Halina Mikołajska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Halina Mikołajska
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

22 marca 1925
Kraków

Data i miejsce śmierci

21 czerwca 1989
Warszawa

Zawód

aktorka, reżyserka

Z Lechem Ludwikiem Madalińskim w Ocaleniu Jakuba Jerzego Zawieyskiego (Kraków, 1947)
Pomnik Haliny Mikołajskiej w Parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego

Halina Mikołajska-Brandys (ur. 22 marca 1925 w Krakowie, zm. 22 czerwca 1989 w Warszawie)[1] – polska aktorka i reżyserka.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

W czasie wojny występowała w krakowskim Teatrze Podziemnym Adama Mularczyka. Uczyła się w Państwowej Szkole Dramatycznej przy Starym Teatrze w Krakowie, którą ukończyła w 1947 roku. Na zawodowej scenie debiutowała rolą Eurydyki w Orfeuszu w reżyserii Władysława Woźnika. Występowała w Krakowie w sztukach: Otello Williama Szekspira, Maskarada Jarosława Iwaszkiewicza, Judyta Charlesa Peyreta-Chappuisa, Trzy siostry Czechowa. W 1949 roku wystąpiła w Teatrze Kameralnym we Wrocławiu w Niemcach Leona Kruczkowskiego, gdzie grała postać Ruth.

Od 1950 roku mieszkała w Warszawie. Początkowo występowała w Teatrze Polskim. Uznanie zdobyła dzięki dwóm rolom: Amelii w Horsztyńskim Juliusza Słowackiego i Ethel w Juliuszu i Ethel Kruczkowskiego. W 1955 roku zaangażowała się w działanie nowo powstałego Teatru Domu Wojska Polskiego, który w 1957 roku został przemianowany na Teatr Dramatyczny. Zagrała w nim 10 ról, wykreowała między innymi swoje wielkie role: Rachel w Weselu Stanisława Wyspiańskiego, Szen-Te i Szui-Ta w Dobrym człowieku z Seczuanu Bertolta Brechta, Starej w Krzesłach Eugène Ionesco. Także w Teatrze Dramatycznym debiutowała w 1957 jako reżyser inscenizacją prapremierową dramatu Iwona, księżniczka Burgunda (1958) Witolda Gombrowicza.

Swoją dalszą karierę związała z Teatrem Współczesnym Erwina Axera i Teatrem Narodowym. Występowała w kolejnych sztukach: Agamemnonie Ajschylosa, Kordianie Słowackiego, Marii Stuart Fryderyka Schillera, Dawnych czasach Harolda Pintera, Punkcie przecięcia Paula Claudela, ponownie Trzech siostrach, Wiśniowym sadzie Czechowa, Janie Gabrielu Borkmanie Henryka Ibsena, Matce i Kurce Wodnej Stanisława Ignacego Witkiewicza. W latach 1976–1981 ze względu na swoją działalność opozycyjną praktycznie nie występowała na zawodowej scenie. W 1982 roku, po powrocie z internowania zagrała jako Hestia w Wyzwoleniu Wyspiańskiego i otrzymała od publiczności Teatru Polskiego wielominutowe brawa. W latach osiemdziesiątych działała w obrębie kultury niezależnej – deklamowała poezję i prezentowała monodramy. Ostatnią jej rolą była Maria Schwartz w Terrorystach Ireneusza Iredyńskiego.

W latach 1953−1962 była wykładowczynią warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej.

Działalność opozycyjna[edytuj | edytuj kod]

W późniejszym okresie PRL-u (koniec lat 60) była działaczką opozycji. Podpisała Memoriał 59. Od 1976 była członkinią Komitetu Obrony Robotników (KOR), a następnie Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (KSS „KOR”). W styczniu 1978 podpisała deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. Wielokrotnie nękana przez Służbę Bezpieczeństwa. Znalazła się wśród artystów, którzy nie mogli występować w radio i w telewizji, a później także i w teatrze.

W okresie stanu wojennego Halina Mikołajska została internowana, przebywała w Jaworzu, Gołdapi i Darłówku.

Grób Mariana Brandysa i Haliny Mikołajskiej na cmentarzu leśnym w Laskach

Przed śmiercią wzięła udział w pierwszych częściowo wolnych wyborach 4 czerwca 1989.

Została pochowana na cmentarzu leśnym w Laskach[1].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Była żoną architekta Janusza Ballenstedta, następnie malarza Aleksandra Stefanowskiego. Ostatnim mężem był pisarz Marian Brandys. W 1976 roku przeżyła próbę samobójczą[2][3]. Ciotka Antoniny Krzysztoń[4].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

4 czerwca 2012 w Parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego w Warszawie koło budynku Senatu został odsłonięty pomnik aktorki autorstwa Krystyny Fałdygi-Solskiej. Odsłonięcia pomnika dokonali prezydent Bronisław Komorowski i Danuta Szaflarska[5]. Imię Haliny Mikołajskiej nosi Mała Scena Teatru Dramatycznego Miasta Stołecznego Warszawy w Pałacu Kultury i Nauki.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Halina Mikołajska Brandys - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy, www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2023-03-20].
  2. Tygodnik Życie na Gorąco nr 23, 3 czerwca 2015, s. 56-57
  3. Halina Mikołajska i Marian Brandys - wielkie love story. [w:] Znane pary [on-line]. pary-populada.pl INTERIA.PL. [dostęp 2016-03-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-11)].
  4. Antonina Krzysztoń: Różnorodność w naszych rodzinach jest wartością, Plus.polskatimes.pl, 19 kwietnia 2019 [dostęp 2023-03-20] (pol.).
  5. Pomnik aktorki i opozycjonistki stanął koło Senatu. gazeta.pl, 2012-06-04. [dostęp 2012-06-04].
  6. Przy torze kolejowym

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]