Herbarz (heraldyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strona tytułowa herbarza z heraldycznej wizytacji, Ulster, 1602

Herbarz – dzieło opisujące herby wraz z ich rysunkami i herbownymi.

Pierwszymi herbarzami były role herbowe sporządzane od XIII w. z okazji turniejów rycerskich jako pomoc w identyfikacji uczestników i poprawności używanych przez nich herbów. Kolejną formą herbarza, zwłaszcza w zachodniej Europie były urzędowe spisy sporządzane z okazji lustracji dóbr dla celów skarbowych, ozdabiane od XV w. również wizerunkami herbów. W Polsce rolę tę pełnią rekognicjarze poborowe z wyciśniętymi pieczęciami szlachty danej ziemi. Później pojawiły się herbarze sporządzane w trakcie specjalnych lustracji przeprowadzanych przez heroldów, dla sprawdzenia legalności i poprawności używania herbów. Jednym z najstarszych europejskich herbarzy jest Herbarz Geldrii powstały ok. 1369 r. i uzupełniany do XV w., w którym znajdują się również polskie herby. Pierwszym znanym polskim herbarzem są pochodzące z XV wieku Insignia seu clenodia incliti Regni Poloniae Jana Długosza. Określenie Herbarz używa się też do spisów genealogicznych osób, usystematyzowanych nazwiskami, wraz z informacjami o przynależności herbowej.

Spis herbarzy polskich i z Polską związanych[edytuj | edytuj kod]

  1. Bartosz Paprocki Gniazdo cnoty – Kraków, 1578. (okładka)
  2. Bartosz Paprocki Herby rycerstwa polskiego – Kraków, 1584.
  3. Bartosz Paprocki Herby rycerstwa polskiego – Kraków, 1858.
  4. Szymon Okolski Orbis Polonus – Kraków, 1641-1643. V. 1-3.
  5. Jan Karol Dachnowski Herby szlacheckie w ziemiach pruskich ok.1620, wyd.w oprac. Z.Pentka, Kórnik 1995
  6. Jan Karol Dachnowski Poczet możnego rycerstwa polskiego ok. 1634
  7. Wacław Potocki Poczet herbów szlachty Korony Polskiey i Wielkiego Xsięstwa Litewskiego – Krakow, 1696.
  8. Nobilis Polonie avitis equitum stemmatibus insignita, bellatrix Sarmatia gentilitiis heroum armis munita, dives aurea libertate Lechia patriis regum monilibus adornata - Kalisz, 1702 [1]
  9. Antoni Swach Herby Polskie - Poznań, 1705
  10. Ks. Kacper Niesiecki Herby i familie rycerskie tak w Koronie jako y w W.X.L. – Lwów, 1728.
  11. Ks. Kacper Niesiecki Korona polska – Lwów, 1728-1743.
  12. Stanisław Józef Duńczewski Herbarz wielu domów Korony Polskiej i W. X. Litewskiego i t. d. przez Stanisława Józefa a Dyneburg Duńczewskiego, 1757
  13. Ks. Benedykt Chmielowski Zbiór krótki herbów polskich, oraz wsławionych cnotą i naukami Polaków – Warszawa, 1763.
  14. Wojciech Wielądko, Heraldyka, czyli opisanie herbów w jakim który jest kształcie oraz familie rodowitej szlachty polskiej i W. Ks. Litewskiego z ich herbami, t. 1-5 - Warszawa 1792-1798.
  15. Leonhard Dorst:Schlesisches Wappenbuch oder die Wappen des Adels im souverainen Herzogthum Schlesien, der Grafschaft Glatz und der Oberlausitz, t. 1-3, Görlitz 1842-1849 wersja elektroniczna w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej
  16. Nikołaj Iwanowicz Pawliszczew, Herbarz rodzin szlacheckich Królestwa Polskiego najwyżej zatwierdzony, t. 1-2. - Warszawa 1853
  17. Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lwów, 1857, reprint: KAW, Kraków, 1988
  18. Herbarz Ignacego Kapicy Milewskiego (dopełnienie Niesieckiego), wyd. Z. Gloger - Kraków 1870.
  19. Adam Amilkar Kosiński Przewodnik heraldyczny: Monografie kilkudziesięciu znakomitych rodzin, spis rodzin senatorskich i tytuły honorowe posiadających – Kraków 1877
  20. Ignacy Kapica Milewski Herbarz Ignacego Kapicy Milewskiego, dopełnienie Niesieckiego – Kraków, 1870.
  21. Ks. Wojciech Kojałowicz S. J. herbarz W. X. Litewskiego – Kraków 1897
  22. Adam Boniecki Herbarz polski, T. 1-17 + dodatek – Warszawa 1899-1913 (nieukończony).
  23. Seweryn hrabia Uruski Rodzina. Herbarz szlachty polskiej, t. 1-15 – Warszawa 1904-1938 (nieukończony).
  24. Zbigniew Leszczyc Herby szlachty polskiej – Lwów 1908
  25. Zbigniew Leszczyc Herby szlachty polskiej – Londyn 1990 w opr. M.Paszkiewicza i J.Kulczyckiego
  26. Wiktor Wittyg, Stanisław Dziadulewicz Nieznana szlachta polska i jej herby – Kraków 1908
  27. Tablice odmian herbowych – nakł. Juliusz hr. Ostrowski – Warszawa 1909
  28. Juliusz Karol Ostrowski Ksiega herbowa rodów polskich – Warszawa 1897
  29. Emilian von Zernicki-Szeliga Der Polnische Adel und die demselben hinzugetretenen andersländischen Adelsfamilien, Verlag von Henri Strand, Hamburg 1900.
  30. Emilian von Zernicki-Szeliga Die Polnichen Stammwappen ihre Geschichte und ihre Sagen, Hamburg, 1904
  31. Franciszek Piekosiński: Herbarz szlachty prowincyi witebskiej, Kraków, Herold polski, 1899
  32. Franciszek Piekosiński: Poczet rodów szlachty polskiej wieków średnich. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. Tom II. Lwów 1911.
  33. Ludwik Korwin-Piotrowski: Ormiańskie rody szlacheckie, Kraków 1934,
  34. dr Stefan J. Starykoń Kasprzycki - "Polska Encyklopedia Szlachecka", t. 1-12 - Warszawa 1936-1939.
  35. Szymon Konarski Szlachta kalwińska w Polsce - Warszawa 1936
  36. Szymon Konarski Armorial de la noblesse polonaise titrée, Paris, 1958;
  37. Władysław Pulnarowicz Rycerstwo Polskie Podkarpacia – Przemyśl 1937
  38. Almanach szlachecki, pod redakcją S. Starykoń-Kasprzyckiego - Warszawa 1939 (nieukończony)
  39. Sławomir Górzyński, Jerzy Kochanowski Herby szlachty polskiej – Warszawa 1990
  40. Józef Szymański Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego – Warszawa 1993
  41. Józef Szymański Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku Warszawa 2001
  42. Alfred Znamierowski Herbarz rodowy – Warszawa 2004
  43. Tadeusz Gajl Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Białystok 2003; ISBN 83-88595-12-1
  44. Tadeusz Gajl Herby szlacheckie Polski porozbiorowej – Pozkal 2005; ISBN 83-88595-98-9
  45. Andrzej Brzezina Winiarski Herby Szlachty Rzeczypospolitej – Warszawa, 2006; ISBN 83-89667-42-8
  46. Stanisław Dziadulewicz Herbarz rodów tatarskich w Polsce – Wilno 1929 (reprint WAiF. Warszawa 1986)
  47. Tadeusz Gajl Herbarz Polski od Średniowiecza do XX wieku - L&L, Gdańsk 2007; ISBN 978-83-60597-10-1
  48. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku. Gdańsk: L&L, 2011. ISBN 978-83-60597-68-2.
  49. Stanisław Łoza Rodziny polskie pochodzenia cudzoziemskiego osiadłe w Warszawie z okolicach Warszawa: Wydawnictwo i Druk Zakładów Graficznych Galewski i Dau, 1934. Exemplaz istnieje w Bibliotece Narodowej w Warszawie.
  50. Andrzej Brzezina Winiarski Herby Rzeczypospolitej – Archiwum Państwowe w Przemyślu, 2008-2009; ISBN 978-83-88172-28-1

Herbarze działających współcześnie w Polsce organizacji monarchistycznych[edytuj | edytuj kod]

  1. Aleksander Podolski, Księga herbowa Unii Polskich Ugrupowań Monarchistycznych, Wrocław 2010, ISBN 978-83-925702-3-3
  2. Leszek Wierzchowski, Sławomir Leonard Wysocki Herbarz. Nadania godności szlacheckich i arystokratycznych w Polsce 1992 - 1995. Wydawnictwo SAPIENTIA, Kraków 1996
  3. Bogusław Jerzy Tarnawa-Zajączkowski "Armoriał czyli poczet herbów, zbrojb, klejnotów zacnych polskich Rodów Rycerskich i Szlacheckich oraz możnych Familii Rycerskich i Szlacheckich Wielkiego Księstwa Litewskiego"

Herbarze obce i międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Almanach Gotajski, 1763 - 1944 jako Almanach de Gotha, od 1956 Genealogisches Handbuch des Adels rody panujące i arystokratyczne
  2. J.B.Rietstap Armoires general - prawie pełny zbiór herbów rodowych z całej Europy
  3. Deutsches Geschlechterbuch, 1889 - 1943 jako Genealogisches Handbuch bürgerlicher Familien, od 1956 jako Das Deutsche Geschlechterbuch - rodziny mieszczańskie i chłopskie z dawnych terenów Rzeszy.
  4. Johann Siebmachers Wappenbuch - rody szlacheckie dawnego Świętego Cesarstwa, wydawany od 1605.
  5. Burkes Peerage, Baronetage and Knightage - wydawane od 1826 (w 2004 107. wydanie) herbarz parów i baronetów Zjednoczonego Królestwa, ze spisem rycerzy, często z informacjami genealogicznymi.

Herbarze w Internecie[edytuj | edytuj kod]

  • polskie:
  1. Juliusz Karol Ostrowski:Księga herbowa rodów polskich Cz. 1 (wizerunki herbów), Cz. 2 (opisy) w formacie DjVu w e-bibliotece UW;
  2. Herbarz Adama Kromera
  3. Herbarz Kujawsko-Pomorski
  4. ALBUM POLSKI – Interaktywny Album Heraldyczny RP|Herby Miast Polskich
  5. Genealogia dynastycznaDział HERBARZ (obszerny herbarz rodzin i herbów polskich) – opracowanie: Ryszard Jurzak
  6. Herby Szlachty Rzeczypospolitej – Andrzej Brzezina Winiarski
  7. Rycerstwo Polskie Podkarpacia – Władysław Pulnarowicz
  8. Herby Polskie M.Bielski, J.L.Herbult, W.O.Sz.Okolski
  9. Herby - rys.i opisy z herbarza Niesieckiego, wyd.Bobrowicza
  10. Spis nazwisk z herbarza Bonieckiego
  11. Dynamiczny Herbarz Rodzin Polskich
  12. Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej
  13. Herby członków Związku Szlachty Polskiej [2]
  14. Elektroniczna wyszukiwarka herbów, oparta na Herbarzu polskim Tadeusza Gajla
  15. Dokumenty Śląska - Kącik Heraldyki Śląskiej - około pięciu tysięcy herbów szlachty śląskiej - Wiesław Długosz
  16. Ogrody Wspomnień - strona poświęcona pamięci zmarłych, ilustrowana herbami z opracowanego specjalnie dla jej potrzeb herbarza.
  • obce:
  1. Arnaud BUNEL Héraldique européenne - herby europejskie - m.in.państw, ziem, dynastii, władców i dostojników państwowych, (franc).
  2. J.B.Rietstap Armoires General - najobszerniejszy, klasyczny zbiór większości herbów rodowych Europy - opisy (franc).
  3. J.Burke Peerage and Baronetage - opisy z podstawowego almanachu arystokracji brytyjskiej (ang) .
  4. Johann Siebmacher Wappenbuch, 1605 - jeden z najstarszych herbarzy niemieckich z wizerunkami herbów z całej Europy.
  5. Carl Arvid von Klingspor, Baltisches Wappenbuch. Wappen sämmtlicher, den Ritterschaften von Livland, Estland, Kurland und Oesel zugehöriger Adelsgeschlechter Stockholm 1882 - XIX-wieczny herbarz rodów szlacheckich z terenów Kurlandii, Inflant, Estonii i wyspy Ozylii.
  6. Herbarz szlachty Białoruskiej - projekt Narodowego historycznego archiwum Republiki Białoruś po odrodzeniu genealogii i historii białoruskich rodzin szlacheckich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło herbarz w Wikisłowniku