspak ujawniają imię – Nicolaus Venator (w wolnym tłumaczeniu – Mikołaj Myśliwy), co jest łacińską wersją imienia włoskiego astronoma Niccolo Cacciatorego (1780-1841). Był on asystentem Giuseppa Piazziego, dyrektora Obserwatorium w Palermo, na Sycylii. Cacciatore przeciwstawił się konwencji, potajemnie nazywając dwie gwiazdy swoim imieniem i nazwiskiem w katalogu gwiazd Palermo z 1814 roku. Nikt wtedy nie spostrzegł jego wybiegu. Wykrył to dużo później brytyjski astronom Thomas Webb, kiedy nazwy gwiazd już się przyjęły[2].
  • Gwiazda ρ Aql w roku 1992 przekroczyła granicę z konstelacją Orła i teraz należy do Delfina. Ruch własny pozwala jej przebyć rozmiar tarczy Księżyca w ciągu ponad tysiąca lat[3].
  • Gromada kulista NGC 6934 została włączona przez Patricka Moore'a do stworzonego przez niego Katalogu Caldwella, zawierającego obiekty, które miłośnik astronomii musi zobaczyć.
  • 14 sierpnia 2013 japoński astronom amator Koichi Itagaki zarejestrował w konstelacji nieznaną gwiazdę o jasności 6,8m. Obserwacje spektroskopowe wykazały, że mamy do czynienia z klasyczną gwiazdą nową w początkowej fazie wybuchu. gwiazda 16 sierpnia 2013 osiągnęła maksymalną jasność 4,4m. W ten sposób trafiła na listę 30 najjaśniejszych gwiazd nowych w historii współczesnej astronomii. Potocznie nazywana jest Nową Delfina 2013, V339 Del, co oznacza, że jest 339. gwiazdą zmienną zaobserwowaną w Delfinie. Oficjalna nazwa to PNV J20233073+2046041[4]

Zobacz też

  1. a b c d e f Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 368-369. ISBN 978-83-767-323-7.
  2. a b Encyklopedia Wszechświata. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 369. ISBN 978-83-01-14848-5.
  3. a b c d Kamil Złoczewski: Kosmos. T. 73. Poznań: Amermedia, 2013, s. 21. ISBN 978-83-252-2006-8.
  4. Krzysztof Kida: Kosmos.Nowa gwiazda w Delfinie.. T. 92. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2014, s. 24. ISBN 978-83-252-2249-9.

Bibliografia

  • Jan Desselberger, Jacek Szczepanik: Tablice astronomiczne z przewodnikiem po gwiazdozbiorach. Bielsko-Biała: Wydawnictwo PARK Sp. z o.o., 2002, s. 79-80. ISBN 83-7266-156-1.