Hańcza (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nie mylić z: jeziorem Chańcza.
Ten artykuł dotyczy jeziora. Zobacz też: miejscowość Hańcza.
Hańcza
Nad jeziorem Hańcza
Nad jeziorem Hańcza
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Lokalizacja Pojezierze Wschodniosuwalskie
Powierzchnia 311,4 ha[1]
Wymiary 4550 × 1150 m[2]
Głębokość
• średnia
• maksymalna

38,7[1] m
108,5[2][3] m
Długość linii brzegowej 11750 m[2]
Objętość 0,1204 km³[1]
Klasa jakości wody I (2006)[2]
Wysokość lustra 227,3[1] m n.p.m.
Rzeki zasilające Czarna Hańcza
Rzeki wypływające Czarna Hańcza
Miejscowości nadbrzeżne Błaskowizna, Mierkinie, Stara Hańcza, Przełomka
Rodzaj jeziora rynnowe
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Hańcza
Hańcza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Hańcza
Hańcza
Ziemia54°16′18,1″N 22°48′51,5″E/54,271694 22,814306
Najgłębsze jezioro w Polsce

Hańczajezioro położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Jego głębokość wynosi 108,5 m[2][3] (według różnych badań wynosi: 106,1 m[1], 111,5 m lub 113 m[4]), co sprawia, iż jest to najgłębsze jezioro w Polsce i w całej środkowej części Niżu Europejskiego. Zlewnia jeziora, odwadniana przez sieć cieków i rowów melioracyjnych, zdominowana jest przez tereny rolnicze z fragmentami borów świerkowych i lasów mieszanych oraz niewielkimi obszarami zarośli na terenach podmokłych i nieużytkach. W zlewni zbiornika znajdują się mniejsze zbiorniki wodne: Oklinek, Boczniel, Jegliniszki.

Charakterystyka[edytuj]

Nazwa jeziora pochodzi z wymarłego języka jaćwińskiego z grupy bałtyckiej[5] (por. lit. antis – „kaczka”[6]).

Hańcza to rynnowe jezioro polodowcowe o niskiej trofii (jezioro oligo-mezotroficzne). Na brzegach liczne są głazy, niektóre o kilkumetrowej szerokości. Nagromadzenie głazów jest tak znaczne, że sprawiają wrażenie sztucznie ułożonych (niekiedy grubość warstwy przekracza 2m). Dno jeziora o znacznym nachyleniu (około 12°).

Wody jeziora Hańcza zaliczają się do I klasy czystości, przezroczystość (widzialność krążka Secchiego) dochodzi do 6 m[2]. Dno piaszczysto-żwirowe. W litoralu roślinność wynurzona słabo rozwinięta (ze względu na niska trofię i charakter dna), podobnie jak roślinność zanurzona.

Jezioro ma powierzchnię 311,4 ha, średnią głębokość 38,7 m, długość 4530 m. Położone jest na wysokości 227 m n.p.m. Jest jednym z największych na Suwalszczyźnie[2][1]. Przepływa przez nie rzeka Czarna Hańcza.

Jezioro ma średnio rozwiniętą linię brzegową z kilkoma malowniczymi zatokami. Poza obniżeniami na krańcach północnym i południowym brzegi akwenu są strome, a nawet bardzo strome: wschodnie, stanowiące moreny czołowe, zajmuje dorodny bór świerkowy; zachodnie, ukształtowane w pagórkowatą wyżynę lodowcową – pola orne i pastwiska. Tylko w okolicy Wsi Hańcza zachował się fragment lasów liściastych z dużym udziałem lipy

W 1974 Hańcza została wpisana na listę Projektu Aqua UNESCO, z powodu swojej głębokości, a zarazem dzięki wysokim, podwodnym ścianom, utworzonym ze zwięzłych osadów polodowcowych.

Jezioro jest atrakcyjnym miejscem dla uprawiania nurkowania.

Ochrona przyrody[edytuj]

Jezioro leży na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego i jest objęte w całości ochroną jako rezerwat przyrody Jezioro Hańcza. Od 1963 r. jezioro Hańcza jest rezerwatem krajobrazowo-wodnym. Obejmuje on akwen wraz ze skarpą.

Roślinność[edytuj]

Roślinność zanurzona reprezentowana jest głównie przez ramienicowce:

Roślinność wynurzona (helofity) reprezentowana jest przez:

Fauna[edytuj]

W jeziorze występują gatunki ryb charakterystyczne dla zimnych wód północnych oraz potoków górskich, takie jak: miętus pospolity oraz głowacz pręgopłetwy i głowacz białopłetwy, a także sieja wigierska, sielawa, stynka. Jezioro Hańcza jest jedynym zbiornikiem, gdzie zachowała się jeszcze w czystej formie populacja siei wigierskiej Coregonus lavaretus maraena natio vigrensis. Występują także bardzo rzadko spotykane chłodno- i tlenolubne skorupiaki: Eurythemora lacustris, Cyclops abyssorum, Heterocope appendiculate i Bosmina obtusirostis, Eurythemora gracilis (gatunek syberyjski, po raz pierwszy wykazany dla Polski przez Turskiego w 1994 r.) i reliktowa Pallasea quadrispinosa[7].

Przypisy

  1. a b c d e f Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2006, s. 342. ISBN 83-232-1732-7.
  2. a b c d e f g Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska - komunikat o jakości wód jeziora Hańcza (pol.). 2005. [dostęp 2016-02-20].
  3. a b Jeziora Suwalszczyzny: Hańcza. suwalszczyzna.com.pl. [dostęp 2010-12-01].
  4. Głębia Hańczy wprost.pl (za PAP)
  5. Ewa Siatkowska, Rodzina języków zachodniosłowiańskich, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1992, s. 23. ISBN 83-01-10061-3.
  6. Jerzy Nalepa, Jaćwięgowie. Nazwa i lokalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1964, s. 7.
  7. Aleksander W. Sokołowski, Jacek Kot, Przyroda województwa suwalskiego, Suwałki 1996 s.79

Bibliografia[edytuj]

  • Aleksander W. Sokołowski, Jacek Kot, Przyroda województwa suwalskiego, Suwałki 1996, ISBN 83-900714-2-8
  • S. Maciejewski, Szlakami północnej Suwalszczyzny; Wyd. Jaćwież, Suwałki 2001
  • K.Groblewski ("Rzeczpospolita"), Przygoda z Polską - Suwalszczyzna dodatek do "Rzeczpospolita"
  • Grzegorz Rąkowski: Polska egzotyczna. Cz. 1. Pruszków: "Rewasz", 1999. ISBN 83-85557-63-6.

Linki zewnętrzne[edytuj]