Henryka Wanda Łazowertówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Henryka Łazowertówna
Imiona i nazwisko Henryka Wanda Łazowertówna[1]
Data i miejsce urodzenia 19 czerwca 1910
Warszawa
Data i miejsce śmierci sierpień 1942
obóz zagłady w Treblince
Dziedzina sztuki poezja

Henryka Wanda Łazowertówna (ur. 19 czerwca 1910 w Warszawie, zginęła w sierpniu 1942 w obozie zagłady w Treblince) – polska poetka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ocalały fragment muru warszawskiego getta w podwórku przy ulicy Siennej 55 (przy tej ulicy mieszkała Henryka Łazowertówna

Była córką Maksymiliana i Blumy Łazowertów, jej matka była nauczycielką[2]. Studiowała jako wolny słuchacz filologię polską i romańską na Uniwersytecie Warszawskim, w 1930 otrzymała nagrodę w konkursie literackim za wiersz "Stara panna". Po ukończeniu studiów otrzymała stypendium Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, dzięki któremu kontynuowała naukę na wydziale filologii francuskiej na Université Stendhal w Grenoble. Po powrocie do Warszawy rozpoczęła współpracę z czasopismami literackimi "Droga" i "Plon". Od 1935 należała do warszawskiego oddziału Związku Zawodowego Literatów Polskich, brała udział m.in. w organizacji dziesiątej rocznicy śmierci Stefana Żeromskiego. W 1938 opublikowała opowiadanie "Wrogowie", traktujące o silnym antysemityzmie panującym w polskim społeczeństwie. Przez 1939 mieszkała z matką przy ulicy Siennej w Warszawie, mimo skromnego budżetu jej pasją było kolekcjonowanie książek. Po stworzeniu getta jej mieszkanie znalazło się w tzw. „Małym Gettcie”[3], poetka zaangażowała się wówczas w działalność organizacji charytatywnej CENTOS, która opiekowała się osieroconymi i bezdomnymi dziećmi, których w gettcie przybywało. Emanuel Ringelblum zaangażował Henrykę Łazowertównę do prac kancelaryjnych w Samopomocy Żydowskiej (Alejnhilf), pisała podania, tworzyła treść ulotek i prowadziła archiwum Oneg Szabat, które nazywane jest Archiwum Ringelbluma[4]. Opisywała losy ludności żydowskiej walczącej o przeżycie i skazanej na zagładę. Mimo ciężkich warunków nadal tworzyła, napisała m.in. poemat "Mały szmugler".

Chorowała na płuca, od wiosny 1940 usiłowała opuścić Warszawę i przenieść się z matką do Krakowa, ale z braku środków finansowych było to niemożliwe[5]. Przed ostatecznym zamknięciem getta w 1941 przyjaciele proponowali Henryce Łazowertównie bezpieczne ukrycie po aryjskiej stronie, ale podobno odmówiła tłumacząc, że jest potrzebna dzieciom z CENTOSU[6]. Latem 1942 towarzyszyła matce w drodze na Umschlagplatz, Samopomoc Żydowska usiłowała wyłączyć ją z transportu, ale ponieważ wiązałoby się to z odłączeniem od matki – odmówiła i poprosiła, aby pozostawić ją w spokoju. Data transportu do obozu zagłady i śmierci nie jest dokładnie znana.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jej będąca w kręgu Skamandra twórczość obejmuje liryki, które poza odzwierciedleniem emocjonalności poetki poruszają tematykę społeczno-patriotyczną. Wielu krytyków (m.in. Józef Łobodowski[7]) zarzucało jej sympatie lewicowe, ale wynikały one z poczucia niesprawiedliwości społecznej i próby odrzucenia obowiązujących w otoczeniu form ucisku. Do podjęcia tego tematu skłoniły ją osobiste wspomnienia, była świadkiem jak członkowie Falangi w 1930 przed bramą Uniwersytetu Warszawskiego wyciągali z tłumu i bili studentów o semickich rysach twarzy. Łazowertówna, mimo żydowskiego pochodzenia, odważnie przeszła przez bramę. Tak pisze o tym Tadeusz K. Gierymski[8]:

I na niedobry czas, na czas pogardy, przypadły młodzieńcze lata tej warszawianki. Jako wolna słuchaczka filologii polskiej i romańskiej na Uniwersytecie Warszawskim odczuła wrogość młodzieży prawicowej. Opowiedziała Kozikowskiemu jak ją ogarnął strach, gdy, dochodząc do bramy uniwersytetu, widziała jak oenerowcy z pałkami i kastetami bili studenta o wybitnie semickich rysach. Wahała się, czy dalej iść, czy zawrócić. Przemogla lęk. "Choćby mieli mnie nawet zabić, nie cofnę się" powiedziała. Przeszła nie zatrzymywana. A o winie, jaką mogła czuć, wiedzą tylko ci, którzy podobnie bezradni jak ona, lub słabi, jak wiekszość z nas, przeszli kiedyś mimo potrzebującego pomocy człowieka.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Kolekcje wierszy[edytuj | edytuj kod]

  • Zamknięty pokój (1930)
  • Imiona świata (1934)

Oddzielne wiersze[edytuj | edytuj kod]

Proza[edytuj | edytuj kod]

  • "Anna de Noailles" (On Anna de Noailles; Droga: miesięcznik poświęcony sprawie życia polskiego (Warszawa), vol. 13, No. 4, 1934, stron  399Szablon:Ndash401)
  • Wrogowie: opowiadanie (Nowy Głos (warszawska gazeta żydowska), vol. 2, No. 120, kwiecień 30, 1938, str 6. Alegoria, nie bez nadziei, o wrogości rasowej pomiędzy Żydami i nie-Żydami w Polsce.)

Przypisy

  1. Edward Kozikowski, "Więcej prawdy niż plotki: wspomnienia o pisarzach czasów minionych", Państwo­wy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 424
  2. Władysław Smólski, "Tragiczny los poetki", Tygodnik "Stolica", Nr. 14 (904)/1965, 4 kwietnia 1965, s. 16
  3. Tadeusz K. Gierymski, "O tym nie można ani mówić, ani milczeć", Spojrzenia, Nr. 123, 28 kwietnia 1995. ISSN 1067-4020
  4. Samuel D. Kassow, "Who will Write Our History?: Emanuel Ringelblum, the Warsaw Ghetto, and the Oyneg Shabes Archive", Bloomington (Indiana), Indiana University Press 2007, s. 181. ISBN 97-80253349-08-8, ISBN 0253349087
  5. Edward Kozikowski, "Więcej prawdy niż plotki: wspomnienia o pisarzach czasów minionych", Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 431
  6. Tadeusz K. Gierymski, "O tym nie można ani mówić, ani milczeć", Spojrzenia, Nr. 123, 28 kwietnia 1995 oraz "On CENTOS (or Centos; "The Central Organization for Orphan Care"), Barbara Engelking i Jacek Leociak, "The Warsaw Ghetto: A Guide to the Perished City", New Haven, Yale University Press, 2009, s. 341. ISBN 97-80300112-34-4
  7. Józef Łobodowski, "O cyganach i katastrofistach" (About the Bohemians and the Catastrophists), Kultura (Paryż), Nr. 9/1964, s. 59–68
  8. Tadeusz K. Gierymski, "O tym nie można ani mówić, ani milczeć", Spojrzenia, Nr. 123, 28 kwietnia 1995. ISSN 1067-4020

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia PWN, "Łazowertówna, Henryka" online Internetowa encyklopedia PWN;
  • Poezja polska, 1914-1939: antologia, R.Matuszewski i S.Pollak, Czytelnik, Warszawa 1962. "Antologia poezji", Stolica, Nr. 6 (792), 10 luty 1963, s.19;
  • Edward Kozikowski, "Henryka Łazowertówna"; in id., Więcej prawdy niż plotki: wspomnienia o pisarzach czasów minionych, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 420;
  • Władysław Smólski, "Tragiczny los poetki", Stolica, Nr. 14 (904), 4 kwietnia 1965, s. 16.
  • Karol Wiktor Zawodziński, "'Zamknięty pokój' Henryki Łazowertówny", Pamiętnik Warszawski, Nr. 3, marzec 1931, s. 90-93;
  • Wśród poetów, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964, s. 312-315 i 329-330;
  • Piotr Matywiecki, Kamień graniczny, Wyd. Latona, Warszawa 1994, s. 196, 276. ISBN 8385449205.
  • Encyclopedia of the Holocaust, ed. I. Gutman, tom 4, New York, Macmillan Publishing Company, 1995, s. 884, col. 1. ISBN 0028960904.