Hawajka złotogłowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Hawajka złotogłowa
Rhodacanthis palmeri[1]
Rothschild, 1892
Hawajka złotogłowa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Drepanidini
Rodzaj Rhodacanthis
Gatunek hawajka złotogłowa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EX pl.svg

Hawajka złotogłowa (Rhodacanthis palmeri) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny łuszczakowatych, podrodziny łuskaczy. Endemit Hawaiʻi. Wymarł w latach 90. XIX wieku.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Walter Rothschild w 1892 na łamach The Annals and magazine of natural history. Holotyp pochodził z Hawaiʻi. Autor zamieścił jedynie opisy upierzenia samców, samic i ptaków młodych, bez dodatkowych informacji o ich zachowaniu. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Rhodacanthis palmeri[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza hawajkę złotogłową w rodzaju Rhodacanthis, uznaje ją za gatunek monotypowy[4]. Opisano również drugi gatunek, hawajkę żółtawą (R. flaviceps). Okazy dla Rothschilda, zafascynowanego rzadkimi, ginącymi i ciekawymi gatunkami, odławiał Henry Palmer. Uznał on zaobserwowane hawajki za jeden gatunek, jednak później Rothschild wyodrębnił hawajki złotogłowe jako większe od żółtawych i o bardziej pomarańczowych głowach. W przypadku hawajek żółtawych ptaki odłowione w 1891 były ostatnimi widzianymi. Hawajki złotogłowe odnotowywano jeszcze przez kilka kolejnych lat[5]. Rothschild wzmiankuje, że niedługo po odkryciu gatunku kolejne okazy pozyskał Robert Cyril Layton Perkins, który sporządził również obserwacje dotyczące owych pomarańczowogłowych hawajek[6]. Nie jest jednak jasne, czy hawajki żółtawe można by uznać za osobny gatunek. Mogły to być ptaki młodociane lub pierwszoroczne, wobec tego brak późniejszych odnotowań byłby logiczny – gatunek stał na skraju wymarcia, więc młode nie pojawiały się. Notatki Palmera zostały przekazane przez Rothschilda do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, jednak wiele z nich zostało potem zniszczonych przez pracowników muzeum[5].

Rdzenni mieszkańcy Hawajów nazywali te ptaki Poupou lub Hopue, ale nie byli z nimi dobrze zaznajomieni[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Wymiary podane przez Rothschilda, oryginalne podane w calach: długość ciała – 223 mm, długość górnej krawędzi dzioba – 21 mm, długość skrzydła – 105 mm, długość ogona – 75 mm, długość skoku – 28 mm[3].

Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U samca głowa i gardło intensywnie pomarańczowoczerwone. Grzbiet i pozostała część wierzchu ciała oliwkowozielone, matowe. W niższej części kupra kolor przechodzi w ciemnopomarańczowy, matowy; tak samo na pokrywach nadogonowych. Skrzydła i sterówki ciemne, czarnobrązowe; pióra na krawędziach żółte. Niższa część gardła i pozostała część spodu ciała matowa, żółtopomarańczowa. W niższej części brzucha i na pokrywach podogonowych pióra znacznie jaśniejsze. Dziób niebieskobrązowy, nogi ciemnoszare, tęczówka czerwona[3].

U samicy wierzch głowy, kark, boki głowy i wierzch ciała oliwkowozielone, niższa część kupra i pokrywy nadogonowe jasnozielone (autor określił ten kolor parrot-green). Czoło jaśniejsze w stosunku do reszty głowy. Lotki i sterówki jasnozielono obrzeżone. Spód ciała matowy, jasnozielony, w niższej części brzucha i na pokrywach podogonowych biały z zielonym nalotem[3].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Hawajki złotogłowe zamieszkiwały lasy Acacia koa na wysokości około 1200–1500 m n.p.m. (oryginalne wartości podano w stopach)[7]. Według Palmera były to ptaki pozbawione lęku i łatwe do podejścia. Zjadały nasiona A. koa, w żołądkach znaleziono również nasiona innych roślin (jedna z nich miała się zwać Alaii). Podobnie jak hawajki papużkowate (Loxioides bailleui) sporadycznie jadły też gąsienice. Samice i młode były trudne do dostrzeżenia w listowiu. Zawołanie było, według Palmera, niskim gwizdem, brzmiącym jak wydłużone łiik. Składało się z dwóch lub trzech dźwięków, obniżających się ku końcowi; brzmiało melancholicznie. Palmerowi udało się je zwabić przez imitowanie ich zawołania. Perkins opisał również samicę wydającą z siebie pojedynczy, głęboki dźwięk o charakterze alarmu[6]:

Quote-alpha.png
Przy jednej okazji, gdy zastrzeliłem samca, słyszałem jego partnerkę ciągle wydającą z siebie ten dźwięk, kontynuowała to przez jakieś 5 minut, ale zdawała się otrzymać jakieś brzuchomówcze zdolności: głos dochodził to z przodu, to z tyłu, to blisko, to daleko; było to całkiem niemożliwe, by ptak odfrunął uciekając mojej uwadze.

Brak informacji o rozrodzie[6].

Status[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje hawajkę złotogłową za wymarłą (EX, Extinct)[8]. Ostatni raz odnotowano hawajkę złotogłową w 1896[5]. Nawet zaledwie 10 lat później amerykański ornitolog Henry Henshaw nie stwierdził obecności tych ptaków na wyspie. Spreparowane okazy przechowywane są w Cambridge, Londynie, Nowym Jorku i Filadelfii. Przyczyny wymarcia nie są jasne. Możliwe, że za wymarcie tych hawajek odpowiadają niszczenie środowiska i wprowadzona ptasia malaria[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rhodacanthis palmeri, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Rhodacanthis palmeri. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d W. Rothschild. Descriptions of seven new species of birds from the Sandwich Islands. „The Annals and Magazine of Natural History”. Sixth Series. 10, s. 110, 1892. 
  4. Frank Gill & David Donsker: Finches, euphonias. IOC World Bird List (v6.3), 20 lipca 2016. [dostęp 13 października 2016].
  5. a b c Foreword. W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (ed.): Handbook of the Birds of the World. T. 7. Jacamars to Woodpeckers. Lynx Edicions, 2002. ISBN 84-87334-37-7.
  6. a b c d Lionel Walter Rothschild Rothschild: The avifauna of Laysan and the neighbouring islands : with a complete history to date of the birds of the Hawaiian possessions. 1893–1900, s. 203–204.
  7. David Sharp: Fauna hawaiiensis. T. 1 pt. 4. 1902–1906, s. 438.
  8. a b Greater Koa-finch Rhodacanthis palmeri. BirdLife International. [dostęp 13 października 2016].