Henryk Krzeczkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Henryk Krzeczkowski właściwie Herman Gerner (ur. 19 kwietnia 1921 w Stanisławowie, zm. 28 grudnia 1985 w Warszawie) – polski tłumacz, pisarz, publicysta, działacz opozycji demokratycznej w PRL.

Życiorys[edytuj]

1921-1957[edytuj]

Urodzony w Stanisławowie w rodzinie żydowskiej jako Herman Gerner, syn Marka Gernera i Amelii z Szafferów[1]. Absolwent Gimnazjum koedukacyjnego Żydowskiego Towarzystwa Szkół Ludowych w Stanisławowie (matura 1939). Po ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 ewakuował się w głąb ZSRR. Od lutego 1942 we wsi Orłowka w Kirgizji. Tam poślubił Irmę Martens, matkę Anny German. Dzięki temu małżeństwu Irma Martens i jej córka mogły po wojnie przyjechać do Polski i otrzymać polskie obywatelstwo[2]. W 1943 wstąpił do I Polskiej Dywizji Piechoty im. T. Kościuszki (armia Zygmunta Berlinga), gdzie ukończył kurs podoficerski. W 1944 roku zastępca dowódcy kursu w Centrum Szkolenia Piechoty w Riazaniu. W 1945 w szkole oficerskiej w Rembertowie. We wrześniu 1945 skierowany do Wydziału Zagranicznego Sztabu Generalnego WP jako referent do spraw anglosaskich. W marcu 1946 zdemobilizowany, podejmuje pracę jako naczelnik wydziału personalnego w Państwowym Zjednoczeniu Przemysłu Cukierniczego w Zabrzu. W listopadzie 1946 ponownie przyjęty do wojska i skierowany do II Oddziału Sztabu Generalnego (wywiad). Z ramienia wywiadu pracował przede wszystkim we Włoszech, sprawował również funkcję dyrektora naukowego Ośrodka Szkoleniowego II Oddziału Sztabu Generalnego. W 1948 wysłany na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, gdzie występował jako Henryk Meysztowicz. W tym samym roku zmienia imię i nazwisko na Henryk Krzeczkowski[3]. W 1951 usunięty ze Sztabu Generalnego, podejmuje pracę jako kierownik Studium Wojskowego przy Szkole Ekonomicznej w Krakowie, następnie pracuje w dziale zagranicznym Polskiego Radia, skąd zostaje zwolniony w 1953. Usunięty z PZPR w 1953. Wielokrotnie podejmowano próby zwerbowania go do współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa, które zawsze spotykały się z jego odmową[4].

1957-1985[edytuj]

Po odejściu z armii poświęcił się literaturze i związał z warszawskim kręgiem literackim (m.in. Pawłem Hertzem, Stefanem Kisielewskim, Zygmuntem Mycielskim, Juliuszem Żuławskim, Zygmuntem Kubiakiem)[5]. W 1957 roku uczestniczył w organizowaniu miesięcznika „Europa"[6].

Głównym jego zajęciem stało się tłumaczenie literatury światowej z języków angielskiego, niemieckiego i włoskiego na język polski. Tłumaczył m.in. Byrona, Conrada, Frazera, Gravesa, Goethego. W 1974 otrzymał nagrodę polskiego Pen Clubu za przekłady z literatury obcej na język polski. Oprócz przekładu zajmował się publicystyką literacką, historiozoficzną i polityczną.

W końcu lat 60. zaczyna publikować w „Tygodniku Powszechnym”. Zachęca do współpracy z tygodnikiem młodych niezależnych publicystów, m.in. Wojciecha Karpińskiego i Marcina Króla (owocem tej współpracy był tom esejów dotyczących polskiej myśli politycznej XIX wieku Sylwetki Polityczne XIX wieku[7]). W latach 80. zostaje członkiem redakcji tego pisma. W 1969 publikuje po raz pierwszy tekst w paryskiej „Kulturze” (pod pseudonimem Mikołaj Sawulak)[8]. Współpracował także z „Nową Kulturą", „Życiem Literackim", „Twórczością". Ogłosił książki: Po namyśle, O miejsce dla roztropności i Polskie zmartwienia. Pośmiertnie ukazał się zbiór jego esejów Proste prawdy.

W 1978 roku po długich staraniach otrzymuje paszport i kilkakrotnie wyjeżdża na Zachód, głównie do Anglii i USA. Był stypendystą Cambridge University, a także współpracownikiem Instytutu Nauk o Człowieku w Wiedniu[9].

W latach 80. skupiał wokół siebie grupę ówczesnej prawicowej młodzieży z opozycji, do grona jego słuchaczy należeli m.in Aleksander Hall, Jacek Bartyzel, Wiesław Walendziak, Kazimierz Michał Ujazdowski, Tomasz Wołek[10]. Pisał do wydawnictw podziemnych pod pseudonimami XYZ i Mikołaj Sawulak.

Został pochowany na tynieckim cmentarzu parafialnym.

Bibliografia[edytuj]

Tłumaczenia[edytuj]

Twórczość własna[edytuj]

  • Po namyśle, wyd. Znak, Kraków 1977
  • O miejsce dla roztropności, pod pseud.: XYZ, wyd. Odnowa, Londyn 1979, ​ISBN 0-903705-24-9
  • Polskie zmartwienia, pod pseud.: Mikołaj Sawulak, wyd. Odnowa, Londyn 1981, ​ISBN 0-903705-34-6​.
  • Proste prawdy: szkice wybrane. Wybór tekstów i redakcja Waldemar Gasper, Paweł Hertz. Warszawa, Ararat, 1996, ​ISBN 83-903180-2-4

Książki o Henryku Krzeczkowskim[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Współcześni polscy pisarze i badacze literatury : słownik biobibliograficzny. T. IV. Red. Jadwiga Czachowska, Alicja Szałagan. Warszawa, WSiP, 1996.
  2. Wojciech Karpiński, Henryk. Wyd. II poszerzone, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2016, s. 147–176. Irma Martens zmieniła pierwszą literę nazwiska swojego męża (z Gerner na Berner) i utrzymywała, że nie spotkała go po wojnie (opisała to we wspomnieniach Człowieczy los, Warszawa, Znaki Czasu, 2014, s. 111, 115), mimo, iż wg dzienników Henryka Krzeczkowskiego (Hermana Gernera) spotkała się z nim w Polsce w 1946 (por. Wojciech Karpiński, Henryk, wyd. II, s. 149).
  3. Rozkaz personalny nr 883 z dnia 30 XI 1948 podpisany przez marszałka Michała Rolę-Żymierskiego; pełna treść rozkazu zob. Wojciech Karpiński, Henryk, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2016, s. 98.
  4. Wszystkie informacje za: Wojciech Karpiński, Henryk, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2016.
  5. Na temat środowiska przyjaciół Henryka Krzeczkowskiego zob.: Sposób życia. Z Pawłem Hertzem rozmawia Barbara N. Łopieńska, Warszawa, PIW, 1997; Zygmunt Mycielski, Niby-Dziennik; Dziennik 1950–1959; Dziennik 1960–1969; Niby-Dziennik ostatni, Warszawa, Iskry, 1998, 1999, 2001, 2012; Stefan Kisielewski Dzienniki, Warszawa, Iskry, 2001; Juliusz Żuławski, Przy wspólnych pracach w: Henryk Krzeczkowski, Proste prawdy, Szkice wybrane. Wybór tekstów i redakcja Waldemar Gasper, Paweł Hertz. Warszawa, Ararat, 1996.
  6. Zob. Europa. Miesięcznik literacki. Reedycja numeru. Wstęp Marcin Król, Warszawa, Instytut Dokumentacji i Studiów nad Literaturą Polską, 2007.
  7. Wojciech Karpiński, Marcin Król, Sylwetki polityczne XIX wieku, Kraków, Znak, 1971 (wydanie ocenzurowane); Wojciech Karpiński, Marcin Król, Od Mochnackiego do Piłsudskiego. Sylwetki polityczne XIX wieku, Warszawa, Świat Książki, 1997 (wydanie pełne), tamże we wstępie opisana rola Henryka Krzeczkowskiego w powstaniu książki.
  8. Mikołaj Sawulak, Anna Kowalska (1903–1969), „Kultura” 1969 nr 7–8 (dostępny online)
  9. Wojciech Karpiński, Henryk, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2016; Na temat problemów z paszportem por. Paweł Hertz / Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie, Korespondencja. T. II. Oprac. Agnieszka i Robert Papiescy. Red. Marek Zagańczyk, Warszawa, Zeszyty Literackie, 2015.
  10. Por. wspomnienia zawarte w tomie: Henryk Krzeczkowski, Proste prawdy. Szkice wybrane. Wybór tekstów i redakcja Waldemar Gasper, Paweł Hertz. Warszawa, Ararat, 1996.