Henryk Talar

Henryk Talar

Henryk Talar (2017)
Imię i nazwisko	Henryk Józef Talar
Data i miejsce urodzenia	25 czerwca 1945 Kozy
Zawód	aktor
Lata aktywności	od 1969
Zespół artystyczny
Teatr Narodowy
Odznaczenia

Henryk Józef Talar (ur. 25 czerwca 1945 w Kozach) – polski aktor teatralny, filmowy i dubbingowy, dyrektor teatrów, prezenter telewizyjny.

Wczesne lata życia

Urodził się w beskidzkich Kozach. Aktorstwem zainteresował się za sprawą nauczycielki języka polskiego. Po raz pierwszy wystąpił w szkolnym przedstawieniu w roli koziołka Matołka. Uczęszczał do Technikum Mechaniczno-Elektrycznego w Bielsku-Białej. Po egzaminach do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie, dostał list od rektora: „Jest tyle zawodów na »a«: atokarz, aślusarz, amilicjant. Poza tym nie ten wzrost nie ten głos, no i nie taki znowu talent…”. Dorabiał jako maszynista w Teatrze Polskim w Bielsku-Białej, gdzie wziął udział w przedstawieniach w reż. ówczesnego dyrektora Mieczysława Górkiewicza: Wizyta starszej pani Friedricha Dürrenmatta (1965) jako zawiadowca stacji i Zbójcy Friedricha Schillera (1965) jako Schufterle. Wkrótce dostał się do krakowskiej PWST, gdzie na pierwszym roku wystąpił jako chłopiec kuchenny Marceli Stęporek w sztuce W małym dworku Stanisława Ignacego Witkiewicza (1966) z Janem Peszkiem pod opieką pedagogiczną Bronisława Dąbrowskiego, a na czwartym roku Jerzy Kaliszewski powierzył mu rolę Macieja w Kondukcie Bohdana Drozdowskiego (1968). Jego początek pracy filmowej miał miejsce w szkolnym filmie Tadeusza Kijańskiego. W 1969 ukończył studia.

Kariera sceniczna

Po ukończeniu studiów w latach 1969–1970 związał się z Teatrem Dramatycznym w Szczecinie, gdzie jego pierwszą rolą był Willi, syn Sonnenbruchów w przedstawieniu Sonnenbruchowie (1969) na podstawie Niemców Leona Kruczkowskiego. Dla odmiany w szczecińskim teatrze zagrał Kaja w Królowej Śniegu Eugeniusza Szwarca (1969) w oparciu o baśń Hansa Christiana Andersena, Lorenzo w sztuce Eros i Psyche Juliusza Żuławskiego (1970) w reż. Macieja Prusa i Kaspera w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (1970).

Występował na deskach teatrów: Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1970–1973), Ateneum w Warszawie (1976–1982 i 1985–1997) i Studio w Warszawie (1982–1985). Dyrektor naczelny i artystyczny teatrów: im. Adama Mickiewicza w Częstochowie (od lata 1994 do 1997) i Teatru Polskiego w Bielsku-Białej (1997–1999).

Kariera ekranowa

Na kinowym ekranie wystąpił w roli powstańca w dramacie historycznym Kazimierza Kutza Sól ziemi czarnej (1969), Zenka w dramacie psychologicznym Henryka Kluby Opowieść w czerwieni (1974), Henryka w telewizyjnej poetyckiej opowieści w tonacji ludowego moralitetu Tadeusza Kijańskiego Przepłyniesz rzekę (1976) i proboszcza parafii Polskiego Kościoła Narodowego w Chicago w komedii Sylwestra Chęcińskiego Kochaj albo rzuć (1977).

W serialu Janusza Morgensterna Polskie drogi (1976–1977) został obsadzony w roli ogarniętego zemstą Niemca, złowieszczego Johanna Heimanna vel Jana Nowaczyka. W spektaklach telewizyjnych Teatru Sensacji Selekcja (1984) wcielił się w postać cynicznego mordercy żyjącego w nieustannym paraliżującym lęku, kandydata a potem szafa mafii Vittoria Matty. Trafił do obsady Sceny Faktu w przedstawieniach: Złodziej w sutannie (2008) w reż. Pawła Woldana jako naczelnik Służby Bezpieczeństwa, Gry operacyjne (2009) w reż. Agnieszki Lipiec-Wróblewskiej w roli konsula i Prymas w Komańczy (2010) w reż. Pawła Woldana jako Alojzy Wrzalik z Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika.

Dubbing, radio i telewizja

Nagrywał role dubbingowe, w tym użyczył głosy myszy Aleksandrowi w Pszczółce Mai (1975) i bohatera Yoshimo do znanej gry cRPG Baldur’s Gate II: Cienie Amn (2000), pełnił funkcję lektora w filmach dokumentalnych, oświatowych i animowanych, m.in. w kreskówkach o Kubusiu Puchatku i Alfred Jonatan Kwak (1989). Był współpracownikiem Teatru Polskiego Radia. Brał udział w słuchowiskach, w tym Sezon burz (2014) jako król Belohun, Krew elfów (2014) jako Foltest z Temerii.

W latach 2002–2003 na antenie Telewizji Polsat prowadził pierwszą edycję teleturnieju Rosyjska ruletka.

W RMF FM czytał W osiemdziesiąt dni dookoła świata. W słuchowisku Programu I Polskiego Radia Przyjaciel wg Stanisława Lema wystąpił w roli Hardena.

Zdrowie

W 2020 Henryk Talar stracił czucie w nogach i w szpitalu przeszedł operację kręgosłupa. Po rehabilitacji wrócił do formy.

Filmografia

• 1969: Sól ziemi czarnej jako powstaniec
• 1974: Opowieść w czerwieni jako Zenek
• 1976: Wakacje jako Andrzej Balbiński, kapitan MO
• 1976: Przepłyniesz rzekę jako Henryk
• 1976–1977: Polskie drogi jako Johan Heimann
• 1976: Bezkresne łąki jako psychiatra
• 1977–1978: Układ krążenia jako doktor Wiktorczyk (odc. 1)
• 1977: Ostatnie okrążenie jako gestapowiec
• 1977: Okrągły tydzień jako zbój
• 1977: Kochaj albo rzuć jako proboszcz parafii Polskiego Kościoła Narodowego w Chicago
• 1978: Test pilota Pirxa jako neurolog i cybernetyk Tom Nowak (głos)
• 1978: Umarli rzucają cień jako „Mały”
• 1979: Prom do Szwecji jako Szczepan Zadra
• 1980: Tylko Kaśka jako nauczyciel
• 1980: Dzień Wisły jako Tadeusz
• 1981: Okolice Spokojnego Morza jako Ryszard Kalewik, drugi oficer
• 1981: Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy jako Henryk Franke, syn Ludwika
• 1981: Bołdyn jako kapitan „Zybert”
• 1983: Der Aufenthalt obsada aktorska
• 1983: Co dzień bliżej nieba jako nauczyciel matematyki
• 1984: Umarłem, aby żyć jako hauptsturmfuhrer Knothe, dowódca Pawiaka
• 1984: Przybłęda obsada aktorska
• 1984: Kim jest ten człowiek jako kapitan Adam Iwiński
• 1985: Tętno jako Tomek
• 1985: Temida jako Jan Rumień
• 1985: Obcy w domu jako Fred, mąż Katarzyny
• 1985: List gończy jako Marek Nowak
• 1985: Dłużnicy śmierci jako milicjant Kołdak
• 1986: Republika nadziei jako profesor Gulhoff
• 1986: Na kłopoty… Bednarski jako zastępca Hagemanna, komisarz Forst (odc. 5), następca Hagemanna, komisarz Forst (odc. 6–7)
• 1987: Zabij mnie glino jako Skaruch, milicjant z Katowic
• 1987: Wielki Wóz jako komendant oflagu
• 1987: Śmieciarz jako śmieciarz Tadek
• 1987: Na srebrnym globie jako przewodnik Marka
• 1988: Chichot Pana Boga jako Lenke, szef Webera
• 1988: Pan Kleks w kosmosie jako komputer „Lucas” (głos)
• 1989: Virtuti jako kapitan
• 1989: Urodzony po raz trzeci jako obersturmbannfuhrer Knothe
• 1989: Stan strachu jako Henryk Małecki, brat Jana, major SB
• 1989: Po własnym pogrzebie jako obersturmbannfuhrer Knothe
• 1989: Po upadku. Sceny z życia nomenklatury jako dziennikarz Henio
• 1990: Świnka jako dziennikarz Art Schummann
• 1990: Piggate jako dziennikarz Art Schummann
• 1991: Szwedzi w Warszawie jako agent szwedzki
• 1993: Kraj świata jako kandydat – organizator łańcucha
• 1994: Przygody Joanny jako „Antonio”, treser psów
• 1995: Za co? jako zesłaniec Brzozowski
• 1995: Sukces jako Ryszard Pełka, były SB-ek, pracownik Jaronia
• 1996: Daleko od siebie jako inspektor policji prowadzący śledztwo w sprawie śmierci Marii
• 1997: Historia o proroku Eliaszu z Wierszalina jako prorok Eliasz
• 1997: Wojenna narzeczona jako Dąbrowski, właściciel restauracji (odc. 3)
• 1997: Boża podszewka jako ksiądz
• 2000: Złotopolscy jako Tadeusz Partyniak, dyrektor w urzędzie miasta
• 2000: Twarze i maski jako Roman Kujawa
• 2000: Słoneczna włócznia jako komisarz Nart
• 2000: Prymas. Trzy lata z tysiąca jako Bolesław Bierut
• 2000–2003: M jak miłość jako mecenas Wiktor Gradoń
• 2000–2001: Miasteczko jako Szmidt, mafioso
• 2001–2002: Wiedźmin jako Eldar de Casteberg
• 2001: Marszałek Piłsudski jako Felicjan Sławoj Składkowski
• 2001: Kameleon jako nadkomisarz Adam Szponder, przyjaciel „Kameleona”
• 2001: Jutro będzie niebo jako Niemiec, odbiorca spirytusu
• 2002: Lokatorzy jako Adolf Zagórny, brat Romana, właściciela kamienicy na Kawiatowej
• 2003: Na dobre i na złe jako inżynier Leon Nyczka (odc. 148)
• 2005–2006: Pensjonat pod Różą jako Zygmunt Karbowiak
• 2005–2006: Egzamin z życia jako burmistrz
• 2006: Szatan z siódmej klasy jako profesor Tyszka
• 2006: Szatan z siódmej klasy jako profesor Tyszka
• 2007: Futro jako major Puszek, sąsiad Makowieckich
• 2008: Kryminalni jako Jan Gumiński „Guma” (odc. 91)
• 2008: Hotel pod żyrafą i nosorożcem jako profesor Tomasz Tomczyk
• 2009: Hel jako Weiss, szef Piotra
• 2009: 39 i pół jako mecenas d'Aarceville (odc. 29)
• 2010: Usta usta jako Filip Gęsicki
• 2010: Trick jako poseł Jan Szewczyk
• 2012: Sęp jako Piotr Mroczkowski „Nocka”
• 2014: Zbliżenia jako profesor
• 2014: The Last Waltz jako generał Stumm von Bordwehr
• 2016: Sługi boże jako ksiądz Witecki
• 2016: Mały Jakub jako sąsiad babci
• 2018: Ojciec Mateusz jako aktor Jerzy Klezmer (odc. 247)
• od 2018: Leśniczówka jako Bogdan Karcz, ojciec Janusza
• 2018: Prymas Hlond jako kard. August Hlond
• 2018: Kler jako Kuraś
• 2019: Pułapka jako prokurator Jacek Staniak
• 2020: Archiwista jako Henryk Mikos
• 2020: Pętla jako inspektor policji, ojciec Daniela
• 2020: Rysa jako Pytlasiński

2023: Archiwista 2 jako Henryk Mikos

Polski dubbing

• 2017: Thor: Ragnarok – Odyn
• 2013: Thor: Mroczny Świat – Odyn
• 2013: Trylogia husycka – Szarlej
• 2011: The Elder Scrolls V: Skyrim – Generał Tullius
• 2008: Opowieści z Narnii: Książę Kaspian – Truflogon
• 2007: Wojownicze Żółwie Ninja – Splinter (wersja kinowa)
• 2006: Krowy na wypasie − Mayrus
• 2006: Neverwinter Nights 2 – Grobnar
• 2005: Jan Paweł II – kardynał Agostino Casaroli
• 2004: Pamiętnik księżniczki 2: Królewskie zaręczyny – Joe
• 2004: Liga Sprawiedliwych bez granic – Bruce Wayne w przyszłości
• 2004: W 80 dni dookoła świata – Lord Kelvin
• 2003: O rety! Psoty Dudusia Wesołka
• 2000: Baldur’s Gate II: Cienie Amn – Yoshimo
• 2000: Icewind Dale – narrator
• 1985: Wuzzle – Niuniek
• 1976: Ja, Klaudiusz − Kaligula
• 1975: Pszczółka Maja – Aleksander

Nagrody

• 1971: Nagroda SPATiF-u za rolę Czeladnika w Szewcach na XI Kaliskich Spotkaniach Teatralnych
• 1983: Nagroda za rolę w spektaklu Łysa śpiewaczka Eugène’a Ionesco w reż. Romualda Szejda w Teatrze „Scena Prezentacje” w Warszawie na XVIII Ogólnopolskim Przeglądzie Teatrów Małych Form w Szczecinie
• 1986: Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za wybitne kreacje aktorskie w Teatrze TV
• 1986: Złoty Ekran za role w spektaklach Selekcja i Potrójny nelson
• 1994: Lider, nagroda redakcji dziennika „Trybuna Śląska”
• 1997: śląska Złota Maska za reżyserię Zemsty i kreację Randle’a P. McMurphy’ego w Locie nad kukułczym gniazdem
• 2004: tytuł Mistrz Mowy Polskiej.
• 2009: Złoty Mikrofon za wybitne kreacje stworzone w Teatrze Polskiego Radia, które pozwalają wierzyć w ludzi i sens życia
• 2011: Nagroda Teatru Polskiego Radia Wielki Splendor za kreacje radiowe
• 2011: Nagroda aktorska za rolę męską w kategorii słuchowisk Teatru Polskiego Radia na festiwalu Dwa Teatry
• 2013: Nagroda przyznana za rolę Proroka Ilji w słuchowisku Prorok Ilia w reż. Pawła Łysaka i za rolę Jewgienija Siergiejewicza Dorna w słuchowisku Mewa w reż. Igora Gorzkowskiego.
• 2016: Wielka Nagroda Festiwalu Dwa Teatry za wybitne kreacje aktorskie

Odznaczenia

• 1988: Odznaka Zasłużony Działacz Kultury
• 2010: Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
• 2017: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (14 sierpnia, za wybitne zasługi dla rozwoju polskiej kultury, za osiągnięcia w pracy artystycznej i twórczej)
• 2025: Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

Bibliografia

• Portret na życzenie: Henryk Talar. „Film”. nr 52 (1904/XL), s. 22, 29 grudnia 1985. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Bohdan Gadomski. Kamienna maska sporo mnie kosztuje. „Film”. nr 18 (1922/XLI), s. 18–19, 4 maja 1986. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 
• Monika Zakrzewska. Henryk Talar: „Uciekam od rechotu”. „Film”. nr 3 (2414), s. 46–49, marzec 2003. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X. 

Linki zewnętrzne

• Henryk Talar w bazie IMDb (ang.)
• Henryk Talar w bazie Filmweb
• Henryk Talar w bazie filmpolski.pl
• Henryk Talar (osoba), [w:] Encyklopedia teatru polskiego [dostęp 2021-04-09] .
• Henryk Talar na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”