Harmanec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Harmanec
ilustracja
Państwo  Słowacja
Kraj  bańskobystrzycki
Powiat Bańska Bystrzyca
Starosta Henrieta Ivanová[1]
Powierzchnia 7,757[2] km²
Wysokość 446[3] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

884[3]
113,96 os./km²
Nr kierunkowy 048
Kod pocztowy 976 03
Tablice rejestracyjne BB
Położenie na mapie kraju bańskobystrzyckiego
Mapa lokalizacyjna kraju bańskobystrzyckiego
Harmanec
Harmanec
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Harmanec
Harmanec
48°47′30″N 19°05′00″E/48,791667 19,083333
Strona internetowa

Harmanec (niem. Hermanetz, Hermannsdorf, węg. Hérmand, do 1888 Hermanec, pol. Harmaniec) – gmina wiejska (obec) w środkowej Słowacji, w powiecie Bańska Bystrzyca. Położona jest w dolinie Harmanieckiej, pomiędzy stokami Wielkiej Fatry i Górami Kremnickimi, otoczona ze wszystkich stron lasami. Harmaniec jest jednym z największych ośrodków papierniczych Słowacji.

W pobliżu wsi znajduje się krasowa Jaskinia Harmaniecka (Harmanecká jaskyňa, administracyjnie leży na terenie Dolnego Harmańca) – jest udostępniona do zwiedzania. Nad jaskinią rozciąga się tzw. Harmanecká tisina – jeden z największych w Europie lasów cisowych (objęty ochroną w rezerwacie przyrody Harmanecká tisina).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki miejscowości związane są z sąsiednią wsią Dolný Harmanec. Pierwsza wzmianka o tej miejscowości pochodzi z końca XV stulecia i związana jest, podobnie jak w przypadku innych osad w tej okolicy, z górnictwem. W XVIII wieku na terenie dzisiejszego Harmańca pojawiła się manufaktura papieru. Zużycie papieru wzrosło w następnym wieku i powstały kolejne nowoczesne zakłady związane z papiernictwem (choć na początku nie spotkało się to z aprobatą rajców z Bańskiej Bystrzycy, do których należały te tereny), których pierwszym właścicielem był Franz Sigmund Leicht (od 1829 r.). We wszystkich budynkach fabryki była wówczas bieżąca woda, sprowadzana z gór 170-metrowym drewnianym korytem. Po śmierci Leichta w 1838 zakłady przejął Stefan Ruttkay, a w 1840 r. Moriz Schloss z Hainburga, a udziałowcami zostały wiedeńska firma Arnstein i Eskeles oraz firma Werheimstein i synowie. W 1843 r. Schloss założył magazyn papieru w Budapeszcie.

W 1845 r. w zakładach pracowało 150 osób, a w 1850 – już ponad 200 osób, również dzieci w wieku 10–15 lat (w 1840 r. było ich 40, dziesięć lat później tylko 11). W 1866 r. zakłady papiernicze kupili mieszczanie z Bańskiej Bystrzycy – H.G. Stadler i J.B. Huttner, a od 1899 r. prowadziła go tylko rodzina Huttnerów, za czasów której eksportowano miejscowy papier do Indii, Chin i Japonii. W 1904 r. pożar zniszczył większą część fabryki, odbudowano ją jednak dzięki pożyczce banku z Budapesztu, który w 1906 r. przejął zakłady. W latach 1912–1913 wybudowano linię kolejową z Bańskiej Bystrzycy, która przewoziła pracowników. W 1910 r. zatrudnionych było tutaj 605 pracowników, w tym 417 Słowaków, 44 Węgrów, 42 austriackich Niemców oraz 3 Niemców z Rzeszy. W 1918 r. pożar po raz kolejny zniszczył fabrykę – zdołała z powrotem rozpocząć produkcję, ale w 1921 r. konieczne okazało się zawieszenie produkcji i postawienie zakładu w stan upadłości. W 1924 r. papiernię przejęła spółka z Moraw, która wcześniej udzielała jej kredytów i wykorzystała ciężką sytuację zakładów, aby stać się ich właścicielem. Natychmiast wznowiła działalność fabryki – wkrótce zatrudnionych w niej było 700 pracowników. Kolejny wielki pożar w 1927 r. pochłonął znaczną część towarów.

W 1946 r. zakład znacjonalizowano. W 1957 r. doszło do podziału Dolnego Harmańca – bardziej zurbanizowana część wsi (gdzie bardziej zwarte osadnictwo datuje się na 1860 r.) odłączyła się i utworzyła osobną gminę.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí (słow.). Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-11-26].
  2. Registre obnovenej evidencie pozemkov (słow.). Úrad geodézie, kartografie a katastra SR, 2017-08-10. [dostęp 2017-11-26].
  3. a b Slovakia: Banskobystrický kraj (ang.). W: City Population [on-line]. [dostęp 2017-09-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • História (słow.). W: Strona oficjalna [on-line]. [dostęp 2017-09-24].