Hełmiatka różowodzioba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hełmiatka różowodzioba
Netta peposaca[1]
(Vieillot, 1816)
Hełmiatka różowodzioba
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Rodzaj Netta
Gatunek hełmiatka różowodzioba
Synonimy
  • Anas peposaca Vieillot, 1818
  • Anas metopias Pöppig, 1829
  • Anas albipennis Meyen, 1833
  • Fuligula metopias Gray, 1844
  • Fuligula albipennis Reichenbach, 1850
  • Anas pesosaca Gray, 1845
  • Fuligula pesosaca Gray, 1849
  • Metopiana peposaca Bonaparte, 1856
  • Fuligula peposaca Schlegel, 1866
  • Metopias peposaca Heine & Reichenow, 1890
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Hełmiatka różowodzioba (Netta peposaca) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Endemiczna dla południowej części Ameryki Południowej.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany w 1816 przez francuskiego przyrodnika Louisa Jeana Pierre'a Vieillota pod nazwą Anas peposaca. Okazy typowe pochodziły z Buenos Aires oraz z Paragwaju[3]. Niekiedy umieszczana w monotypowym rodzaju Metopiana. Gatunek ma wyraźną tendencję do krzyżowania się z hełmiatką oraz innymi grążycami z rodzaju Netta[3]. Mieszańce są zdolne do rozrodu. Hybrydy tworzy także z niespokrewnionymi gatunkami, jak kaczki z rodzaju Anas, drzewicami białolicymi, karolinką oraz dziwonosem[4]. Gatunek monotypowy, brak podgatunków[3][1][5].

Znaczenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa Netta pochodzi od greckiego słowa oznaczającego kaczkę, a peposaca pochodzi z języka guarani i oznacza "pokazujący skrzydła". Polska i angielska nazwa nawiązują do różowego dzioba.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Ogólna długość ciała wynosi 49–56 cm[4][6]. Skrzydło ma długość 228–245 mm, dziób 61–66 mm, a sam tułów 41–56 cm. Masa ciała wynosi około jednego kilograma[7]. Ogon u samca ma długość 60–69 mm, u samicy zaś 62–76 mm[6].

Obie płcie charakteryzują się pomarańczowymi nogami i szarobrązowymi sterówkami. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy. Dziób samca ma na początku zgrubienie, które jest różowe; różowy pasek biegnie także przez środek, a reszta jest biała. Ma on żółte tęczówki. Kształt dzioba samicy jest bardziej typowy, bez paska przez środek i z szarą resztą. Ma ona czarne tęczówki. U obu płci dziób czarno zakończony. Samiec ma fioletowo opalizujące, czarne głowę i pierś. Spód ciała, z wyjatkiem białych pokryw podogonowych, brudnobiały w delikatne, czarne prążki. Wierzch ciała jest natomiast ciemnoszary w białe prążki. Lotki czarne, zielono opalizujące. Samice o ciemnobrązowym wierzchu ciała, z białymi znaczeniami przy karku i dziobie. Poza tym całe rudobrązowe, z wyjatkiem białych pokryw podogonowych.

Młode ptaki przypominają samice, lecz mają ciemniejsze dolne partie ciała i szarożółte nogi. Pisklęta po wykluciu na wierzchu są jasnobrązowe, a spodzie ciała jaskrawożółte. Mają szaroniebieski dziób i szare nogi[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Hełmiatka różowodzioba jest endemiczna dla Ameryki Południowej. Część populacji wędrowna. Ptaki osiadłe zasiedlają centralną część Chile oraz północną Argentynę i Urugwaj, bardzo rzadko spotyka się je na południu Brazylii. Populacja z południowej Argentyny migruje na północ[8]. Zasięg występowania szacowany jest na około 2 790 000 km2[9]. Siedliskiem są różnego rodzaju bagna pokryte gęstą, unoszącą się roślinnością. Spotykana także na płytkich jeziorach, które przekraczają powierzchnią 8 ha[4][2]. Zazwyczaj spotykana na wysokości do 3000 m n.p.m.[10]

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Netta peposaca zdobywa pożywienie zanurzając głowę oraz przewracając się do góry nogami tak, że wystaje jedynie tylna część ciała (podobnie, jak czynią to łabędzie nieme). Czasami żeruje także na lądzie. Rzadko nurkuje[4]. Pożywienie stanowią małe korzonki, wegetatywne części roślin wodnych[10], niewielkie ryby, małe owady oraz ślimaki (ampulariami). Żołądek pewnego samca złapanego w październiku zawierał 60% pokarmu zwierzęcego i 40% pokarmu roślinnego.

Tryb życia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Głos[edytuj | edytuj kod]

Odgłosy wydawane przez samca nie są efektowne i głośne, słychać je jedynie z małej odległości. Jest to mruczące lub ochrypłe "kah-h-h". Samce cechują się bardzo dużą tchawicą, o długości dochodzącej do 22 cm. Jej środkowa część jest wyeksponowana, o kulistym kształcie, długim na 3 cm i szerokim na 2,5 cm. Podobna jej budowa spotykana jest u uhli (Melanitta fusca) i kamieniuszki (Histrionicus histrionicus).

Relacje z innymi gatunkami[edytuj | edytuj kod]

Hełmiatki różowodziobe często są gospodarzami pasożytek[11]. W 1920 roku E. Gibson wspomniał o tworzeniu mieszanych stad z podgatunkiem spinicauda rożeńca żółtodziobego na jesieni, a także o rzekomym pasożytowaniu na gniazdach.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Lęgi wyprowadza zależenie od regionu. Ptaki w Paragwaju gniazdują od stycznia do marca, pozostała część populacji w październiku i w listopadzie. Zaloty nie wyróżniają się żadnymi szczególnymi pozami. Ptak sezonowo monogamiczny. Gniazdo znajduje się na brzegu roślinności porastającej staw, ma puszystą wyściółkę i wystaje 6 cali (około 15 cm) nad powierzchnię wody. Buduje je pojedynczy ptak albo luźna grupa. Samica składa 8–12 kremowych do zielonkawych jaj, mają one wymiary 58x42,8 mm[12]. W przypadku zniszczenia lęgu (lęgów) może znosić nawet do 30 jaj. Znajdowano je także w obcych gniazdach, m.in. różnych łysek, łabędzi i mewy patagońskiej. W trakcie inkubacji zajmuje się nimi wyłącznie samica. Pisklęta wykluwają się synchronicznie i ważą wtedy około 32,8 g[13]. Po wykluciu podążają za samicą. Są w pełni opierzone po około 50–75 dniach.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Netta peposaca w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Netta peposaca. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Rosy-billed Pochard (Netta peposaca) (ang.). Internet Bird Collection. [dostęp 2010-07-18].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Debra Bourne: Netta peposaca – Rose-billed Pochard (ang.). [dostęp 2010-07-18].
  5. Denis Lepage: Hełmiatka różowodzioba (Netta peposaca). Avibase. Światowa Baza Danych o Ptakach. [dostęp 2010-07-19].
  6. 6,0 6,1 Emmet Reid Blake: Manual of Neotropical Birds: Spheniscidae (penguins) to Laridae (gulls and Allies). Chicago: Chicago Press, 1997, s. 248. ISBN 0-226-05641-4.
  7. John Barnard Dunning: CRC handbook of avian body masses. Boca Raton: CRC Press, 2008, s. 44. ISBN 1-4200-6444-4.
  8. Arhur Grosset: Rosy-billed Pochard Netta Peposaca (ang.). Arthur Grosset's Birds, 2004. [dostęp 2010-07-19].
  9. Rosy-billed Pochard Netta peposaca (ang.). Birdlife International. [dostęp 2010-07-19].
  10. 10,0 10,1 Netta peposaca (Rosy-Billed Pochard) (ang.). ZipcodeZoo. [dostęp 2010-07-19].
  11. J. Boss, A. Fraser: Heteronetta atricapilla (ang.). (On-line) Animal Diversity Web, 2006. [dostęp 2010-07-19].
  12. Hartmut Kolbe: Die Entenvögel der Welt. Stuttgart: Ulmer Verlag, 1999, s. 264. ISBN ISBN 3-8001-7442-1.
  13. Janet Kear: Ducks, Geese and Swans. Nowy Jork: Oxford University Press, 2005, s. 635. ISBN 0198546459.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Charles Phillips: A Natural History of the Ducks. Toronto: 1986, s. 114-120. ISBN 0-486-25142-X.