Hajle Syllasje I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Haile Selassie I)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hajle Syllasje
Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król królów Etiopii
Haile Selassie in full dress.jpg
Cesarz Etiopii
Okres panowania od 1930
do 1935
Poprzednik Zauditu
Następca Wiktor Emanuel III
Cesarz Etiopii
Okres panowania od 1941
do 1974
Poprzednik Wiktor Emanuel III
Dane biograficzne
Dynastia salomońska
Urodziny 23 lipca 1892
w Ydżersa Goro
Śmierć 27 sierpnia 1975
w Addis Abebie
Ojciec Ras Makonnen
Matka Jeszi Ymmebiet Ali
Odznaczenia
Order Salomona (Etiopia) Łańcuch Orderu Świętej Trójcy (Etiopia) Wielka Wstęga Orderu Menelika II (Etiopia) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Etiopii Krzyż Wielki Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna) Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Gwiazda Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Dahomeju (Benin) Wielki Łańcuch Narodowego Orderu Kondora Andów (Boliwia) Wielki Łańcuch Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Wielki Krzyż Orderu Zasługi (Chile) Order Narodowy (Czad) Order Białego Lwa I Klasy (CSRS) Order Słonia (Dania) Order Muhammada Alego (Królestwo Egiptu) Łańcuch Orderu Nilu (Egipt) Łańcuch Orderu Sikatuna (Filipiny) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Médaille Militaire (Francja) Krzyż Wielki Orderu Gwiazdy Równika (Gabon) Towarzysz Orderu Gwiazdy Ghany Order Narodowy (Górna Wolta) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Medal Zasługi Wojskowej (Grecja) Order Narodowy (Gwinea) Krzyż Wielki Narodowego Orderu Honoru i Zasługi (Haiti) Łańcuch Orderu Karola III (Hiszpania) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia) Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Wilhelma (Holandia) Order Gwiazdy Indonezji I klasy Łańcuch Wielkiego Orderu Haszymitów (Irak) Order Pahlawich I klasy (Iran) Najwyższy Order Chryzantemy (Japonia) Order Al-Husajna Ibn Alego (Jordania) Order Jugosłowiańskiej Gwiazdy (Jugosławia) Wielka Wstęga Orderu Męstwa (Kamerun) Order Złotego Serca I klasy (Kenia) Łańcuch Orderu Zasługi (Kongo) Wielka Wstęga Narodowego Orderu Cedru (Liban) Wielka Wstęga Orderu Pionierów Liberii Wielki Łańcuch Orderu Idrisa I (Królestwo Libii)Krzyż Wielki Orderu Złotego Lwa Nassau Wielka Wstęga Orderu Narodowego (Madagaskar) Wielki Komandor Orderu Lwa (Malawi) Order Korony Królestwa – DMN (Malezja) Krzyż Wielki Orderu Narodowego (Mali) Krzyż Wielki Orderu Zasługi Narodowej (Mauretania) Łańcuch Orderu Orła Azteckiego (Meksyk) Krzyż Wielki specjalnego Wykonania Orderu Zasługi RFN Wielki Komandor Orderu Republiki Federalnej - kl. cywilna (Nigeria) Krzyż Wielki Królewskiego Norweskiego Orderu Świętego Olafa Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Wielki Krzyż Wojskowego Orderu Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Wieży i Miecza (Portugalia) Krzyż Wielki Orderu Zasługi (Republika Środkowoafrykańska) Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Wielki Narodowego Orderu Lwa (Senegal) Legia Zasługi - Chief Commander (USA) Wielka Wstęga Orderu Umajjadów (Syria) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Order Domowy Chakri (Tajlandia) Krzyż Wielki Orderu Mono (Togo) Łańcuch Orderu Niepodległości (Tunezja) Order Źródła Nilu I klasy (Uganda) Złoty Łańcuch Orderu Piusa IX Wielki Łańcuch Orderu Oswobodziciela (Wenezuela) Order Flagi Węgierskiej Republiki Ludowej z Diamentami I klasy (Węgry) Order Podwiązki (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) UK Royal Victorian Order ribbon.svg Królewski Łańcuch Wiktorii (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Republiki Wietnamu (Wietnam Południowy) Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Korony Włoch Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Order Suworowa I klasy (ZSRR) Order Świętego Włodzimierza I klasy (Imperium Rosyjskie) Wielka Wstęga Narodowego Orderu Lamparta (Zair) Łańcuch Orderu Orła Zambii Wstęga Trzech Orderów (Portugalia)
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Teferi Mekonnyn
Addis Ababa-8e00855u.jpg
Premier Etiopii
Okres od 1927
do 1 maja 1936
Poprzednik Habte Giorgis
Następca Wolde Tzaddick
Przewodniczący Organizacji Jedności Afrykańskiej
Okres od 25 maja 1963
do 17 lipca 1964
Następca Gamal Abdel Naser
Okres od 5 listopada 1966
do 11 września 1967
Poprzednik Joseph Ankrah
Następca Mobutu Sese Seko
Cesarz Hajle Syllasje I, 1934

Hajle Syllasje I (także Hajle Selasje I, Haile Selassie I; geez ኃይለ፡ ሥላሴ i, „Potęga Trójcy”) (ur. 23 lipca 1892 w Ydżersa Goro, zm. 27 sierpnia 1975 w Addis Abebie) – ostatni cesarz Etiopii (1930–1936 i 1941–1974). Oficjalnie używał imienia etiopskiego ግርማዊ፡ ቀዳማዊ፡ አፄ፡ ኃይለ፡ ሥላሴ፡ ሞዓ፡ አንበሳ፡ ዘእምነገደ፡ ይሁዳ፡ ንጉሠ፡ ነገሥት፡ ዘኢትዮጵያ፡ ሰዩመ፡ እግዚአብሔር; girmāwī ḳadāmāwī 'aṣē ḫāylē śillāsē, mō'ā 'anbassā za’imnaggada yīhūda nigūsa nagast za'ītyōṗṗyā, siyūma 'igzī'a’bihēr, co oznacza Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król królów Etiopii.

Jest także znany jako symbol religijny ruchu Rastafari, którzy uważają na podstawie Kebra Nagast, że jest ostatnim z biblijnych Mesjaszów oraz wcielonym Bogiem, zwanym przez rasta Jah, który przyszedł, aby zakończyć wojny na Ziemi i zaprowadzić tysiącletnie królestwo pokoju, lub po prostu bosko namaszczonym królem. Hajle Syllasje znaczy Potęga Trójcy. Cesarz był znany także pod przedkoronacyjnym imieniem jako ras Teferi Mekonnyn (inna spotykana pisownia: Tafari Makonnen).

Kawaler Orderu Orła Białego w 1930[1][2] i Człowiek Roku 1935 według magazynu „Time[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od dzieciństwa do objęcia władzy[edytuj | edytuj kod]

Syllasje urodził się we wsi Ydżersa Goro jako Teferi Mekonnyn z ojca Ras Mekonnyna, gubernatora prowincji Harer i matki Jeszi Ymmebiet Ali. Jego pradziadkiem był Sahle Syllasje, król Szeua.

We wrześniu 1916 Etiopski Sejm Szlachecki na wniosek Ortodoksyjnego Kościoła Etiopskiego zdetronizował cesarza Ijasu V, gdyż był on podejrzewany o sekretną konwersję na islam. Na jego miejsce została wybrana córka wcześniejszego cesarza Menelika II o imieniu Zauditu, a jej kuzyn, przyszły cesarz Hajle Syllasje został namaszczony na przyszłego następcę tronu i uzyskał tytuł Ras Teferi, co znaczy „książę straszliwy”. W 1911 poślubił Menen Asfau, wnuczkę króla Mikaela Uello. Miał z nią sześcioro dzieci – 3 synów i 3 córki.

Koronacja[edytuj | edytuj kod]

W latach 1916-1930 Ras Teferi sprawował faktyczną władzę w imieniu swojej kuzynki, najpierw jako regent, a później jako król, zaś po jej śmierci w 1930 został ukoronowany na cesarza. Jego pełen tytuł brzmiał: „Cesarz Hajle Syllasje I, Zwycięski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Boży, Król Królów Etiopii”: Guärmawi Qädamawi Haylä Sellassé, negusä nägäst zä'Ityopya, moa anbessa zä'emnägädä yehuda, seyum Egziabhér (po amharsku).

Modernizacja Etiopii[edytuj | edytuj kod]

W dniu objęcia przez niego władzy Etiopia była skostniałą monarchią absolutną, całkowicie odciętą od świata zewnętrznego. Wcześniejsze ostrożne reformy cesarza Menelika II zostały zaprzepaszczone przez jego następcę.

Hajle Syllasje kontynuował ostrożne reformy modernizacyjne Menelika. W 1923 Etiopia przystąpiła do Ligi Narodów. Hajle Syllasje zakazał niewolnictwa, zaś w 1931 ogłosił pierwszą w historii Etiopii konstytucję, przekształcając kraj w monarchię konstytucyjną. W praktyce konstytucja ta dawała cesarzowi niemal absolutną władzę.

Okres 1935-1941[edytuj | edytuj kod]

W 1935 faszystowskie Włochy napadły Etiopię i okupowały ją aż do 1941. Hajle Syllasje uciekł do Wielkiej Brytanii, gdzie powołał rząd na uchodźstwie oraz zorganizował Fundację Obrony Etiopii. Na całym świecie była wówczas znana fotografia niskiego cesarza w pelerynie i z parasolem w ręku, który niestrudzenie wędrował po stolicach europejskich walcząc o niepodległość ojczyzny.

Po odzyskaniu niepodległości Etiopii w 1941, na skutek wyparcia wojsk włoskich przez Brytyjczyków i sprzymierzonych z nimi oddziałów etiopskich, Hajle Syllasje powrócił na tron.

Lata 50.[edytuj | edytuj kod]

W 1955 ogłosił nową konstytucję Etiopii, według której nadal posiadał władzę absolutną, ale zmienił strukturę parlamentu, zwiększając nieco jego kompetencje i reprezentatywność.

Pucz w 1960[edytuj | edytuj kod]

Po próbie puczu w 1960 zaczął się okres bardziej autorytarnego sprawowania władzy. Część uprawnień konstytucyjnych z 1955 została cofnięta, a kraj zaczął być z powrotem rządzony metodami półdyktatorskimi. Hajle Syllasje związał się od tego czasu na stałe z Zachodem i odciął od wszelkich związków z radykalnymi ruchami rewolucyjnymi które powstawały w tym czasie licznie w wielu ościennych państwach afrykańskich. Niechęć wobec rządu cesarza przybierała na silę a latach 60. XX w. w Erytrei zaczęły się rodzić poglądy i ruchy niepodległościowe. Nasiliły się one po zmianie statusu na prowincję Etiopii. Ruchy te były wspierane przez kraje arabskie oraz Chiny i Kubę aktywnie wspierające ruchy rewolucyjne[4][5]. Armia etiopska w celu zdławienia rebelii użyła gazów bojowych i napalmu[6][7] a w 1970 roku przeprowadziła czystki których ofiarą padli mieszkańcy całych wiosek[8].

W 1963 w stolicy Etiopii, Addis Abebie, odbyła się konferencja założycielska Organizacji Jedności Afrykańskiej. Jednym z jej głównych inicjatorów był Hajle Syllasje, który przewodniczył konferencji, a następnie został wybrany na pierwszego przewodniczącego OJA.

Odbył kilkadziesiąt oficjalnych wizyt zagranicznych, podczas których towarzyszyła mu ogromna świta składająca się z kilkuset dworzan. W 1963 roku wziął udział w pogrzebie prezydenta USA Johna F. Kennedy’ego, a w 1970 w pogrzebie byłego prezydenta Francji gen. Ch. de Gaulle’a. W 1964 złożył wizytę oficjalną w Polsce, podczas której podejmowany był przez przewodniczącego Rady Państwa PRL Edwarda Ochaba. W 1971 reprezentował Etiopię na obchodach 2500-lecia Cesarstwa Perskiego, które były jednym z największych w historii zgromadzeń koronowanych głów i przywódców z całego świata.

Jego nowa, absolutystyczna polityka, połączona z gigantycznymi wydatkami na rozbudowane do absurdu ceremoniały dworskie, doprowadziła w końcu do ruiny ekonomicznej Etiopii. Na fali ostrego niezadowolenia społecznego Mengystu Hajle Marjam, popierany przez komunistów przeprowadził w 1974 udany pucz wojskowy, który definitywnie odebrał cesarzowi władzę. Formalnie monarchię zniesiono w 1975 (puczyści ogłosili „królem” syna Hajle Syllasje, ten jednak nie przyjął wówczas tego tytułu).

Śmierć cesarza[edytuj | edytuj kod]

Według komunikatów prasowych nowego rządu wojskowego Hajle Syllasje zmarł 27 sierpnia 1975 w więzieniu na skutek nieudanej operacji prostaty. Jednakże wielu historyków na podstawie zeznań naocznych świadków twierdzi, że został on zamordowany w kilka dni po zamachu (jedna z wersji mówi o uduszeniu poduszką), a jego zwłoki zakopano w podziemiach nowego pałacu prezydenckiego. Z kolei Ryszard Kapuściński w swojej książce Cesarz podaje, że monarcha miał żyć jeszcze w lutym 1975, przebywając w areszcie domowym w starym pałacu cesarza Menelika.

5 listopada 2000 zwłoki należące prawdopodobnie do Hajle Syllasje zostały ekshumowane z podziemi pałacu prezydenckiego i ponownie uroczyście pochowane według obrządku Etiopskiego Kościoła Ortodoksyjnego.

Związki z ruchem Rastafari[edytuj | edytuj kod]

Członkowie społeczno-religijnego Ruchu Rastafari, który rozwinął się w latach 30. na Jamajce, pod wpływem kazań M. Garveya, uważają Hajle Syllasje za jedno z wcieleń Jah (Boga), który poprowadzi ludzi rozproszonych po całym świecie do Syjonu, ich Ziemi Obiecanej w Afryce, albo tylko za namiestnika boskiego majestatu na Ziemi. Rastafarianie albo fizycznie przesiedlają się do Afryki, albo usiłują wewnętrznie nie zapomnieć o Afryce, kraju Syjonu.

Sam cesarz pozostał jednak do końca życia chrześcijaninem obrządku etiopskiego i odcinał się oficjalnie od kierowania ruchem rastafari. Miał jednak do tego ruchu religijnego pewien rodzaj sentymentu, czego przykładem jest złożenie przez niego wizyty na Jamajce w 1966.

Utworzona przez niego Fundacja Pomocy Etiopii, w czasie jego wygnania w Wielkiej Brytanii była silnie wspierana finansowo przez rastafarian na całym świecie. Po odzyskaniu tronu w 1941 odwdzięczył się on za to wsparcie przeznaczając spore obszary jednej z etiopskich prowincji dla rastafariańskich osiedleńców.

Jego wizyta na Jamajce w 1966, gdzie witały go tłumy rastafarian i w czasie której spotkał się z rastafariańską starszyzną uczonych w Piśmie, przepełniła go mieszanymi uczuciami na temat tego ruchu. Według niepotwierdzonych informacji wykorzystał on okazję spotkania na skierowanie rastafari na bardziej pokojowe tory. Słowa Syllasje, że rastafarianie całego świata nie powinni emigrować do Afryki, zanim w ich własnych krajach nie uda im się zwalczyć rasowego ucisku, stały się punktem zwrotnym ruchu.

Paradoksalnie, pod koniec okresu jego rządów jedną z jego ostatnich ostoi w murszejącej strukturze władzy byli członkowie sprowadzonej przez niego zaraz po II wojnie światowej społeczności rastafariańskiej w Etiopii.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Pruszyński: Order Orła Białego w Rzeczypospolitej. Wrota Podlasia.
  2. Kwartalnik „Wspólnota Polska”, numer styczeń – luty 1/2005, s. 29-35.
  3. Okładki z Człowiekiem Roku „Time’u” oraz artykuł z 6 stycznia 1936 roku.
  4. Foreign Intervention in Africa: From the Cold War to the War on Terror, 2013. s.158.
  5. Schoultz, Lars (2009). That infernal little Cuban republic: the United States and the Cuban Revolution. The University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-3260-8.
  6. Johnson, Michael; Johnson, Trish (1981). "Eritrea: The National Question and the Logic of Protracted Struggle". African Affairs 80: 181–195.
  7. Keller, Edmond J. (1992). "Drought, War, and the Politics of Famine in Ethiopia and Eritrea". The Journal of Modern African Studies 30 (4): 609–624.
  8. Killion, Tom (1998). Historical Dictionary of Eritrea. Lanham, Md.: Scarecrow. ISBN 0-8108-3437-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Zauditu
Cesarz Etiopii
1930–1936
Następca
Wiktor Emanuel III
Poprzednik
Wiktor Emanuel III
Cesarz Etiopii
1941–1974
Następca
Asfa Uesen(pretendent)/Republika