HMS Gotland

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
HMS Gotland
HMS „Gotland” na Karaibach w 1936
HMS „Gotland” na Karaibach w 1936
Historia
Stocznia Götaverken
Położenie stępki 1930
Wodowanie 14 września 1933
 Svenska marinen
Wejście do służby 14 grudnia 1934
Wycofanie ze służby 1956
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 5.550
Długość 134,7 m
Szerokość 15,4 m
Zanurzenie 4,5 m
Napęd
cztery kotły, 2 turbiny parowe
Prędkość 27,5 węzła
Zasięg 400 mil przy 12 w
Uzbrojenie
1937

6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
4 armat 75mm L/60 (2x1, 1x2)
6 działek 25 mm
4 km 8 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

1944
6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
4 armat 75mm L/60 (2x1, 1x2)
8 działek Bofors 40 mm (4x2)
6 działek 25 mm
3 działka Bofors 20 mm (3x1)
4 km 8 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

1955
6 armat 152 mm (2x2, 2x1)
12 działek Bofors 40 mm (4x2, 4x1)
2 działka Bofors 25 mm
3 działka Bofors 20 mm
6 wyrzutni torped 530 mm
80-100 min

Wyposażenie lotnicze
sześć wodnosamolotów Hawker Osprey
Załoga 417 (1937)

HMS Gotland – szwedzki krążownik lotniczy, oficjalnie klasyfikowany jako flygplankryssare, wodowany w 1933. Służył w szwedzkiej marynarce wojennej w latach 1934-60. Był to jedyny okręt tego typu zbudowany w Europie w okresie międzywojennym[1]. W 1944 „Gotland” został przebudowany na krążownik przeciwlotniczy, a w 1955 na okręt naprowadzania samolotów myśliwskich. Od 1940 służył także jako okręt szkolny. „Gotland” został wycofany do rezerwy 1956, skreślony ze składu floty w 1960, sprzedany na złom w 1962 i złomowany rok później.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu I wojny światowej admiralicja szwedzkiej marynarki wojennej (Svenska marinen) planowała zastąpić przestarzały krążownik HMS „Fylgia” i stawiacz min HMS „Clas Fleming” nowymi okrętami, ale nie udało się jej uzyskać odpowiednich funduszy[2][3]. Utworzono specjalny komitet, którego zadaniem było znalezienie rozwiązania tego problemu oraz, bardziej ogólnie, analiza potrzeb szwedzkiej marynarki w przyszłości i analiza światowych trendów w budownictwie okrętów[2]. Komitet zaproponował budowę stosunkowo niewielkiego tendra wodnosamolotów o wyporności 4.500 ton, przenoszącego 12 wodnosamolotów, ale admiralicja wpłynęła na zmianę rekomendacji komisji i ostatecznie zdecydowano się na budowę krążownika lotniczego uzbrojonego w armaty 152 mm, zdolnego do przenoszenia ośmiu samolotów i mogącego działać także jako stawiacz min. Plany admiralicji zakładały konstrukcję okrętu o wyporności 5.000-5.500 ton, uzbrojonego w sześć armat 152 mm w trzech podwójnych wieżach, z prędkością maksymalną wynosząca 28 węzłów. Ogólne plany okrętu zostały przyjęte w styczniu 1927, 13 maja tego roku szwedzki parlament autoryzował budowę nowego okrętu przeznaczając na ten cel 16,5 miliona koron. Ostateczne plany okrętu zostały ukończone rok później w maju i przedstawione do przetargu szwedzkim stoczniom. Admiralicja nie dostała żadnej oferty na budowę okrętu według jej specyfikacji za wyznaczoną kwotę i ostatecznie zdecydowano się na mniej ambitny projekt[2][3].

Największe zmiany polegały na zmniejszeniu uzbrojenia z trzech dwudziałowych wież (dwie na dziobie, jedna na śródokręciu) na dwie wieże (jedna na dziobie, jedna na śródokręciu)[2][3] i umieszczeniu dwóch pojedynczych armat 152 w kazamatach po obydwu strona mostka[2][3] („Gotland” był ostatnim dużym okrętem w którym użyto takiego rozwiązania[2]), oraz zmniejszenia ogólnych rozmiarów okrętu[2][3]. Zadecydowano także o użyciu jednej, centralnie zamontowanej katapulty wodnosamolotów, zamiast dwóch (po jednej na każdej burcie)[4]. Początkowo planowano zakupić katapulty w Stanach Zjednoczonych, ale rząd amerykański nie zdecydował się na sprzedaż katapult do Szwecji i ostatecznie jedna katapulta została zakupiona w Niemczech w zakładach Heinkel Flugzeugewerke[5].

Kontrakt na budowę okrętu został przyznany dużej, göteborskiej stoczni Götaverken, a część kadłuba oraz maszynownia zostały wybudowane w zakładach Lindholm Mekaniska Varkstad och Varf[5]. „Gotland” został wodowany 14 września 1933[5][6] i po długich próbach morskich został przyjęty do służby 14 grudnia 1934[6].

W 1935 „Gotland” dołączył do innych okrętów floty w jej codziennych operacjach pokojowych. W grudniu 1935 okręt udał się na pierwszą wizytę zagraniczną, w okresie przedwojennym często odbywał kurtuazyjne wizyty do innych krajów. W czerwcu i lipcu 1939 odwiedził na przykład Bordeaux i Southampton[6][7]. W momencie wybuchu II wojny światowej „Gotland” rozpoczął regularne patrole na Bałtyku oraz w rejonach Skagerraku i Kattegatu. W tym okresie użyteczność „Gotlanda” jako okrętu lotniczego była już praktycznie zerowa, zaokrętowane na nim wodnosamoloty były przestarzałe, a cały Bałtyk znajdował się w zasięgu samolotów bazujących na lotniskach lądowych, które miały znacznie lepsze osiągi. Niemniej „Gotland” kontynuował patrole, służąc także jako okręt szkolny[7].

Podczas II wojny światowej zamieniono wyposażenie lotnicze na HMS „Gotland” na uzbrojenie przeciwlotnicze. Na zdjęciu działa przeciwlotnicze HMS „Gotland” otwierają ogień

W czasie jednego z patroli, 20 maja 1941, z pokładu „Gotlanda” dostrzeżono niemieckie okręty „Bismarck” i „Prinz Eugen”. Wiadomość o niemieckich okrętach została przekazana brytyjskiemu attaché morskiemu, który z kolei przekazał tę informację do Admiralicji, była to pierwsza wiadomość, jaką otrzymali Brytyjczycy wskazująca, że „Bismarck” i „Prinz Eugen” znajdowały się w drodze na Atlantyk[7].

W 1943 „Gotland” został przebudowany na krążownik przeciwlotniczy. Z okrętu usunięto katapultę oraz całe wyposażenie lotnicze i obsługi samolotów. Na tylnym pokładzie zamontowano dodatkowe uzbrojenie przeciwlotnicze - cztery podwójne armaty Bofors 40 mm L/56 i dwa pojedyncze działka Oerlikon 20 mm. Przebudowa okrętu zakończyła się w kwietniu 1944[7][8].

Po zakończeniu II wojny światowej „Gotland” kontynuował tradycję kurtuazyjnych wizyt do zagranicznych portów[7][8].

W 1953 okręt przeszedł kolejną modernizację. Zdemontowano z niego wszystkie armaty 75 mm i karabiny maszynowe, zmniejszono liczbę działek 25 mm z sześciu na dwa (pozostałe dwa przeniesiono na przednią wieżę 152 mm). Zamontowano za to cztery pojedyncze armaty Bofors 40 mm w nowszej wersji L/70[7][8]. Okręt otrzymał nowoczesne wyposażenie elektroniczne w postaci brytyjskich radarów typu 262 i 293 oraz sonaru typu 144. Tak zmodernizowany „Gotland” otrzymał nową funkcję jako okrętu kierującego samolotami myśliwskimi[8].

W 1956 okręt udał się w ostatni rejs zagraniczny i do 1960 pozostawał już tylko na szwedzkich wodach przybrzeżnych. „Gotland” został wycofany do rezerwy, sprzedany na złom w 1962 i złomowany rok później[7][8].

Opis konstrukcji[edytuj | edytuj kod]

Wodnosamolot Hawker Osprey na katapulcie gotowy do wystrzelenia z pokładu HMS „Gotland”

Flygplankryssare „Gotland” był okrętem o wyporności pełnej wynoszącej 5.550 ton (wyporność standardowa wynosiła 4570 ton), długości 134,7 metrów, szerokości 15,4 m i zanurzeniu 4,5 m[3][5]. Okręt był bardzo lekko opancerzony, główne wieże miały pancerz o grubości do 50 mm, magazyny amunicji były chronione pancerzem od 25 do 50 mm, pancerz na głównym pokładzie miał grubość od 30 do 50 milimetrów. Główne uzbrojenie artyleryjskie umieszczone było w dwóch wieżach, po dwie armaty każda i dwóch pojedynczych kazamatach. Maksymalny kąt podniesienia armat umieszczonych w wieżach wynosił 60° co przynajmniej teoretycznie umożliwiało ich wykorzystanie jako armat przeciwlotniczych[3]. Armaty w kazamatach miały znacznie bardziej ograniczony kąt podniesienia (30°), a także miały bardziej ograniczone pole ostrzału w poziomie. Maksymalna donośność armat wieżowych wynosiła 25 tys. m, a kazamatowych - 20 tys. m. Dodatkowe uzbrojenie stanowiły cztery armaty przeciwlotnicze Bofors 75 mm (dwie pojedyncze i jedna podwójna), sześć działek Bofors 25 mm i cztery karabiny maszynowe 8 mm[5][6].

Na wysokości śródokręcia zamontowano dwie potrójne wyrzutnie torpedowe (po jednej na każdej burcie) kalibru 530 mm[5].

Okręt mógł przenosić 80-100 min składowanych na pokładzie rufowym[5][6].

Zespół napędowy okrętu stanowiły cztery kotły parowe i dwie turbiny o łącznej mocy 33 tys. shp. Prędkość maksymalna „Gotlanda” wynosiła 27,5 węzła przy 300 obrotach na minutę. Zapas paliwa wynosił 800 ton co pozwalało okrętowi na pokonanie 4 tys. mil przy prędkości ekonomicznej 12 węzłów[6].

Rufowa część pokładu była przykryta gładkim pokładem lotniczym, na rufie znajdował się dźwig do podnoszenia wodnosamolotów z wody. Katapulta o długości 22 m pozwalała na wyrzucanie w powietrze samolotów co dwie minuty[6].

Wyposażenie lotnicze stanowiły angielskie wodnosamoloty Hawker Hart w wersji morskiej znanej jako Hawker Osprey. Na pokładzie okrętu można było składować 8 samolotów, a pod pokładem - 3, niemniej Szwecja zakupiła tylko sześć samolotów tego typu[5][6]. W szwedzkiej wersji morskiej samoloty napędzane były zbudowanymi lokalnie silnikami gwiazdowymi Nohab Mercury II i znane były jako S.9[7].

Ocena okrętu[edytuj | edytuj kod]

Pokład lotniczy na HMS „Gotland” znajdujący się na rufie okrętu, zdjęcie wykonano w 1936 roku

Po jego wodowaniu „Gotland” wzbudził zainteresowania i uważany był za nowoczesny i udany okręt wojenny, ale opinie te zostały zweryfikowane już w czasie jego eksploatacji[7][8]. Jako krążownik lekki był on znacznie słabiej uzbrojony i opancerzony niż współczesne mu jednostki tego typu, a jako tender wodnosamolotów miał zbyt skromne wyposażenie lotnicze. Samoloty Hawker Osprey były przestarzałe już w momencie wejścia „Gotlanda” do służby i w praktyce nie byłyby w stanie wykonać stawianych przed nimi zadań w obliczu nowoczesnych samolotów nieprzyjaciela[7][9]. Dwie armaty umieszczone w kazamatach miały bardzo ograniczony kąt ostrzału, a doświadczenia praktyczne na okrętach innych państw pokazały, że kazamaty były często zalewane w trudnych warunkach pogodowych[9].

Hybrydowa konstrukcja okrętu „trzy-w-jednym” (krążownik, stawiacz min, tender wodnosamolotów) wymusiła na jego projektantach szereg kompromisów, w rezultacie „Gotland” nie prezentował pełnej wartości bojowej jako żaden z tej klasy okrętów[7][9].

Przypisy

  1. R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 39
  2. a b c d e f g R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 40
  3. a b c d e f g A. Prestown, Worst..., s. 108
  4. R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., ss. 40-41
  5. a b c d e f g h R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 41
  6. a b c d e f g h A. Prestown, Worst..., s. 109
  7. a b c d e f g h i j k R. D. Layman, S. McLaughlin, The hybrid..., s. 42
  8. a b c d e f A. Prestown, Worst..., s. 110
  9. a b c A. Prestown, Worst..., s. 111

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anthony Preston: The World's Worst Warships. Londyn: Conway Maritime Press, 2002, s. 108-111. ISBN 0851777546.
  • RD Layman: The Hybrid Warship. Londyn: Conway Maritime Press, 1991, s. 39-42. ISBN 0851775551.