Przejdź do zawartości

Gwieździeniec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Gwieździeniec
Mała Gwiazda, Gwieździniec
Położenie
Państwo

 Polska

Region

Równina Charzykowska

Wysokość lustra

155,5 m n.p.m.

Morfometria
Powierzchnia

46–50,4 ha

Wymiary
• max długość
• max szerokość


2330 m
270 m

Głębokość
• średnia
• maksymalna


6,0 m
16,7 m

Długość linii brzegowej

5300 m

Objętość

3044,4 tys. m³

Hydrologia
Klasa jakości wody

III (2021)

Rodzaj jeziora

rynnowe

Położenie na mapie gminy Lipnica
Mapa konturowa gminy Lipnica, po lewej nieco u góry znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Gwieździeniec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Gwieździeniec”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, po lewej znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Gwieździeniec”
Położenie na mapie powiatu bytowskiego
Mapa konturowa powiatu bytowskiego, na dole znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Gwieździeniec”
Ziemia54°00′30″N 17°15′16″E/54,008333 17,254444

Gwieździeniecjezioro rynnowe w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Lipnica. Położone na Równinie Charzykowskiej, w regionie Kaszub zwanym Gochami.

Położenie i opis

[edytuj | edytuj kod]

Jezioro położone jest w południowej części powiatu bytowskiego, na terenie Równiny Charzykowskiej. Akwen otoczony jest dość szerokim pasem lasu, ale w jego zlewni bezpośredniej znajdują się również pola uprawne i łąki. Bezpośrednio nad jeziorem nie znajdują się żadne miejscowości, w niewielkiej odległości największą wsią jest Brzeźno Szlacheckie. Zbiornik ma charakterystyczny wydłużony kształt, właściwy dla jezior rynnowych. Północna część jest głębsza od południowej i znajdują się tam dwa wyraźne głęboczki. Roślinność zanurzona pokrywa około połowy powierzchni jeziora, tworząc łąki podwodne, na które składają się głównie ramienice, moczarka oraz wywłócznik. Z akwenu wypływa ciek bez nazwy niosący wody w kierunku pobliskiego jeziora Gwiazdy[1].

Hydronimia

[edytuj | edytuj kod]

Jezioro pojawia się w źródłach – w 1374 jako See Cleynen Gwesdin, a następnie Gwiezdzieniecz (1565), Kl. Quesno See (1796), Kl. Quesen-See (1877), Klein Quesden See (1886), Gwieździeniec (1936), Gwiaździeniec (1965), Gwieździeniec (2006)[2]. Państwowy rejestr nazw geograficznych jako nazwę zestandaryzowaną akwenu podaje Gwieździeniec, wymieniając nazwy oboczne Mała Gwiazda, Gwieździniec[3].

Morfometria

[edytuj | edytuj kod]

Według danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego powierzchnia zwierciadła wody jeziora wynosi 50,4 ha[4], natomiast A. Choiński, poprzez planimetrowanie na mapach 1:50 000, określił wielkość jeziora na 46 ha[5].

Średnia głębokość zbiornika wodnego to 6 m, a maksymalna – 16,7 m. Objętość jeziora wynosi 3044,4 tys. m³. Maksymalna długość jeziora to 2330 m, a szerokość 270 m. Długość linii brzegowej wynosi 5300 m[4].

Według Atlasu jezior Polski (red. J. Jańczak, 1997) lustro wody znajduje się na wysokości 155,5 m n.p.m., natomiast według numerycznego modelu terenu udostępnionego przez Geoportal lustro wody znajduje się na wysokości 156,1 m n.p.m.[6][4]

Według Mapy Podziału Hydrograficznego Polski leży na terenie zlewni dziewiątego poziomu Zlewnia jez. Gwiazdy[7]. Identyfikator MPHP to 292332241[7]. Powierzchnia zlewni całkowitej jeziora wynosi 2,8 km²[1].

Zagospodarowanie

[edytuj | edytuj kod]

Administratorem wód jeziora jest Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku. Utworzył on obwód rybacki, który obejmuje między innymi wody jeziora Gwiazdy oraz jeziora Gwieździniec (Obwód rybacki jeziora Gwiazda (Gwiazdy) na cieku bez nazwy w zlewni rzeki Prądzona)[8].

Gospodarkę rybacką na jeziorze prowadzi Gospodarstwo Rybackie w Charzykowych[9]. Ze względu na typologię rybacką jest to jezioro typu sielawowego[1]. Połowy gospodarcze pod koniec lat 80. XX wieku wynosiły około 15 kg/ha[1].

Jezioro nie jest zagospodarowane na potrzeby rekreacji[1].

Czystość i ochrona środowiska

[edytuj | edytuj kod]

W 1989 roku oceniono, że wody jeziora mieściły się w II klasie czystości. W jeziorze wykazano niekorzystne warunki tlenowe nad dnem, które prowadziły do gromadzenia się znacznych ilości siarkowodoru. Pomimo tego, stężenia związków azotu i fosforu oraz wskaźnik przewodności elektrolitycznej nie przekraczały norm II klasy. Stężenie chlorofilu było niskie, a przeźroczystość wód akwenu dość wysoka. Wody jeziora zostały określone jako dość odporne na degradację, a najgorzej ocenioną cechą została długość linii brzegowej w zestawieniu z jego niewielką objętością[1].

Badania z 2021 roku zaliczyły wody jeziora do wód o umiarkowanym stanie ekologicznym, co odpowiada III klasie jakości. Wskaźnikiem, który zadecydował o trzeciej klasie, był stan fitoplanktonu, makrofitów oraz ichtiofauny, podczas gdy stan makrozoobentosu oceniono jako bardzo dobry, a fitobentosu jako dobry. W tym samym roku stan chemiczny wód określono jako poniżej dobrego, a elementami przekraczającym normę była zawartość PBDE i rtęci w tkankach ryb. Przeźroczystość wód została określona na 2,1 metra[10].

Akwen znajduje się na obszarze chronionego krajobrazu o nazwie Fragment Borów Tucholskich oraz na terenie sieci Natura 2000: specjalnego obszaru ochrony siedlisk Ostoja Borzyszkowska[11][12].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c d e f Dorota Cydzik, Danuta Kudelska, Hanna Soszka, Atlas stanu czystości jezior Polski badanych w latach 1989-1993, Instytut Ochrony Środowiska, 1995, s. 146-149.
  2. Instytut Języka Polskiego PAN, Elektroniczny słownik hydronimów Polski – Gwieździeniec [online], eshp.ijp.pan.pl [dostęp 2024-06-12].
  3. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – nazwy obiektów fizjograficznych – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 1 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 40452
  4. a b c Jerzy Jańczak (red.), Atlas jezior Polski, t. II, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 1997, s. 36-37, ISBN 83-86001-43-7.
  5. Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 136. ISBN 83-232-1732-7.
  6. Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Geoportal krajowy. geoportal.gov.pl. [dostęp 2024-06-14].
  7. a b Hydroportal, Informatyczny System Osłony Kraju [dostęp 2024-06-14].
  8. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Ujednolicony wykaz obwodów rybackich 2023 [online], dane.gov.pl [dostęp 2024-06-14].
  9. Gospodarstwo Rybackie w Charzykowych, Wykaz wód [online], charzykowy-ryby.pl, 28 maja 2024 [dostęp 2024-05-28] [zarchiwizowane z adresu 2024-05-28] (pol.).
  10. Ocena stanu jednolitych części wód jezior w latach 2016–2021 na podstawie monitoringu – tabela [online], Główny Inspektorat Ochrony Środowiska [dostęp 2024-06-14].
  11. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Fragment Borów Tucholskich [online], crfop.gdos.gov.pl [dostęp 2024-05-29] (pol.).
  12. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Obszar Natura 2000 Ostoja Borzyszkowska [online], crfop.gdos.gov.pl [dostęp 2024-05-29] (pol.).