Halicz (miasto)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy ukraińskiego miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Halicz
Галич
Ilustracja
Zamek w Haliczu
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankowski
Rejon halicki
Powierzchnia 24,67 km²
Wysokość 222 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

6 307
256 os./km²
Nr kierunkowy +380
Kod pocztowy 77100
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Halicz
Halicz
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Halicz
Halicz
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Halicz
Halicz
Ziemia 49°07′30,08″N 24°43′46,85″E/49,125022 24,729681
Portal Portal Ukraina
Halicz i okolice, rok 1889
woj. stanisławowskie, II Rzeczpospolita
herb miasta Halicz XIV wiek

Halicz (ukr. Галич, łac. Halicia gr. Halia Ὑλαίη) – miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim Ukrainy, nad Dniestrem.

Liczy 6,3 tys. mieszkańców (2011). Przemysł spożywczy, drzewny i materiałów budowlanych.

Historia[edytuj]

Od 1199 stolica Rusi Halicko-Wołyńskiej, jedno z największych miast Rusi Kijowskiej. Po śmierci księcia halickiego Romana w bitwie pod Zawichostem (1205), od roku 1206 królestwo halicko-włodzimierskie pod berłem króla Węgier Andrzeja II, później Daniela I Halickiego i dynastii Romanowiczów. W 1241 zniszczone przez mongolskie oddziały Batu-chana. Po śmierci ostatniego księcia halicko-włodzimierskiego Jerzego II Trojdenowicza w 1349 objęty we władanie przez Kazimierza Wielkiego. Po śmierci Kazimierza Wielkiego w latach 1370-1387 w Królestwie Węgier, w 1387 przyłączone przez Jadwigę Andegaweńską do Królestwa Polskiego. W okresie Rzeczypospolitej - ziemia halicka, województwo ruskie. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 r. w zaborze austriackim, ostatecznie powiat halicki kraju koronnego Galicji w składzie Austro-Węgier, do ich upadku. Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod administracją Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W II Rzeczypospolitej - gmina Halicz, powiat i województwo stanisławowskie.

W 1367 w Haliczu utworzono arcybiskupstwo rzymskokatolickie przeniesione następnie przez błogosławionego Jakuba Strzemię do Lwowa, zaś w 1370 prawosławne.

Od średniowiecznej łacińskiej nazwy Halicza – Galicia, pochodzi nazwa – Galicja.

Kalendarium[edytuj]

Państwo Wielkomorawskie

  • IX wiek Państwo wielkomorawskie
    • przed 895 rokiem - według Gesta Hungarorum Almos (ojciec Arpada) zdobywa (bezkrwawo) Halicz, gdzie przebywa jakiś czas, zabierając na zakładników synów halickiej arystokracji; kronika nie podaje dokładnej daty, ale musiało to być przed śmiercią Almosa w 895 r.
    • rok 898 pierwsza wzmianka o grodzie autorstwa nieznanego z imienia kronikarza, z zapisu wynika, że w Haliczu przebywali Węgrzy

Ruś Kijowska

Ruś Halicko-Włodzimierska

  • od 1054 do 1340 Ruś Halicko-Włodzimierska (Księstwo halicko-wołyńskie):
    • 1097 na skutek ugody w Lubeczu gród dostaje się pod rządy Rościsławowiczów
    • lata 1099, 1206, (1149–1152), (1214–1220), 1227–1229 okres wpływów węgierskich
    • 1187 pod panowaniem Jarosława Ośmiomysła (myślący za ośmiu) (1153-1187)
    • 1206 król Węgier Andrzej II zostaje obrany królem Halicza i Włodzimierza, po łacinie "Rex Galiciae et Lodomeriae" - okres panowania jeden rok
    • 1208 - Igorewicze siewierscy (Rościsław, Roman, Światosław) mordują w Haliczu 500 najważniejszych bojarów wołyńskich
    • W roku 1210 król Andrzej II postanowił zastąpić panującego w Haliczu Włodzimierza swoim podopiecznym starszym synem Romana – Danielem
    • rok 1238 na tronie w Haliczu zasiadł Daniel Halicki
    • od 1239 pod panowaniem księcia halickiego Kolomana, brata króla Węgier Beli IV
    • okres od 1239 - 1339 pod zwierzchnictwo lenne chanatu tatarskiego
    • od roku 1323 pod panowaniem księcia Jerzego II

Rządy Kazimierza Wielkiego i Ludwika Andegaweńskiego (1340-1387)

Królestwo Polskie i Rzeczpospolita Obojga Narodów (1387-1772)

W zaborze austriackim (1772-1918)

Zachodnioukraińska Republika Ludowa i II Rzeczpospolita

ZSRR

Ukraina

  • Od roku 1991 miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim na niepodległej Ukrainie

Demografia[edytuj]

  • 1870 rok: ok. 3 tys. mieszkańców, w tym 839 Żydów[7],
  • 1900 rok: ok. 4,9 tys. mieszkańców, w tym 1454 Żydów i 114 Karaimów[7],
  • 1921 rok: 3442 mieszkańców, w tym 1889 Ukraińców, 916 Polaków, 582 Żydów i 55 osób innej narodowości[5],
  • 1931 rok: 4386 mieszkańców[5],
  • 1939 rok: ok. 4,6 tys. mieszkańców, w tym 1060 Żydów[4],
  • 2011 rok: 6307 mieszkańców[8].

Zabytki[edytuj]

  • Cerkiew św. Pantalejmona z około 1200 roku we wsi Szewczenkowe (3 km na pn-zach od miasta) na terenie dawnego, zanikłego grodu halickiego[9][10]. Jedyny i tylko częściowo zachowany zabytek architektury staroruskiej sprzed najazdu mongolskiego w Galicji. W 1611 roku cerkiew została przemieniona w kościół św. Stanisława i przebudowana w stylu barokowym, w wyniku czego w dużej mierze straciła swój staroruski charakter. W okresie panowania polskiego miejsce to nazywało się Święty Stanisław, a w pobliżu kościoła znajdował się klasztor Franciszkanów.
  • Zamek Halicki króla Kazimierza Wielkiego z XIV wieku, przebudowany przez Franciszka Corazziniego z Awinionu w XVII w., od zdobycia go przez Turków w roku 1676 w ruinie, część murów rozebrano na rozkaz Austriaków w roku 1796
  • kaplica katolicka pw. św. Katarzyny na zamku (w ruinie)
  • kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP z 1785 roku (obecnie kino)
  • Cerkiew Narodzenia Pańskiego z 1825 r.
  • cmentarz karaimski z XVII wieku
  • most żelazny z 1910 roku projektu F. Zaliniewskiego z Krakowa
  • ratusz miejski, wcześnie był to klasztor OO. Franciszkanów zamieniony przez władze austriackie pod koniec XVIII w. na magistrat
  • zabudowa przyrynkowa

Zabytki we wsi Kryłos 6 km na pd od miasta:

  • grodzisko miasta Halicz IX-XIII wiek
  • fundamenty 14 cerkwi z XII-XIII wieku[potrzebny przypis]
  • fundamenty katedry Uspieńskiej z XII wieku[potrzebny przypis]
  • cerkiew Uspieńska z ok. 1584 r. z fundacji szlachcica Marka Szumlańskiego
  • kaplica św. Bazylego z XVI wieku
  • pałac metropolitów unickich XVII-XVIII wieku (ob. muzeum)
  • kurhan Hałczyna Mogiła z IX wieku
  • skansen budownictwa drewnianego.

Ludzie związani z Haliczem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Haliczem.

Łaciński dekanat halicki, Archidiecezja lwowska[edytuj]

Bolechów, Bołszowce, Brzeżany, Bukaczowce, Bursztyn, Dolina, Halicz, Jezupol, Kałusz, Kuropatniki, Lipówka, Podhajce, Podilia, Pomorzany, Rohatyn, Słoboda.

Metropolia halicka[edytuj]

Pobliskie miejscowości[edytuj]

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. "Dziełem rzeczywistych twórców unii polsko-litewskiej i kierowników polskiej polityki był akt formalnego objęcia Rusi Halicko-Włodzimierskiej pod władzę Polski (1387). Aktu tego dokonała Jadwiga jako sukcesorka Ludwika, a chodziło w nim przede wszystkim o uchylenie zwierzchności węgierskiej nad tym krajem, utrwalonej po śmierci Kazimierza Wielkiego", Jerzy Wyrozumski, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1978, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 250.
  2. Tekst deklaracji opublikowany w:Dz. U. z 1923 r. Nr 49, poz. 333
  3. 16 sierpnia 1945 Umowa graniczna pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku
  4. a b Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 199
  5. a b c Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Eugeniusz Różański, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie stanisławowskim 1939-1946, Wydanie I, ISBN 978-83-85865-13-1, s. 486
  6. Archiwum Adama Bienia. Akta Narodowościowe (1942-1944), oprac. Jan Brzeski, Adam Roliński, Kraków 2001, s. 296
  7. a b Demografia (pol.). Wirtualny sztetl. [dostęp 2016-01-10].
  8. Державний комітет статистики України. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2011 року, Київ-2011 (doc)
  9. Вол. Дідух. Пантелеймонівський храм — перлина білокам'яного зодчества // Пам'ятки України, 2013. № 6 за червень, s. 22-29.
  10. Олександр Головко. Останній похід князя Романа Мстиславича у джерелах та історичній думці / Український історичний журнал. К., № 4 (487) за липень-серпень 2009, s. 40. ISSN 0130-5247

Linki zewnętrzne[edytuj]