Hans Hartwig von Beseler

Hans Hartwig von Beseler
	generał pułkownik
Data i miejsce urodzenia	27 kwietnia 1850 ; Greifswald, Królestwo Prus
Data i miejsce śmierci	20 grudnia 1921 ; Neu-Babelsberg, Niemcy
	Przebieg służby
Lata służby	1868–1910,; 1914–1918
Siły zbrojne	Armia Pruska; Armia Cesarstwa Niemieckiego; Polska Siła Zbrojna
Główne wojny i bitwy	wojna francusko-pruska; I wojna światowa
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Teksty w Wikiźródłach
	Cytaty w Wikicytatach

Hans Hartwig von Beseler (ur. 27 kwietnia 1850 w Greifswaldzie, zm. 20 grudnia 1921 w Neu-Babelsberg) – niemiecki wojskowy, generał pułkownik, generał-gubernator warszawski, naczelny dowódca Polskiej Siły Zbrojnej.

Życiorys

Urodził się w rodzinie profesora uniwersyteckiego. Wstąpił do armii pruskiej w 1868 i trafił do Batalionu Pionierów Gwardii. W jego szeregach walczył w wojnie francusko-pruskiej lat 1870–1871, podczas której awansował na podporucznika (niem. Secondeleutnant)^[1]. Od 1884 roku, będąc już w stopniu kapitana (niem. Hauptmann), służył w sztabie 30. Dywizji Piechoty^[2]. W 1893 roku, trafił do Ministerstwa Wojny, gdzie został szefem 1. Wydziału Armii Departamentu Wojny^[3]. Sześć lat później objął stanowisko jednego z kwatermistrzów w Sztabie Generalnym i awansował na generała majora (niem. Generalmajor)^[4]. Od 1904 roku był szefem wojsk inżynieryjnych i komendantem twierdz i na tym stanowisku awansował w generała porucznika (niem. Generalleutnant)^[5]. W 1910 roku, w stopniu generała piechoty (niem. General der Infanterie) przeszedł na wojskową emeryturę z prawem do noszenia munduru Batalionu Pionierów Gwardii^[6]. W tym samym roku otrzymał tytuł szlachecki od cesarza Wilhelma II Hohenzollerna, a w 1912 został członkiem pruskiej Izby Panów^[7].

Po wybuchu I wojny światowej został przywrócony do służby i mianowany na dowódcę trzeciego korpusu rezerwowego Armii Cesarstwa Niemieckiego. Kierował działaniami bojowymi, których wynikiem było zdobycie twierdz w Antwerpii i Modlinie.

Od sierpnia 1915 na stanowisku generalnego gubernatora Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego, części terytorium Królestwa Polskiego okupowanej przez wojska niemieckie. We wrześniu tego samego roku jego imieniem nazwano drewniany most zbudowany na palach przez Niemców obok uszkodzonego przez wycofujące się wojska rosyjskie mostu Kierbedzia^[8]. Jesienią tego samego roku ustanowił w Warszawie polskojęzyczne uczelnie – Uniwersytet Warszawski i Politechnikę Warszawską. Był rzeczywistym inicjatorem i twórcą podwalin polskiej państwowości i wojskowości według aktu 5 listopada, na którego wydanie miał główny wpływ.

8 kwietnia 1916 podpisał rozporządzenie o przyłączeniu (z dniem 1 kwietnia 1916) do Warszawy 82,1 km² terenów na przedmieściach, przez co powierzchnia miasta wzrosła ponad trzykrotnie^[9]^[10].

Od 10 kwietnia 1917 był Naczelnym Dowódcą Polskiej Siły Zbrojnej (tytuł formalny: „Naczelny Dowódca Wojsk Polskich”). 18 października 1918 uznał zwierzchność Rady Regencyjnej nad Wojskiem Polskim, a 24 października złożył na jej ręce urząd naczelnego dowódcy^[11]. 12 listopada tegoż roku w przebraniu opuścił Warszawę, w której trwało rozbrajanie jego zrewolucjonizowanych żołnierzy, i powrócił do Niemiec^[12]. Tam stał się obiektem ataków konserwatystów i nacjonalistów, którzy zarzucali mu zbytnią pobłażliwość względem Polaków.

Został pochowany na cmentarzu Inwalidów w Berlinie.

Odznaczenia

Odznaczenia gen. von Beselera to między innymi^[6]:

Krzyż Wielki Orderu Orła Czerwonego z liśćmi dębu i koroną
Pour le Mérite z liśćmi dębu^[7]
Order Królewski Korony I klasy
Krzyż Żelazny II klasy
Krzyż Wielki Orderu Bertholda I (Badenia)
Krzyż Wielki Orderu Zasługi Wojskowej (Bawaria)
Kawaler II klasy Orderu Henryka Lwa (Brunszwik)
Krzyż Wielki Orderu Alberta ze złotą gwiazdą (Saksonia)
Krzyż Wielki Orderu Fryderyka (Wirtembergia)
Złote Promienie z Rozetą Orderu Wschodzącego Słońca (Japonia)
Komandor Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Włochy)
Kawaler Orderu Korony Żelaznej II klasy (Austro-Węgry)
Krzyż Wielki Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry_
Order Lwa i Słońca II klasy (Persja)
Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Miecza (Szwecja)

Zobacz też

Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych

Przypisy

↑ Rangliste 1871 ↓, s. 491.
↑ Rangliste 1885 ↓, s. 81.
↑ Rangliste 1894 ↓, s. 10.
↑ Rangliste 1900 ↓, s. 15.
↑ Rangliste 1907 ↓, s. 107.
↑ ^a ^b Rangliste 1913 ↓, s. 485.
↑ ^a ^b Conze 1955 ↓, s. 25.
↑ Barbara Hensel-Moszczyńska, Anna Topolska (red.): Odzyskana społeczność. Warszawa 1915–1918. Muzeum Warszawy, 2018, s. 48. ISBN 978-83-65777-56-0.
↑ Maria Nietyksza, Witold Pruss: Zmiany w układzie przestrzennym Warszawy [w:] Irena Pietrza-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 41, s. 1973.
↑ Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 70.
↑ Centralne Archiwum Wojskowe: VII. Narodziny Wojska Polskiego (październik – grudzień 1918) [1], s. 145
↑ Rickard, J. (4 September 2007): General Hans Hartwig von Beseler, 1850-1921 [2], dostęp 31.03.2012

Bibliografia

Bogdan Graf von Hutten-Czapski, Sechzig Jahre Politik und Gesellschaft, 1–2, Berlin 1936
Arkadiusz Stempin. Generał-pułkownik Hans Hartwig von Beseler – generalny gubernator warszawski w latach 1915-1918. „Dzieje Najnowsze”. 3, s. 21–34, 2011. Wydawnictwo DiG. ISSN 0419-8824.
Beseler, Hans Hartwig von. W: Werner Conze: Neue Deutsche Biographie 2. 1955. [dostęp 2025-12-17]. (niem.).
Rang- und Quartier-Liste der Königlich-Preußischen Armee 1870/71, Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1871 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Rang- und Quartier-Liste der Königlich-Preußischen Armee 1885, Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1885 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Rangliste der Königlich Preußischen Armee und des XIII. (Königlich Württembergischen) Armeekorps für 1894., Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1894 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Rangliste der Königlich Preußischen Armee und des XIII. (Königlich Württembergischen) Armeekorps für 1900., Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1900 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Rangliste der Königlich Preußischen Armee und des XIII. (Königlich Württembergischen) Armeekorps für 1907., Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1907 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Rangliste der Königlich Preußischen Armee und des XIII. (Königlich Württembergischen) Armeekorps für 1913., Berlin: E. S. Mittler und Sohn, 1913 [dostęp 2025-12-17] (niem.).
Czesław Witkowski, Bardzo porządny Niemiec. newsweek.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-29)]., „Newsweek Polska” Plus Nr 11/2015
Rickard, J (4 September 2007): General Hans Hartwig von Beseler, 1850-1921 [3]

Linki zewnętrzne

Armia Niemiecka. armianiemiecka.tpf.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-26)]. Hans von Beseler
Mowy i odezwy Hansa von Beselera w serwisie Polona.pl

[CITEREFRangliste1871491-1] Rangliste 1871 ↓, s. 491.

[CITEREFRangliste188581-2] Rangliste 1885 ↓, s. 81.

[CITEREFRangliste189410-3] Rangliste 1894 ↓, s. 10.

[CITEREFRangliste190015-4] Rangliste 1900 ↓, s. 15.

[CITEREFRangliste1907107-5] Rangliste 1907 ↓, s. 107.

[CITEREFRangliste1913485-6] Rangliste 1913 ↓, s. 485.

[CITEREFConze195525-7] Conze 1955 ↓, s. 25.

[8] Barbara Hensel-Moszczyńska, Anna Topolska (red.): Odzyskana społeczność. Warszawa 1915–1918. Muzeum Warszawy, 2018, s. 48. ISBN 978-83-65777-56-0.

[nie-9] Maria Nietyksza, Witold Pruss: Zmiany w układzie przestrzennym Warszawy [w:] Irena Pietrza-Pawłowska (red.) Wielkomiejski rozwój Warszawy do 1918 r.. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 41, s. 1973.

[dun-10] Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Warszawa w czasie pierwszej wojny światowej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 70.

[arch-11] Centralne Archiwum Wojskowe: VII. Narodziny Wojska Polskiego (październik – grudzień 1918) [1], s. 145

[gen-12] Rickard, J. (4 September 2007): General Hans Hartwig von Beseler, 1850-1921 [2], dostęp 31.03.2012

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]