Hanka Ordonówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hanka Ordonówna
Ilustracja
Ordonówna w Jerozolimie na tarasie „Domu Polskiego”
Imię i nazwisko Maria Anna Tyszkiewiczowa
Pseudonim Ordonka, Weronika Hort
Data i miejsce urodzenia 25 września 1902
Warszawa
Data i miejsce śmierci 8 września 1950
Bejrut
Przyczyna śmierci gruźlica
Zawód piosenkarka
tancerka
aktorka
Aktywność 1918–1939
Wytwórnie płytowe Syrena
Muza
Powiązania Qui Pro Quo
Współpracownicy
Michał Tyszkiewicz

Hanka Ordonówna, ps. Ordonka, właśc. Maria Anna Tyszkiewiczowa, z domu Pietruszyńska[1][2][3], ps. literacki Weronika Hort (ur. 25 września 1902 w Warszawie, zm. 8 września[4] 1950 w Bejrucie) – polska piosenkarka, autorka wierszy oraz tekstów piosenek, tancerka i aktorka.

Życiorys[edytuj]

Pochodziła z rodziny kolejarza. Była córką Władysława i Heleny z Bieńkowskich. W dzieciństwie uczęszczała do szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie, a w wieku 16 lat debiutowała w teatrzyku „Sfinks”. W okresie występów w teatrze „Wesoły Ul” w Lublinie zyskała popularność jako wykonawczyni piosenek o tematyce żołnierskiej. Po upadku lubelskiego teatru wróciła do Warszawy i w 1919 roku podjęła pracę w kabarecie Miraż, a na początku 1923 roku grała w „Stańczyku”. Następnie od marca 1923 roku rozpoczęła karierę jako szansonistka w kabarecie Qui Pro Quo[1], w którym występowała do 1931 roku. W 1924 roku występowała także na zagranicznych scenach – w Niemczech i we Francji.

We Włoszech, w Wiedniu i w Paryżu uzupełniała swoją wokalną edukację. Od 1931 roku występowała również w teatrach „Banda”, „Wielka Rewia”, „Cyrulik Warszawski”.

Ogromną rolę w ukształtowaniu jej scenicznej dojrzałości odegrał Fryderyk Jarosy. Pod jego kierunkiem wykształciła swój niepowtarzalny styl, stając się dojrzałą artystką. Sławę, nieprzemijającą do wybuchu wojny, dało jej wykonanie piosenki „Miłość ci wszystko wybaczy” z filmu Szpieg w masce (1933). Po premierze produkcji filmowej piosenka stała się wizytówką Ordonówny. W wielu miastach Polski dawała liczne koncerty jako artystka sceniczna (diseuse), a także odbywała zagraniczne tournée. Przyjmowano ją entuzjastycznie w Atenach, Bejrucie, Damaszku, Jerozolimie, Tel Awiwie, Kairze, Rydze i w Stanach Zjednoczonych. Występowała także m.in. w Paryżu, Berlinie i w Wiedniu[1]. Samodzielnie przygotowywała kostiumy sceniczne dla siebie, jej partnerem w duecie scenicznym był Igo Sym[5].

Ordonówna w oknie pociągu, trzymająca w ręku tygodnik „Światowid” (1924–1939)

W 1931 roku została żoną hrabiego Michała Tyszkiewicza, który był też autorem tekstów wielu jej piosenek. Mimo że została hrabiną, nadal występowała w kabarecie i dodatkowo jeździła konno w rewii cyrkowej. Intensywna praca spowodowała powrót choroby płuc, z której udało jej się wyleczyć dzięki intensywnej opiece męża i lekarzy. Po powrocie do zdrowia koncertowała w Stanach Zjednoczonych, skąd powróciła do Polski w 1939 roku[1].

Po wybuchu II wojny światowej przebywała początkowo w Warszawie, gdzie jesienią 1939 roku została uwięziona na Pawiaku. Do jej aresztowania doszło po wcześniej zaaranżowanym spotkaniu z Igo Symem (przedwojennym partnerem scenicznym Ordonówny), który był konfidentem gestapo[6]. Została zwolniona dzięki staraniom męża i wyjechała do Wilna[4]. Tam w latach 1940–1941 grała w Teatrze na Pohulance, w „Lutni” i w Polskim Teatrze Dramatycznym. Aresztowana przez NKWD po aneksji Litwy przez ZSRR, została wywieziona do łagru w Uzbekistanie, a jej mąż został wywieziony w głąb Rosji[1].

Ordonówna (1925)

W czasie zesłania powróciła jej choroba płuc, z uwagi na trudne warunki życia. Po uwolnieniu w następstwie układu Sikorski-Majski Ordonówna początkowo zorganizowała teatr w polskim ośrodku w Tocku, później natomiast zajęła się organizowaniem pomocy dla osieroconych dzieci polskich wygnańców. Z uwagi na stan zdrowia wyjechała do Taszkentu. W tym okresie spotkała się ponownie z mężem. Po zerwaniu przez ZSRR stosunków z rządem RP (co nastąpiło po ujawnieniu w 1943 roku masakry katyńskiej) została ewakuowana razem z sierocińcem przez Bombaj w Indiach do Bejrutu w Libanie[1].

Pogarszający się stan zdrowia zmusił ją do zamieszkania z mężem w Bejrucie i podjęcia poważniejszego leczenia[1]. Zmarła w Bejrucie na gruźlicę i tam została pochowana. Na jej grobie wykuto napis: „ŚP Maria Hanna Tyszkiewiczowa Hanka Ordonówna. Ur. 25 IX 1902 zm. 8 IX 1950. Tyś jest ucieczką moją od ucieśnienia zachowasz mię i piosenkami radosnego wybawienia uraczysz mię. Ps. XXXII. 7”. W 1990 roku jej prochy przeniesiono i pochowano na warszawskich Powązkach[4]. W tym samym roku jej imię nadano Szkole Podstawowej nr 209 w Warszawie.

Publikacje[edytuj]

  • Tułacze dzieci (pod pseudonimem Weronika Hort; pierwsze wydanie: Bejrut 1948, wydania krajowe: 1990 – PIW, 2005 – Wydawnictwo LTW)

Dyskografia[edytuj]

Albumy[edytuj]

Ordonówna jako Rita Holm w filmie Szpieg w masce (1933)
Płyty analogowe
  • 1927–1929: Hanka Ordonówna znakomita Artystka teatru Qui pro quo, Syrena Rekord
  • 1929: Hanka Ordonówna artystka teatru „Qui pro quo” śpiew z akompaniamentem skrzypiec i fortepianu, Syrena Electro
  • 1929: Hanka Ordonówna artystka teatru „Qui pro quo”, Syrena Electro
  • 1929–1930: Hanka Ordonówna artystka teatru „Qui pro quo” śpiew z towarzyszeniem Chóru Dana, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna artystka Scen Warszawskich śpiew z akompaniamentem fortepianu, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem orkiestry Towarzystwa „Syrena Record” oraz towarzyszeniem gitar hawajskich, Syrena Electro
  • 1932: Hanka Ordonówna artystka Teatrów Warszawskich, Syrena Electro
  • 1933: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry Towarzystwa „Syrena Record”, Syrena Electro
  • 1934: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry „Syrena Record”, Syrena Electro
  • 1937–1938: Hanka Ordonówna śpiew z akompaniamentem Orkiestry „Syrena Record”, Syrena Electro
Płyty kompaktowe
  • 1992: Miłość ci wszystko wybaczy…
  • 1995: Ordonka: Miłość ci wszystko wybaczy
  • 2002: Platynowa Kolekcja: Złote przeboje (Polskie Nagrania)
  • 2005: Złota kolekcja: Miłość ci wszystko wybaczy (EMI)
  • 2005: Gwiazdozbiór polskiej muzyki: Od piosenki do piosenki (Polskie Radio)
  • 2006: The Best: Jeśli kochasz mnie (MTJ)
  • 2006: Platynowa Kolekcja – Niezapomniane piosenki (Mediaway)
  • 2007: Muzyczna kolekcja – Niezapomniane piosenki (Universal)
  • 2009: Piosenki znane i nieznane (4ever Music)

Piosenki[edytuj]

Tablica upamiętniająca teatrzyk Qui Pro Quo i jego artystów na Senatorskiej 29/31 w Warszawie

Wybrane przedstawienia teatralne i kabaretowe[edytuj]

Rewia wiosenna „Słońce w Cyruliku” w Teatrze „Cyrulik Warszawski” w Warszawie (1937).
  • 1939: Kto kogo, Tip–top
  • 1937: Jaś w raju bram, Cyrulik Warszawski
  • 1935: Poskromienie złośnicy jako Kasia, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935: Ptak jako Burmistrzanka, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935: Rajski ogród jako Mary Berger, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1935: Dla ciebie, Warszawo
  • 1933: Eros i Psyche jako Psyche, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1933: Co tylko chcecie jako Viola, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
  • 1932: Banda, naprzód, teatr Banda
  • 1931: Małżeństwo Fredeny
  • 1930: Budżet wiosenny, teatr Qui Pro Quo
  • 1930: Dookoła Bartel, teatr Qui Pro Quo
  • 1929: Jubileusz Qui Pro Quo, teatr Qui Pro Quo
  • 1928: Czy Anna jest panna, teatr Qui Pro Quo
  • 1927: Pstryk,, teatr Qui Pro Quo
  • 1927: Sałatka majowa, teatr Qui Pro Quo
  • 1926: Puść go kantem, teatr Qui Pro Quo
  • 1925: A tymczasem pod łóżkiem, teatr Qui Pro Quo
  • 1925: Pamiętniki wielkich ludzi, teatr Qui Pro Quo
  • 1923: Warto zobaczyć
  • 1923: Na księżycu, teatr Sfinks
  • 1918: W naszej kochanej Warszawie, teatr Sfinks

Filmografia[edytuj]

Ordonówna i Samborski w filmie Szpieg w masce (1933)

Uwagi

  1. a b Jako „Oldlen”.

Przypisy

  1. a b c d e f g S. Helena Chołyk CSNJ. Opiekunka „tułaczych dzieci”. „Gość Niedzielny”. Nr 9/2001. 
  2. Ordonka w smudze dymku z egipskich. Presspublica, 2008-11-14. [dostęp 2012-01-04].
  3. Encyklopedia PWN. PWN. [dostęp 2012-01-04].
  4. a b c Halina Jotkiałło: Z Wilna – w ostatnią bohaterską drogę. Magazyn Wileński. s. 21–22.
  5. Z Teatru Wielkiego. Hanka Ordonówna – Igo Sym. „Gazeta Lwowska”, s. 2, nr 44 z 23 lutego 1936. 
  6. Igo Sym (ang.). cyranos.ch. [dostęp 2016-07-15].

Bibliografia[edytuj]

  • Zbigniew Adrjański: Kalejdoskop estradowy. Leksykon polskiej rozrywki 1944–1989 : artyści, twórcy, osobistości. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09191-9.
  • Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.
  • Syrena Record: pierwsza polska wytwórnia fonograficzna = Poland’s first recording company: 1904–1939. ISBN 83-917189-0-5.

Linki zewnętrzne[edytuj]