Halina Szwarc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halina Szwarc
Halina Kłąb
Data i miejsce urodzenia 5 maja 1923
Łódź
Data i miejsce śmierci 28 maja 2002
Warszawa
Zawód gerontolog, wykładowca akademicki
Tytuł naukowy profesor nauk medycznych
Alma Mater Akademia Medyczna w Poznaniu
Uczelnia Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski

Halina Szwarc de domo Kłąb (ur. 5 maja 1923 w Łodzi, zm. 28 maja 2002 w Warszawie[1]) – wybitna agentka AK-owskiego wywiadu w okresie II wojny światowej (pseudonim Ryszard, następnie Jacek II); po wojnie profesor doktor medycyny, gerontolog, w latach 1970–1971 prorektor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową

Jej ojcem był Wincenty Kłąb, który po przybyciu do Łodzi nauczył się krawiectwa, a następnie działał jako developer w branży budowlanej (budował i sprzedawał domy). Halina Szwarc była uczennicą prestiżowego w Łodzi prywatnego Gimnazjum Żeńskiego Humanistycznego Heleny Miklaszewskiej przy ul. G. Narutowicza 59a. Ucząc się tu marzyła o karierze pianistki, ale kiedy usłyszała fantastyczną grę 12-letniego ucznia Konserwatorium do którego też uczęszczała porzuciła myśl o tej drodze życiowej[2].

II wojna światowa

Po wybuchu II wojny światowej, mając 16 lat, zgłosiła się na ochotnika do pracy w konspiracji Związku Walki Zbrojnej Okręgu Łódzkiego. Z polecenia dowództwa szybko i bardzo dobrze nauczyła się języka niemieckiego. Następnie, na polecenie tegoż dowództwa, podjęła starania o volkslistę powołując się na niemieckie korzenie babki (z d. Vogel). Aby odciąć się od środowiska łódzkiego wyjechała we wrześniu do Kalisza gdzie podjęła naukę w niemieckim gimnazjum. Tu z rekomendacji dyrektora gimnazjum do którego uczęszczała otrzymała volkslistę najwyższej grupy, zmieniając jednocześnie nazwisko na „Klomb”. Już wtedy realizowała zadania wywiadowcze w zakresie obserwacji ruchu jednostek niemieckich. W lutym 1942 r. zdała maturę z wyróżnieniem.

Po aresztowaniu w 1942 r. jej bezpośredniego przełożonego ps. „Jacek Pierwszy” otrzymała polecenie wyjazdu do rzeszy. W listopadzie 1943 r. wyjechała do Wiednia pod pseudonimem „Jacek II” i tu by nie wzbudzać podejrzeń zapisała się na studia medyczne. Jej zadaniem tutaj było pisanie raportów o nastrojach w mieście i kolportaż materiałów „akcji N”[3].

Działania wywiadowcze prowadziła m.in. w Wiedniu, Hamburgu, Berlinie i Monachium. Do jej największych sukcesów wywiadowczych należało ustalenie położenia obiektów wojskowych w Hamburgu, co umożliwiło aliantom ich zniszczenie, otrzymała za to angielskie odznaczenie (brązowy Krzyż Zasługi z mieczami). Następnie podjęła pracę w berlińskim Archiwum Medycyny Wojskowej, skąd pozyskiwała przekazywane aliantom informacje, na podstawie których można było wnioskować o rozmieszczeniu oddziałów niemieckich na froncie wschodnim.

Prowadziła również akcje dezinformacyjne wymierzone w niemiecką administrację oraz kolportaż prasy podziemnej na terenie Bawarii i Austrii w ramach Akcji N[4].

W 1944 roku została zatrzymana i przesłuchana po tym, jak posłużyła się fałszywą kartką żywnościową, ale nie zdekonspirowała się. W tym samym roku, po powrocie do rodzinnej Łodzi, została aresztowana przez Gestapo pod zarzutem działalności konspiracyjnej, torturowana i skazana na śmierć przez rozstrzelanie. Wyroku nie wykonano z powodu końca okupacji niemieckiej w Łodzi (19 stycznia 1945 roku). W tym czasie była przetrzymywana w więzieniu kobiecym przy obecnej ul. Gdańskiej 13 (Polizeigefängnis für Frauen; Polizeigefängnis Danzigerstrasse; Frauen-Gefängnis, Danzigerstrasse 13, Litzmannstadt)[5][a]. Uciekła 18 stycznia 1945 r. w okolicy Pabianic podczas pieszej ewakuacji więźniarek tego więzienia (rozpoczętej ok. godz. 20.00 17 stycznia).

Po wojnie

W 1948 r. ukończyła medycynę i rozpoczęła pracę w Klinice Akademii Medycznej w Poznaniu. Tu poznała swego męża, prawnika – Andrzeja Szwarca (ślub w 1949)[2]. Pomimo szykan UB, oskarżenia o kolaborację, a następnie prześladowań przez reżim stalinowski za współpracę z Armią Krajową udało się jej z czasem kontynuować karierę naukową. W 1963 r. rozwiodła się i przeprowadziła z dziećmi (synem Andrzejem i córką Magdaleną) do Warszawy, gdzie podjęła pracę w Wyższej szkole Wychowania Fizycznego. Tu w 1966 roku uzyskała tytuł profesora nauk medycznych. Od roku 1974 była członkiem Rady Naczelnej ZBoWiD. W 1975 roku przy Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego w Warszawie z jej inicjatywy powstał Uniwersytet Trzeciego Wieku będący pierwszą taką placówką w Polsce i jedną z pierwszych w Europie[2]. Obecnie placówka nosi jej imię.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2000 r. za wybitne zasługi dla rozwoju medycyny polskiej oraz w działalności społecznej na rzecz ludzi starszych została przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[6].

Pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w grobie rodzinnym (kwatera 276, rząd V)[1]. W 2003 roku upamiętniono ją tablicą umieszczoną w murze dawnego więzienia na Radogoszczu[1].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Kolportaż prasy "N" w Reichu, [w:] "Akcja "N". Wspomnienia, 1941–1944. Warszawa, 1972, s. 508–519.
  • Kobiece więzienie gestapo w Łodzi w ostatnim okresie okupacji. [w:] „Przegląd Lekarski – Oświęcim”, 1972, nr 1, s. 14–21.
  • Rekreacja ruchowa osób starszych, praca zbiorowa / H. Szwarc, R. Wasilewska, T. Wolańska ; pod red. Teresy Wolańskiej, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Warszawa, 1979.
  • Rekreacja ruchowa osób starszych, praca zbiorowa / pod red. Teresy Wolańskiej ; [aut.] H. Szwarc, R. Wasilewska, T. Wolańska, Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, Warszawa, 1986.
  • Rekreacja i turystyka ludzi w starszym wieku, Halina Szwarc, Teresa Wolańska, Tadeusz Łobożewicz, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa, 1988, ISBN 8320207002.
  • Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ–AK. Wyd. 1, Warszawa, 1999, ISBN 8386842466.
  • Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ–AK. Wyd. 2, Warszawa, 2008, ISBN 9788375430691.
  • Magdalena Grzebałkowska, Halina Szwarc. Bardziej Kloss niż Mata Hari; [w:] "Wysokie Obcasy", 23 IX 2000, nr 38, ss. 7-14.

Inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Na motywach jej życia oraz pamiętnika Wspomnienia z pracy w wywiadzie antyhitlerowskim ZWZ-AK powstał w 2007 spektakl Teatru Telewizji Doktor Halina według scenariusza Grażyny Treli i Marcina Wrony w reżyserii Marcina Wrony, konsultacja historyczna Andrzej Krzysztof Kunert, IPN, Teatr TVP – Scena Faktu, który miał premierę 1 września 2008[7]. W 2008 r. spektakl ten został nagrodzony na 52 festiwalu produkcji telewizyjnych i radiowych The New York Festivals Srebrnym Światowy Medal w kategorii „dramat”[8][9] i wydany na DVD[10].

Uwagi

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Elżbieta Adamczyk: Życie warte zachodu, Druga rocznica śmierci śp. prof. Haliny Szwarc. "Niedziela" (edycja łódzka) 2004 nr 23; niedziela.pl. [dostęp 2012-12-02].
  2. 2,0 2,1 2,2 Magdalena Grzebałkowska, Halina Szwarc. Bardziej Kloss niż Mata Hari; [w:] "Wysokie obcasy", 23 września 2000, nr 38, ss. 7–14.
  3. Krzysztof Lesiakowski, Halina Kłąb – „Jacek II” (1923–2002). Losy żołnierza wywiadu okręgu „Łódź” AK „Barka”. [w:] „Rocznik Łódzki”, t. 51, 2004, s. 131–144.
  4. H. Sz., Kolportaż prasy "N" w Reichu, [w:] "Akcja "N". Wspomnienia, 1941–1944. Warszawa 1972, s. 508–519.
  5. Janina Michowicz, Więzienie przy ul. Gdańskiej (1939–1945 r.) w świetle relacji byłych więźniarek, [w:] „Rocznik Łódzki”, 1969, tom XII (XVI)
  6. M.P. z 2000 r. Nr 21, poz. 439
  7. Doktor Halina. tvp.pl, 17 stycznia 2008. [dostęp 2012-12-02].
  8. Nowy Jork: nagrody dla Sceny Faktu. tvp.pl, 26 stycznia 2009. [dostęp 2012-12-02].
  9. Prestiżowy sukces produkcji Telewizji Polskiej w Nowym Jorku. tvp.pl, 28 stycznia 2009. [dostęp 2012-12-02].
  10. Scena Faktu na DVD: „Doktor Halina”. tvp.pl, 9 września 2009. [dostęp 2012-12-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]