Henryk Ułaszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Henryk Ułaszyn (ur. 19 stycznia 1874 w Łychaczycha (ukr. Лихачиха), okolice Wołodarki na Ukrainie, zm. 23 maja 1956 w Łodzi) – językoznawca, slawista, profesor uniwersytetu we Lwowie, Poznaniu i Łodzi, działacz społeczny i oświatowy.

Życiorys[edytuj]

Rodzina i wykształcenie[edytuj]

Był synem ziemianina Władysława i Marii z domu Turowska. Żonaty był (od 1922) z Wandą Wolff (1897–1979) i miał z nią córkę Izabelę (1927–1995). Z żoną rozwiódł się w 1929.[1] Jego wnukami są Magdalena Kwilecka i Michał Kwilecki[2]. Uczył się w gimnazjum w Humaniu, Warszawie i Odessie, gdzie zdał maturę w 1895. Następnie w latach 1895–1897 studiował na uniwersytecie kijowskim[3], w latach 1897–1901 w Krakowie, w latach 1898–1899 na uniwersytecie wiedeńskim i w latach 1901–1903 na lipskim i na którym to w 1904 na podstawie pracy o dyspalatalizacjach polskich uzyskał doktorat.

Kariera naukowa[edytuj]

Głównie przebywał do 1914 jako uczony prywatny w Lipsku lub pod Kijowem we własnym majątku, a następnie w Humaniu. Na Polskich Kursach Uniwersyteckich w Kijowie wykładał od 1917 językoznawstwo. Do marca 1919 był wykładowcą w Polskim Kolegium Uniwersyteckim w Kijowie, z którego odszedł w wyniku konfliktu dotyczącego wykładów teorii harcerstwa, które wykładał w języku polskim Stanisław Sedlaczek (Ułaszyn był przeciwny temu).

Został redaktorem powołanego w 1917 w Kijowie pisma „Gazeta Narodowa” (wraz z nim m.in. redaktor naczelny Zenon Pietkiewicz, Karol Waligórski)[4].

W 1919 na Uniwersytecie Lwowskim mianowany profesorem zwyczajnym języka polskiego, gdzie wykładał do września 1921. W latach 1921–1939 jako profesor zwyczajny kierował seminarium slawistycznym na Uniwersytecie Poznańskim[5]. W 1922 otrzymał tytuł profesora zwyczajnego filologii słowiańskiej[6]. W jego działalności naukowej, dydaktycznej, publicystycznej i społecznej był to okres szczególnie ważny. Był założycielem ruchliwego Koła Slawistycznego studentów Uniwersytetu Poznańskiego oraz Towarzystwa Słowiańskiego, którego był przewodniczącym. Był od 1907 członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a także Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego. Będąc członkiem Polskiego Związku Myśli Wolnej występował aktywnie przeciwko klerykalizmowi, objawom faszyzmu i antysemityzmu, a od 1934 jako członek Zarządu Okręgu Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych domagał się laicyzacji nauczania i reformy szkolnictwa.

Przyjaźnił się z lekarzem psychiatrą i filozofem medycyny Kazimierzem Filipem Wize[7].

II wojna światowa i lata powojenne[edytuj]

W grudniu 1939 został internowany, podobnie jak wielu innych poznańskich uczonych, w obozie na Głównej[8] i wywieziony do Ostrowca Świętokrzyskiego, a później przebywał w Warszawie. W 1945 na Uniwersytecie Łódzkim został profesorem filologii słowiańskiej[9]. Jednak pogarszający się stan zdrowia utrudniał mu systematyczną pracę. Zmarł w Łodzi 23 maja 1956.

Bibliografia jego publikacji[10] obejmuje ponad 1000 pozycji, różnorodnych tematycznie i gatunkowo[11]. Ich tematyka językoznawcza prezentuje fonetykę, słowotwórstwo, słownictwo, języki pisarzy i specjalne, niejęzykoznawcza dotyczy bibliografii, etnografii, archeologii i inne. Specjalną pozycję zajmuje popularyzacyjne poradnictwo językowe.

Został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1950)[12].

Przypisy

  1. M. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), "LingVaria", 1, 2006, nr 2, s. 71.
  2. Drzewo genealogiczne - ascendenci i descendenci. [dostęp: 11 VI 2017 r.]
  3. Historię kultury, językoznawstwo słowiańskie i indoeuropejskie, języki klasyczne
  4. Kronika zagraniczna. Nowe pisma w Rosji. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 105 z 9 maja 1917. 
  5. M. Skarżyński, O prof. Henryku Ułaszynie (w 50. rocznicę śmierci), "LingVaria", 1, 2006, nr 2, s. 70.
  6. M. Skarżyński, Poznańskie lata Henryka Ułaszyna, "Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza" 2012, t. 19 (39), z. 1, s. 203.
  7. Gabriela Mikołajczyk, Janisław Osięgłowski. Kazimierz Filip Wize (1873–1953). „Kronika Wielkopolski”, s. 19–27, 2010. 
  8. J. Sandorski, Bohdan Winiarski. Prawo, polityka, sprawiedliwość, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2004, s. 80 ​ISBN 8371772114
  9. E. Umińska-Tytoń, Z przeszłości polonistycznego językoznawstwa w Uniwersytecie Łódzkim, "Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica", 38, 1999, s. 105.
  10. Zestawiona przez niego za lata 1898–1954, zob. Bibliografia prac, artykułów i notatek Henryka Ułaszyna opublikowanych w latach 1898–1954, „Rozprawy Komisji Językowej ŁTN”, 1955, t. 2, s. 13-50.
  11. Rozprawy, artykuły, podręczniki, jak Język staro-cerkiewno-słowiański, 1928 – recenzje, polemiki
  12. M.P. z 1950 r. Nr 85, poz. 1021

Bibliografia[edytuj]

  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 788. ISBN 83-01-02722-3.