Henrykowo (powiat lidzbarski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Henrykowo
wieś
Ilustracja
Kościół p.w.św.Katarzyny
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat lidzbarski
Gmina Orneta
Strefa numeracyjna 55
Tablice rejestracyjne NLI
SIMC 0153784
Położenie na mapie gminy Orneta
Mapa lokalizacyjna gminy Orneta
Henrykowo
Henrykowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Henrykowo
Henrykowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Henrykowo
Henrykowo
Położenie na mapie powiatu lidzbarskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lidzbarskiego
Henrykowo
Henrykowo
Ziemia54°10′36″N 20°09′34″E/54,176667 20,159444
Ołtarz w kościele św. Katarzyny.
Dzwonnica przykościelna.

Henrykowo (niem. Heinrikau[1]) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, w gminie Orneta. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego. Wieś znajduje się w historycznym regionie Warmia. W 1973 miejscowość należała do powiatu braniewskiego.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 507.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona została około 1304 najprawdopodobniej przez Henryka Laberyka i wymieniana była już z kościołem roku 1312 i 1316. Ponownej lokacji w roku 1326 na obszarze 113 włók, położonych na polach Rudicus, Glebisken i Comainen w komornictwie melzackim, dokonała kapituła warmińska. Sześć włók przeznaczono na uposażenie kościoła, 11 włók nadano zasadźcy. Sołtys Henryk Labenyk odsprzedał sołectwo niejakiemu Gerardowi i popuścił wieś. Kapituła zmniejszyła obszar wsi o trzy włoki i znacznie obniżyła czynsz, natomiast nowemu sołtysowi nadano karczmę i młyn w zamian za roczny czynsz w wysokości 2,5 grzywny. Nowy przywilej lokacyjny wystawiono 28 października 1326 r. W 1430 r. gmina wiejska odkupiła od kapituły młyn, znajdujący się w pobliżu wsi za sumę 100 grzywien oraz pół włoki za 12 grzywien. W 1547 roku wspomniana karczma ponownie była własnością kapituły.

Wieś została zniszczona w czasie wojny głodowej i wojny trzynastoletniej.

W roku 1656 w Henrykowie użytkowane było 107 włók. W tym roku było tu trzech sołtysów, 23 gospodarstwa chłopskie i kilku zagrodników, karczmarz i młynarz. 6 włók należało do plebana.

W 1783 r. Henrykowo było wsią królewską, z kościołem i młynem, liczyło 69 domów. W 1784 r. w wyniku pożaru plebanii spaliły się liczne dokumenty parafialne. W 1820 r. we wsi było 61 domów z 465 mieszkańcami. W 1900 r. wieś obejmowała 1936,4 ha ziemi a w 1905–1937,4 ha i zamieszkiwało ją 857 osób. W 1939 r. we wsi odnotowano 188 gospodarstw domowych z 798 mieszkańcami, z których 553 utrzymywało się z rolnictwa i leśnictwa, 86 z pracy w przemyśle i rzemiośle, a 45 z pracy w handlu i komunikacji. W tym czasie we wsi było 12 gospodarstw rolnych o areale w przedziale 0,5-5 ha, 25 gospodarujących na areale 5–10 ha, 12 o powierzchni 10–20 ha, 25 gospodarujących na areale 20–100 ha i dwa gospodarstwa o powierzchni powyżej 100 ha.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Kościół w Henrykowie wymieniany jest w dokumentach już w 1312 i 1316 r. Obecny kościół był wybudowany w drugiej połowie XIV wieku. W roku 1444 został zniszczony w pożarze. Kościół pw. św. Katarzyny był odbudowany i ponownie konsekrowany w 1501 r. Drewnianą wieżę wymieniono na murowaną latach 1710–1715. Odnawiany był w latach 1721, 1795, 1886 (wykonano nadbudowę szczytu wschodniego) i w roku 1960. Ten ostatni remont związany był z usuwaniem skutków zniszczeń z 1945 roku (pociski artyleryjskie zniszczyły wieżę). W 1960 r. kościół odnowiono i wyremontowano.

Jest to kościół salowy z gotycką zakrystią od północy (dobudowana w 1724 r.) i barokową kruchtą od południa. Schodkowy szczyt wschodni tylko we fragmentach zachował gotycki charakter. Wnętrze nakryte stropem z neobarokową polichromią, wykonaną przez Jana Strunge z Reszla w 1850 r.

Ołtarz główny z około 1800 wykonany w pracowni Christiana Beniamina Szultza. Ołtarz ten i ołtarze boczne poświęcone były w 1805 przez biskupa pomocniczego Andrzeja von Hattena. W ołtarzu głównym znajdują się obrazy J. Pipera: "Koronacja św. Katarzyny, św. Maria Magdalena, św. Józef z Dzieciątkiem. W kościele znajduje się klasycystyczna ambona z około 1800 roku oraz znacznie starsza granitowa chrzcielnica. W kościele znajdują się także barokowe obrazy m.in. Zdjęcie z Krzyża oraz św. Antoni uzdrawiający chorego z autoportretem wykonawcy Piotra Kolberga. Na uwagę zasługuje tu barokowy krucyfiks z około 1700 roku oraz gotycki kielich z XV w.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1783 było tu 87 domów.

Liczba mieszkańców kształtowała się następująco: w roku 1818 - 465 osób, w 1939 - 798, w 1999 - 430.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn, 1978, s. 8
  • Andrzej Rzempołuch, " Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich", Agencja Wydawnicza "Remix", Olsztyn, 1992, ​ISBN 83-900155-1-X​, s. 57–59
  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury, przewodnik. Białystok: Agencja TD, 1996. ​​ISBN 83-902165-0-7​​ s. 114-115
  • Jan Chłosta, Słownik Warmii, Olsztyn: Wydawnictwo LITTERA, 2002, s. 131–132, ISBN 83-914158-5-6, OCLC 830456403.
  • Braniewo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1973, 424 s.
  • Mieczysław Wieliczko, Janina Bosko, Bronisław Magdziarz, Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom I. Święta Warmia, Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, ISBN 83-86926-07-4, OCLC 831022259.

Zobacz też: Henrykowo