György Ligeti

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

György Sándor Ligeti [ˈɟørɟ ˈliɡɛti] (ur. 28 maja 1923 w Dicsőszentmártonie, obecnie Târnăveni, Siedmiogród, zm. 12 czerwca 2006 w Wiedniu) – kompozytor węgierski pochodzenia żydowskiego, również obywatel Austrii. Uznawany za jednego z czołowych kompozytorów muzyki współczesnej XX w. W powszechnej świadomości znany przede wszystkim jako twórca utworów, których części zostały wykorzystane jako muzyka do filmu Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna (zob. Muzyka filmowa)

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Ligeti był synem okulistki i bankiera - doktora ekonomii. Ojciec został zamordowany w 1944 roku w KZ Bergen-Belsen, a jego młodszy brat Gábor w KZ Mauthausen-Gusen, zaś matka przeżyła KZ Auschwitz-Birkenau.

Ligeti uczęszczał do węgierskiej szkoły podstawowej, a następnie rumuńskiego gimnazjum. Od 1936 roku otrzymywał lekcje fortepianu. Po maturze w 1941 roku chciał studiować fizykę i matematykę, jednakże z powodu żydowskiego pochodzenia nie został przyjęty. Ligeti rozpoczął więc naukę teorii muzyki u Veressa, Járdányia, Bárdosa i Farkasa, jak również gry na organach w konserwatorium w Klausenburgu, a następnie w Budapeszcie. W roku 1944 musiał przerwać naukę, gdyż został powołany przez armię węgierską do prac pomocniczych. Krótko po tym Ligeti dostał się do sowieckiej niewoli. Zdołał jednak, korzystając z zamieszania wywołanego bombardowaniem, zbiec z obozu jenieckiego. Po wojnie kontynuował studia muzyczne, ukończywszy je w 1949 roku. Następnie pracował przez rok jako etnomuzykolog rumuńskiej muzyki ludowej, po czym udał się do Budapesztu, gdzie wykładał harmonię, kontrapunkt i analizę muzyczną w konserwatorium.

Emigracja 1956[edytuj | edytuj kod]

Po upadku powstania węgierskiego w 1956 roku, uciekł w grudniu wraz ze swą przyszłą żoną Verą Spitz do Wiednia i uzyskał obywatelstwo austriackie.

W Kolonii pracował w studiu muzyki elektronicznej, tam też spotkał ważnych przedstawicieli awangardy – kompozytorów Stockhausena i Koeniga – pionierów muzyki elektronicznej.

Ligeti przebywał od 1969 do 1972 roku w Berlinie, będąc w latach 1969−1970 stypendystą DAAD. Od 1972 do 1992 roku był członkiem berlińskiej Akademie der Künste (zachodniej). Również od roku 1972 miał status „Composer in Residence“ na Stanford University w Kalifornii pisząc tam m.in. dzieło orkiestrowe: San Francisco Polyphony. Z pracą na Stanford University łączyła sie też sława i uznanie. W latach 1973−1989 wykładał kompozycję na Hochschule für Musik und Theater Hamburg (Wyższa szkoła muzyczna i teatralna w Hamburgu). Następnie udał się do Wiednia, gdzie przebywał do śmierci w dniu 12 czerwca 2006.

Wybór dzieł[edytuj | edytuj kod]

  • 1951−1953 Musica ricercata na fortepian
  • 1953 6 Bagateli na kwintet dęty
  • 1957 Glissandi (kompozycja elektroakustyczna)
  • 1959 Apparitions (kompozycja elektroakustyczna)
  • 1961 Atmosphères na orkiestrę symfoniczną
  • 1962 Poème symphonique na 100 metronomów
  • 1962 Volumina na organy
  • 1962 – 1965 Aventures i Nouvelles Aventures na 3 głosy i 7 instrumentów
  • 1963 – 1965 Requiem na sopran, mezzosopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną
  • 1966 Lux aeterna na 16 głosów solowych
  • 1966 Koncert wiolonczelowy
  • 1967 Lontano na orkiestrę symfoniczną
  • 1967 – 1969 Ramifications na orkiestrę smyczkową lub 12 inst. smyczkowych
  • 1969 – 1970 Koncert kameralny na 13 intrumentów
  • 1968 Kwartet smyczkowy Nr 2
  • 1968 Kwintet dęty Nr 2
  • 1971 Melodie na orkiestrę
  • 1973 Clocks and Clouds na chór żeński i orkiestrę
  • 1974 San Francisco Polyphony na orkiestrę symfoniczną
  • 1976 Monument / Autoportret trzy utwory na dwa fortepiany
  • 1978 Le Grand Macabre, opera
  • 1983 Magyar Etüdök, do wierszy Sándor Weöres
  • 1985 – 1988 Koncert fortepianowy
  • 1985 – 2001 trzy tomy etiud na fortepian
  • 1992 Koncert skrzypcowy
  • 1993 Nonsense Madrigals

Nagrody (wybór)[edytuj | edytuj kod]

Muzyka filmowa (wybór)[edytuj | edytuj kod]